Toshkentdagi qurilish, ekologiya hamda transport bilan bog‘liq muammolarni keltirib chiqaradigan asosiy sabablardan biri shaharning hanuzgacha bosh rejasizligi. Bu mening emas, balki ko‘plab ekolog, shaharsozlarning fikri.
Xo‘sh, o‘zi bosh reja nima uchun shu qadar muhim? Ayni vaqt poytaxtda yechilmay qolayotgan qanday infratuzilmaviy muammolar mavjud? Bu borada nimalar qilish zarur? Mavzu atrofidagi dolzarb masalalarni muhokama qilish uchun Kun.uz shaharsoz Temur Ahmedov bilan suhbatlashdi.
– Shu kunlarda havo ifloslanishi, ekologiyadagi muammolar tanalarda kuchliroq his qilingani, ko‘zga yaqqol tashlangani uchun uning fonidagi muammolar yaqqol ko‘rinib qoldi. Ya’ni qurilish, transport... Shu jumladan Toshkent shahrining hanuz bosh rejasizligi ham. O‘zi bosh reja nima va u shaharga nima uchun kerak? Shuni tushuntirib bersangiz.
– Shaharlar tarixiga qarasangiz, ming yoki 2-3 ming yil ilgari bo‘ladimi, bosh reja doim qilingan. Himoya qiladigan devorlari bilan qal’a qurasizmi yoki podshohning saroyini joylashtirasizmi – bularning hammasi oldin reja qilingan. Butun dunyo tarixiga qarasangiz, doim qandaydir reja bo‘lgan, shu asosda ko‘chalar, kim qayerda yashaydi, suv va oziq-ovqat qayerdan keladi – bularning barchasi ham bosh rejada bo‘lgan.
Hozir shahrimiz juda katta bo‘lib ketdi, aholi 3,5 mln nafardan oshdi. Bunday shahar rejasiz rivojlanishga imkoniyati yo‘q, busiz katta zarar ko‘riladi. Har bir bosh reja kamida bir avlod yoki 30 yil keyingi yillarni hisobga olishi kerak. Ya’ni hozirgi yashab kelayotgan yoshlar ulg‘ayib, oila qurishi, ularning farzandlari qayerga maktabga borishi, maktabni bitirishi, keyin ishga borishi – shularning hammasini o‘ylab qarash kerak. Umuman olganda, kamida bir avlodning shaharda qanday yashashi rejada aks etishi lozim. Yaxshi bino qurilganda ham kamida 100 yillik holati o‘ylab quriladi. Ya’ni bu bino keyingi 3 avlodning talablarini bajara oladigan bo‘lishi kerak.
O‘zbekistonda so‘nggi 20-30 yilda qancha o‘sish va o‘zgarish bo‘ldi. Keyingi 30 yilda texnologiya, transport kabi sohalarda qancha o‘zgarishlar bo‘ladi? Bir o‘ylab qaraganda, buni oldindan bilish qiyin. Lekin shahar odamlar uchun sharoit yaratishi kerak. Keyingi avlod vakillari qanday yashashi, farzandini qanday qilib maktabga olib borishi, transport bo‘lsa, u qanday rivojlanadi, shu kabi jihatlar oldindan o‘ylab chiqilishi kerak.
Toshkentda 1966-yillarda yer qimirlashi bo‘lganidan keyin shu ishlarning amalga oshishi boshlangandi. O‘sha vaqtlarda ataylab bo‘sh yerlar qoldirilgandi. Hozir ko‘p qurilishlar ataylab qoldirilgan yerlarda bo‘lgan. “Shu yerda aholi soni oshadi, biz qo‘shimcha binolar quramiz shu vaqtda, qo‘shimcha maktab quriladi”, deb qoldirilgandi. Bosh reja bo‘lmagani uchun maktab o‘rinlari uchun qoldirilgan bo‘sh yerlarga ko‘p qavatli uylar qurilgan. Shuning uchun ham hozirda maktablar yetmayapti. Iqtisodiyot, sog‘liq, xavfsizlik, avtohalokatlar va hatto jinoyatlar [ning ko‘payishi ham] bosh rejaga bog‘liq.
