Shu hafta O‘zbekistonda davlat tashrifi bilan bo‘lgan Rossiya prezidenti Vladimir Putin o‘zaro hisob-kitoblarda dollardan voz kechib, milliy valutalarda (rubl va so‘m) savdo-sotiq qilishga o‘tish “favqulodda muhim”ligini aytdi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, ikki tomonlama tijoriy bitimlarda rublning ulushi 2023 yil yakunlari bo‘yicha 58 foizga yetgan.
O‘zbekiston prezidenti huzuridagi Strategik islohotlar agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekiston tashqi savdosida so‘nggi 5 yilda rublning ulushi eksportda 0,8 foizdan 5,3 foizga, importda 4,2 foizdan 7,6 foizgacha yetgan. Iqtisodchi Otabek Bakirovning hisob-kitoblari bo‘yicha, 2023 yilda O‘zbekiston ekvivalenti 1,3 mlrd dollar eksport va 2,9 mlrd dollarlik importni rublda amalga oshirgan.
Rublda savdo qilishga o‘tish O‘zbekiston uchun foydami yoki zarar?
Mantiqan o‘ylab qaraladigan bo‘lsa, Rossiya bilan rublda savdo qilish O‘zbekiston uchun katta xavf tug‘dirmaydi, chunki mamlakat eksport qilganidan ko‘ra ko‘proq import qiladi. Masalan, 2023 yilda Rossiyaga eksport 3,3 mlrd dollarni, Rossiyadan import esa 6,57 mlrd dollarni tashkil etgan. O‘tgan yili Rossiya bilan tashqi savdo manfiy saldosi 3,27 mlrd dollar bo‘lgan.
Ammo ayni paytda bu amaliyot tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilari uchun bir qancha risklarni yuzaga keltirishi mumkin. Otabek Bakirov bu borada e’tibor berish lozim bo‘lgan bir qator jihatlarni sanab o‘tdi.
“Birinchidan, rublning volatilligi juda yuqori. Masalan, 2023 yilda dollarning rublga nisobi 70 dan 104 gacha o‘ynadi. Bu qator holatlarda eksport bitimining ma’no-mazmunini yo‘qqa chiqaradi. Kecha tuzilgan bitim, toki hisob-kitoblar amalga oshirilgunicha zararliga aylanib qoladi. Rubl kursiga ma’muriy qarorlar ta’sirining yuqoriligini aytmasa ham bo‘ladi.
