Iqtisodiy tengsizlikning kuçayişi Özbekistonda kambağallikni qisqartiriş sur’atini sekinlaştirdi - Jahon banki

Daromadlardagi tengsizlik darajasi kengaya boşlagan

Jahon banki ekspertlari tengsizlik darajasining ortib borayotganini qayd etgan. Bu esa qaşşoqlik darajasini kamaytiriş sur’atlarini sekinlaştirmoqda. Daromadlarning ösişi asosan aholining boy qatlamlari orasida yuz bergan.

2023 yilda Jini koeffitsiyenti 0,31 punktdan 0,35 punktgaça kötarilgan. Natijada kambağallik darajasi 5,5 foiz foizga emas, balki 3,1 foizga kamaygan.

Jini koeffitsiyenti – daromadlar tengsizligining keng tarqalgan ölçovidir. Bu mamlakat böyiça butun daromad taqsimotini 0 dan 1 gaça bölgan yagona raqamga qisqartiradi: bu raqam qançalik katta bölsa, daromadlar tengsizligi darajasi şunçalik yuqori böladi.

Qayd etilişiça, 2022-2023 yillarda aholining 10 foiz eng kambağal qatlamlari daromadi atigi 6 foizga ösgan, şu bilan birga 10 foiz eng boy qatlamning daromadi 30 foizdan köproqqa oşgan. Şunday qilib, boy fuqarolar boylik darajasining yuqori ösiş sur’atlari iqtisodiy tengsizlik muammosini çuqurlaştirmoqda.

«Özbekistonda kambağallikni qisqartirişning yuqori sur’atlarini saqlab qoliş kam ta’minlangan uy xöjaliklari daromadlarini oşirişni talab qiladi. Ma’lumotlar şuni körsatadiki, kambağal uy xöjaliklari bir qator muammolarga ega. Ularning iş topiş ehtimoli kamroq, aksariyat holatlarda ma’lumot darajasi past va qaramoğida köp odamlar bor. Uy xöjaliklari orasida bu ölçovlardagi tafovutlarni kamaytiriş Özbekistonda ösib borayotgan tengsizlikni çeklaş va qaşşoqlikni yanada kamaytirişga qaratilgan sa’y-harakatlarda muhim ahamiyatga ega böladi», deya xulosa qilgan xalqaro ekspertlar.

Özbekistondagi tengsizlikning oşib borayotgani sohalar va hududlar kesimida

Statistika agentligi har çorak yakunlari böyiça Özbekistondagi örtaça oylik nominal iş haqi haqidagi ma’lumotlarni e’lon qilib boradi.

Uşbu ma’lumotlar tahlil qilinsa, hududlar kesimidagi iqtisodiy farqlaniş kuçayib borayotganini köriş mumkin. Xususan, 2020 yilda eng boy va eng kambağal hududlardagi (Toşkent/Surxondaryo) örtaça iş haqidagi farq 74 foiz, 2021 yilda 85 foiz, 2022 yilda 2 barobar, 2023 yilda 2,1 barobar bölgan bölsa, 2024 yilda bu körsatkiç 2,3 barobarga yetgan.

Sohalar kesimida oladigan bölsak ham nisbatan daromadi yuqori tarmoqlarda iş haqining oşişi daromadi pastroq sohalarga nisbatan tezlaşgan. Masalan, 2019-2023 yillar oraliğida moliya va suğurta faoliyatida band bölgan xodimlarning oylik maoşi 2,77 barobarga ( 4,8 mln sömdan 13,8 mln sömga), axborot va aloqa sohasida 2,67 barobarga (3,9 mln sömdan 10,6 mln sömga) oşgan bölsa, bu körsatkiç soğliqni saqlaş sohasida 95 foizni (1,5 mln sömdan 3 mln sömga), ta’lim sohasida 69 foizni (1,8 mln sömdan 3,1 mln sömga) taşkil etgan. Ya’ni ta’lim yoki soğliqni saqlaş sohasida iş haqi miqdorining oşişi boşqa sohalarga nisbatan sekin keçmoqda, bu esa uşbu tarmoqda mehnat qilayotganlarning yildan yilga boşqa soha vakillariga nisbatan kambağallaşib borişiga olib keladi.

Ma’lumot uçun, Özbekistonda kambağallikning yangi ölçovi sifatida minimal iste’mol xarajatlari joriy qilingandi. Uning miqdori 2021 yilda 440 ming sömni taşkil etgan, 2022 yil yanvaridan boşlab esa 498 ming söm deb belgilangandi. Keyinçalik bu miqdor 2023 yil iyul oyida 498 ming sömdan 568 ming sömgaça, 2024 yilning yanvarida esa 568 ming sömdan 621 ming sömgaça oşirildi. Joriy yilning 1 mayidan elektr energiyasi va gaz tariflarining qimmatlaşayotgani fonida esa 648 ming sömga yetkazildi.