“Bu normaga jamiyat va qonunçilikda ehtiyoj yöq” - faollar IIO xodimlarini tasvirga olib tarqatişni çeklaşga oid qonun haqida

Yoki mabodo kelolmasa, kelişni rad etsa, IIV akademiyasining öşa kuni [Senatning qömita yiğilişidagi qonun muhokamasida] gapirgan professor-öqituvçilari, dotsent, olimlar kelsin, marhamat, ular bilan gaplaşişga tayyorman dedim. Yoki hatto, Senatning qömita raisi, farqi yöq, bu qonunni kim qöllab-quvvatlayotgan bölsa, kelsin, bir gaplaşaylik deb xohlagandim, lekin birortasi kelişmadi.

Xullas, şu qonunni kim qöllab-quvvatlayotgan bölsa, qonun taşabbuskorlari, farqi yöq, qaysi taşkilot bölişidan qat’i nazar, birorta vakil beringlar, körişib gaplaşaylik. Men tayyorman, oçiqman. Haqiqat bahslarda tuğiladi, argumentinglarni aytinglar, nima uçun bu qonunni qöllab-quvvatlayapsizlar. Farqi lavozimidan, qaysi poğonada ekanidan tortib, neça kişi kelsanglar ham farqi yöq, maqsad şu. Çunki Doniyor aka bilan bu qonunni muhokama qilganmiz, hozir bir-birimizni eşitib, juda töğri aytyapsiz deb ötiraveramiz.

Doniyor Ğaniyev: Kelişdan oldin men ham şuni öylagandim. Ma’qullab ovoz bergan qonun tarafdorlari fikrini eşitiş juda muhim deb öylayman. Çunki qonun loyiha bizga kirganda, ötgan yili birinçi marta kirdi, unda ham köp bahslar böldi. Keyin hukumat qayta işlaymiz deb qaytarib oldi, yana kirganida ham jarayon juda tez böldi. Fraksiyadagi bahsdan bir kun ötdi, xolos. Lekin şu bir kunning içida ham juda köp özgariş böldi.

Bir kun avval fraksiyalardagi muhokamalarda köp deputat bu normaga qarşi edi. Lekin ertasiga muhokamalar bölganida sanoqli deputatgina bunga qarşi böldi, xolos. Birinçi öqişda atigi 5 nafar deputat qarşi ovoz bergan. Bir neçta deputat yana betaraf yoki ovoz bermagan, qöllamagan. 10 nafar atrofidagi deputat bu qonunni ma’qullaşmagan. Keyin menda bir tasavvur paydo böldiki, juda ham katta qism bir kun içida ular bilan öşa qonun tarafdorlari, qonun mualliflari yuzma-yuz körişib, balki ularni işontira olişgandir. Profilaktik suhbat demay men. Normaning zaruriyatini qandaydir misollar, faktlar bilan işontira olişgandir, lekin meni işontira olişmadi. Şuning uçun ham qonun loyihasini ma’qullagan, ayniqsa, agar uni olib çiqqan qömita(sud-huquq yuristi ular) vakillari bahsda ikkinçi taraf bölişganda edi, balki bizni ham işontira olişardi. Ularni normaning kerakligiga işontirgan ulardagi bor ma’lumotlarni, faktlarni, fikrlarni örtaga taşlaşsa, balki biz ham işonarmiz. Balki, jamoatçilik ham işonar. Unga işoniş uçun esa biz ötirib eşitişimiz kerak. Şu nuqtai nazarida men ham qöllardimki, mana şu tarafdorlar köproq çiqsin, afsuski köp platformalarda bir tomon bölib qolyapti. Ikkinçi tomon bölmayapti.

Aslida bu qonun tarafdorlariga yomon, bu biz tomondan çiqayotgan fikrlar jamoatçilikni buzayotgan bölişi mumkin. Qaysidir ma’noda, ularda bor fikrlarni tösib, özimiz tomonga oğdirayotgan bölişi mumkin. Şuning uçun köproq bu narsani özlari gapirişsa, menimça, özlari uçun ham yaxşi bölardi.

Xuşnudbek Xudoyberdiyev: Endi gapirmasdan qabul qiliş osonroq-da, gapirib qabul qilgandan köra, heç qanday ma’lumot bermasdan, bir amallab ötkazib yuboriş Özbekistonda bor tajriba va bu norma holat. Bu tinçroq ham, boşni oğritib nima qiladi, debat qilib, muhokama qilib, özlarining qay darajada asosli ekanliklarini gapirib qöyib.

Doniyor Ğaniyev: Bu – ham normal holat, töğri. Lekin odatda bunday bölmasligining sababi asosan özi qabul qilinayotgan qonunlar, normalarda jamoatçilikning e’tiborini tortadigan, jamoatçilikning muhokamasiga sabab böladigan normalar bölmaydi. Şuning uçun qaysidir ma’noda, bu köpinça normal bölişi mumkin. Çunki qaçon debat böladi? Qaçonki, bunga ehtiyoj bölsa, jamoatçilikda fikr paydo bölsa. Lekin aynan bu qonunni bu tarzda aylanib ötib qabul qiliş hatto qabul qilingandan keyin ham uning qöllanişida doimiy legitimligini savol ostiga oladi.

Hamma şuni aytadiki, bu qabul qilingunça, juda ham köp savol bölgan, norozilik bölgan, lekin baribir qabul qilişdi deydi. Nafaqat öşa normani, balki umuman bundan keyin ham huquq-tartibot organlarining faoliyatidagi oçiqlikka oid qismini doimiy savol ostiga olamiz. Oqibati özlariga yomon böladi.

– Nima uçun bu normaga qarşi ekaningizni tuşuntirib bersangiz.

Xuşnudbek Xudoyberdiyev: Menimça, köpçilik tuşunib böldi. Birinçidan, bu qonunni qabul qiliş uçun heç qanday zaruriyat yöq. Ya’ni har qanday qonunni qabul qilayotganda, mening öylaşimça, 2 ta asosiy faktor böladi.

Birinçisi – jamiyatda bunga ehtiyoj bölişi kerak. Jamiyatda qandaydir ijtimoiy munosabat şakllanadi va uning oqibatlari salbiy böladi va davlat şuning oldini olişi kerak böladi. Ikkinçisi – qonunda böşliq bölişi kerak. Ya’ni jamiyatda ma’lum bir ijtimoiy munosabat ildiz otib ketyapti-da, lekin davlat uni tartibga solaman desa, qarasa, qonunlari, hujjatlarida buni tartibga soladigan birorta norma yöq. Keyin aytadiki, “örtoqlar, buni tartibga solişimiz kerak, lekin biz tartibga solaylik desak, qonunçiligimizda böşliq bor, bunga birorta modda, norma yöq ekan, şuni qöşsak nima deysizlar” – deyiladi va bu qonun işlab çiqiladi. Özi bu qonun – davlat va xalq örtasidagi özaro şartnoma. Ya’ni xalq özining vakillarini saylab qöygan, xalqning vakillari turadi-da, öşa qonun çiqaruvçi, vakolatli insonlar bilan kerakligi yoki kerakmasligi böyiça muzokaralar olib boradi. Bizni saylagan elektorat uçun bu qançalik foyda va hokazo.

Va şunday qilib, davlat va jamiyat örtasida özaro şartnoma paydo böladi. Şartnoma qonun körinişiga aylanadi. Mana şu şartnoma uçun birinçidan, hozir ehtiyoj yöq. Ya’ni yiliga 51 ta degan statistika bor, u ham bölsa, YPX xodimlari haqida. Qonun esa butun boşli organ tizimi xodimlari haqida ketyapti. Birorta şunday epizodlarimiz bormi, DXX xodimlarini videoga olib çiqarib, ularni obrösizlantirişga sabab bölayotgan. Unday qilayotgani yöq. Yoki Prokuratura xodimlari haqida [şunday videolarni] kördinglarmi, neçta kördinglar?

Intervyuning töliq şaklini yuqoridagi video orqali tomoşa qilişingiz mumkin.

Dilşoda Şomirzayeva suhbatlaşdi.
Tasvirçi – Mirvohid Mirrahimov.
Montaj ustasi – Muhiddin Qurbonov.