Darhaqiqat, nega zamonaviy bolalar kitoblarga muhtoj? Ilgari kitob deyarli yagona ma’lumot manbai va dam olishning eng yaxshi shakllaridan biri edi. Bugunchi? Ma’lumot va o‘yin-kulgi dengizi bizning ruhiyatimizni televizor ekrani, kompyuter monitori orqali to‘ldiradi. Ha, harakatlanuvchi rasm har doim harakatsizidan yaxshiroq, chunki u jonli muloqot illyuziyasini yaratadi, bizni yolg‘izlikdan xalos qiladi.
Tugmachani bosasiz va hayotingizga boshqa birovning quvonchi, qo‘rquvi, umidi va umidsizliklari to‘lqini kirib, sizni kundalik hayotdan chalg‘itadi. Xuddi shunday his-tuyg‘ularni olish uchun kitobning nechta sahifasini o‘qish kerak?
Ammo muammo shundaki, madaniyat (kitoblar, badiiy filmlar, san’at) inson shaxsini, ayniqsa bolalik davrida shakllantiradi, shuning uchun bolalarni kitob o‘qish va uni sevishga o‘rgatish kerak. Agar siz haqiqatan ham farzandingizni kitobga oshno qilmoqchi bo‘lsangiz, quyidagi tavsiyalarga amal qilish maqsadga muvofiq:
Tug‘ilgandan boshlab bolaga kitob o‘qib bering. Ha, chaqaloq hali so‘zlarni tushunmaydi, lekin ona o‘qigan she’rlar chaqaloqqa uning yaqinligi haqida “gapiradi”. Onasining ovozi va ohangi uni tinchlantiradi. 10 oydan bir yarim yilgacha bolaning so‘z boyligi shakllana boradi. U butun his-tuyg‘ulari bilan dunyoni faol ravishda o‘rganadi axir. Biroq kitob o‘qishda to‘rt daqiqadan ortiq bo‘lmagan e’tibor bosqichidan oshib ketmang.
Ikki yoshdan boshlab bola alohida so‘z va iboralarni hikoya sifatida qabul qiladi va uch yoshda u nafaqat tinglovchi, balki faol suhbatdoshga ham aylanadi. Bu vaqtda u qayta o‘qishga ishtiyoqni rivojlantiradi. Ularga kitobni 20 daqiqadan ortiq o‘qib bermang. Bu bola ayni yoshda bardosh bera oladigan maksimaldir.
O‘qishni o‘yinga aylantiring. Farzandingizni erta bolalikdan kitob bilan tanishtirmoqchi bo‘lsangiz, bu jarayonni o‘yin tarzida olib boring. "Yodda tuting, siz eng aqlli bo‘lasiz", "Katta bo‘lganingizda eng yaxshi insho yozuvchi bo‘lasiz" - bunday dalillar ishlamaydi. Bu kabi ta’kidlarni nutqingizdan chiqarib yuboring.
Takrorlashdan qo‘rqmang. Farzandingiz bir necha yillardan beri sizdan bir xil kitobni tunda o‘qishingizni so‘rasa, bezovtalanmang yoki hayron bo‘lmang. U shunchaki uning uchun psixologik qulaylikni ifodalaydi. Sizda ham shunday kitob bo‘lishi mumkin. Agar siz uni hozir o‘qisangiz, bolaligingizda boshdan kechirgan qulay holatga qaytasiz. Siz hatto ushbu kitobni bolangizga tanishtirmoqchi bo‘lishingiz mumkin, ammo u siz uchun qanday bo‘lsa, u uchun ham shunday bo‘lishiga kafolat yo‘q. Bularning barchasi juda individualdir. Qoidaga ko‘ra, har kuni bir xil kitoblarni o‘qish sakkiz yoshda “tugaydi”.
