Siyosatshunos Suhrob Bo‘ronov Kun.uz’ga bergan intervyusida “Tolibon” qurayotgan Qo‘shtepa kanali va o‘zaro muzokaralarda O‘zbekistonning ta’sir richaglari haqida gapirdi.
— Suhrob aka, “Tolibon”ning Qo‘shtepa kanalini qurishdan maqsadi Afg‘oniston qishloq xo‘jaligini rivojlantirish va bu orqali hukumat yashovchanligini oshirish.
O‘tgan chorshanba kuni kanal qurilishining ikkinchi bosqichiga start berilarkan, u yerda bosh vazirning 2-o‘rinbosari Abdulsalom Hanafiy tomonidan “qo‘shnilarimiz bundan xavotir olmasin. Xudo xohlasa, Amudaryodan qancha foydalansak ham, baribir Afg‘oniston haqli bo‘lgan darajaga yetmaymiz”, – degan fikr aytildi. Sizningcha, bugungi “Tolibon” va’dalariga qanchalik ishonish mumkin?
— Bu yerda masalaning siyosiy oqibatlari ham bor. Abdulhafiz Hanafiyning faqat o‘zi bu fikrlarni aytmadi, undan tashqari bosh vazirning birinchi o‘rinbosari, mudofaa vaziri, ichki ishlar vaziri, tashqi ishlar vaziri o‘rinbosarlari ham shu ma’nodagi bayonotlar berdi. Bu fikrlar orasida birinchi bor qo‘shni davlatlarning suvga bo‘lgan huquqlarini ta’minlash va suvdan qurol sifatida foydalanmaslik uchun diplomatik choralar ko‘ramiz, degan fikr ham bildirildi. “Tolibon”ning kanal borasida diplomatik yo‘llar haqida birinchi gapi bo‘ldi bu. Oldin bunday fikrlar yangramagan edi.
O‘tgan 2 yilni sarhisob qilsak, “Tolibon” dunyo hamjamiyatiga bergan biror va’dasini bajarmadi. Ayniqsa, qo‘shni davlatlar hududiga tahdid bo‘lmasligi haqidagi gaplar o‘zini oqlamayapti, chunki deyarli barcha qo‘shni davlatlar bilan muammolar vujudga keldi.
“Tolibon”ning energetika va suv xo‘jaligi vaziri biz suv bo‘yicha konvensiyalarni ratifikatsiya qilmaganmiz va xohlagancha foydalanamiz, degan ma’noda ham gapirdi. Mana shu tomoni xavotirli. “Tolibon” kanalni qurib bo‘lgach, undan istaganicha foydalanishi va eng yomoni — siyosiy ta’sir vositasiga aylantirishi mumkin. Siyosiy ta’sirdan ham yomonrog‘i esa geosiyosiy ta’sir. Kanal qurilishini “Tolibon”ning o‘zi hech qachon amalga oshirolmaydi. Bu loyiha “Tolibon” hukumatga kelishidan oldin ishlab chiqilgan va bu ularni hokimiyatga olib kelgan kuchlar tomonidan qilingan.
— Hozirgi jarayonlarda O‘zbekiston tomonining diplomatiyasi qanday ishlayapti, degan savol ham o‘rtaga tashlanishi kerak. Bugun ikki tomonlama muloqotlar davom etmoqda. To‘g‘ri, o‘rtada juda katta masala uchun ishlanmoqda va muloqotlar oson bo‘lmasligini tushunamiz. Lekin biz OAV sifatida bu jarayonni so‘roqlashga, ishlarning borishi haqida ma’lumot olib turishga haqlimiz. Shu ma’noda, muzokaralar juda sekin ketyapti, natija ko‘rinmayapti, diplomatlar jarayonlar haqida parlament qo‘shma palatasi oldida katta hisobot berishi kerak, degan tanqidlarga qanday qaraysiz?
