Ekspertlar hukumatni kadrlarning jismoniy va ruhiy salomatligini saqlashga chaqirdi

Bizda eng yirik ish beruvchilar shuningdek, monopollar hisoblanadi. Ularga esa farqi yo‘q. Ijro etuvchi organlarda ham bir o‘zgacha holat. Masalan, «Ichki ishlar xodimlari to‘g‘risida»gi qonun 2000 yilda qabul qilindi. Juda chalajon qonun. Tizim xodimlarini himoya qilolmaydi.

Inson huquqlari «Ezgulik» tashkilotiga ichki ishlar tizimida ishdan bo‘shagan odamlar noto‘g‘ri bo‘shatilganini aytib murojaat qilishadi. Sudga boramiz, ular aytadiki, bularning o‘z nizomi bor, Mehnat kodeksi ta’sir qilmaydi ularga. Yaqinda bir polkovnikni ishga tiklashda yordam berdik, tizimdagilar ham hayron qolishdi.

Tiyib turish mexanizmi sifatida kasaba uyushmalari ishlashi kerak. 2021 yilda Sirdaryoda ba’zi faollar «Xalq birligi» degan kasaba uyushmasi tuzmoqchi bo‘lishdi. Lekin bu harakat ham bosimlar ostida yo‘q qilindi. Kasaba uyushmalari mehnat huquqini talab qiladi, siyosiy huquqlarni emas, nimasidan qo‘rqisharkan endi? Hali kasaba uyushmalari tuza olmayotgan bir sharoitimizda mehnat sharoiti haqida gapiramiz. Hali ungacha ancha bor.

Masalaning 90 foizi ma’muriy sabablar bilan bog‘liq. Mehnat huquqlari bilan shug‘ullanuvchi advokatlar ham sanoqli, chunki ulargacha yetib bormaydi ham ishlar.

— Ish vaqtiga amal qilinmasligi xodimning salomatligi, ishchanligiga psixologik tomondan qanday ta’sir qiladi?

Boboyor To‘rayev:

— Insonlarning o‘z imkoniyat darajalari bor. Bu imkoniyatlar ma’lum bir vaqtgacha jismoniy, aqliy, psixologik tomondan me’yorda bo‘ladi. Xodimni majburlab kechgacha olib o‘tirgan bilan uning ish darajasi o‘sib qolmaydi. Imkoniyatlardan ortiq ishlatish kadrlarning nafaqat yuridik tomondan haq-huquqlarini, balki jismoniy, psixologik haq-huquqlarini ham buzadi. O‘zi xodim 9 dan 18 gacha ishlab ham yetarli darajada charchab qolishi mumkin.

Boshqa davlatlarda ish vaqti belgilanishida insonning ruhiy-psixologik charchashi, bosimlar ham hisobga olinadi. Agar xodimlarni ko‘p ishlatish natija olib kelganda edi, allaqachon bo‘lardi o‘sha natija. Insonning ruhiy salomatligini asrash ham birlamchi o‘ringa chiqishi kerak. Yevropada ruhiy salomatlikni himoya qilish koalitsiyasi ham tashkil etilgan. Umuman olganda, inson qadri degan tushuncha bor.

Xodimlar psixologik gigiyenaga amal qilib ishlasa, natija ham bo‘ladi. Natija uchun yaxshi ish sharoiti kerak oldin. Qanchalik majburlanmasin, foydasi yo‘q va bu inson qadri toptalishi hisoblanadi.

«Qullik psixologiyasi» haqida gap ketdi. O‘z huquqlarini buzib bo‘lsa ham, rahbarlarga qarab ishlash Osiyo xalqlarida bor ko‘proq. O‘z ishini yo‘qotishdan qo‘rqadigan, o‘z fikriga ega bo‘lmagan odamlar shunday ishlashga majbur bo‘lyapti. Birlashish ham yo‘q, bir xodim bilan ish bitmaydi.

Intervyuni to‘liq holda yuqoridagi video orqali tomosha qilishingiz mumkin.