HAMAS borasida ziddiyat, Putinning navbatdagi bayonotlari va Tojikistondagi yangi taqiqlar - kun dayjesti
|19:30 / 21.06.202411 62010 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqealar va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomamizda taniştirişda davom etamiz.
Ğazodagi vaziyat
Isroil HAMASni töliq yöq qiladi olmaydi, çunki u şunçaki harakat emas, mafkuradir. Bu haqda TsAHAL vakili Daniel Hagari aytib ötgan.
Unga köra, Isroilning HAMASni uzil-kesil yöq qiliş böyiça harbiy rejasiga erişib bölmaydi.
“HAMASni yöq qilişga bölgan urinişlar, HAMASni yöq bölişga majburlaş — bularning barçasi jamoatçilik köziga qum sepişdan boşqa narsa emas”, — degan Hagari 13 yangiliklar telekanaliga bergan intervyusida
“HAMAS — bu ğoya, HAMAS — bu partiya. U odamlar qalbidan mustahkam örin olgan. Biz HAMASni yöq qila olamiz, deb öylayotgan har qanday odam adaşadi”, — degan Hagari.
Hagarining bu çiqişi Isroil boş vaziri Binyamin Netanyahuning qonini qaynatgan. Bu Netanyahuning Ğazoda uruş olib boriş böyiça Mudofaa vazirligining oliy mansabdor şaxslari bilan munosabatlarida taranglik kuzatilayotganidan dalolat beradi.
Isroil mudofaa vaziri Yoav Gallant Netanyahudan Ğazoni uruşdan keyin boşqariş rejasini işlab çiqişni söragan. HAMAS örniga boşqa biror narsa topa olmaslik Isroilning harbiy muvaffaqiyatlarini yöqqa çiqarişi, guruh tezda qayta tiklanib, anklav ustidan nazorat örnatişini aytgan. Bundan taşqari, Gallant Netanyahudan uruş tugagaç Ğazoda harbiy va fuqarolik boşqaruvini örnatiş fikridan qaytişni söragan. Buni Netanyahu koalitsiyasining ultraöng vakillari Itamar Ben Gvir va Betsalel Smotriç talab qilib kelişmoqda.
Ğazodagi noxuş statistika: uruşning 258-kuniga kelib öldirilgan falastinliklar soni 37 ming 431 nafarga yetgan, yaradorlar soni 85 ming 653 kişini taşkil etmoqda.
Sönggi sutka içida isroillik harbiylar 4 ta ommaviy qirğin uyuştirib, 35 kişining ölimi va 130 kişining yaralanişiga sababçi bölişdi.
Isroilning Livanga hujum rejasi
AQŞ prezidenti administratsiyasi Isroil va “Hizbulloh” harakati örtasida keng kölamli mojaro yuz beradigan bölsa, Isroil şimolida joylaşgan havo hujumidan mudofaa tizimlari Livandan uçiriladigan raketalar va pilotsiz parvoz qurilmalarini urib tuşirişga ulgurmay qolişidan taşvişda ekanini bildirgan, deb xabar bermoqda CNN öz manbalariga tayanib.
Mavzuga oid
“Bizning ma’lumotlarimizga köra, “Temir qubba” havo hujumidan mudofaa tizimi batareyalarining bir qismi zöriqib qoladi”, degan administratsiyaning yuqori martabali mulozimlaridan biri.
CNN telekanalining eslatişiça, Isroil mudofaa armiyasi ma’lumotlariga köra, “Hizbulloh” harakati 150 mingdan ziyod reaktiv snayardlar va raketalarga ega, ularning orasida minglab yuqori aniqlikdagi raketalar ham bor.
Rossiyaga qarşi yangi sanksiyalar
Yevroittifoq davlatlari Germaniya pozitsiyasi tufayli keçikkan Rossiyaga qarşi yangi, 14-sanksiyalar paketini kelişib oldi. Jazo çoralari, jumladan, Rossiyaga qarşi avval joriy etilgan çeklovlarni çetlab ötişning oldini oliş uçun möljallangan.
Şuningdek, Rossiya eksport qiluvçi suyultirilgan tabiiy gaz böyiça köp milliard dollarlik bitimlarga nisbatan sanksiyalar kuçaytirilmoqda.
Ilk marta Rossiyaning suyultirilgan tabiiy gazi (STG) bilan köp milliardlik tranzaksiyalarga qarşi Yevropa Ittifoqining qattiqroq sanksiyalari ham közda tutilgan. Diplomatlarning sözlariga köra, boşqa narsalar qatorida Rossiya STGni uçinçi mamlakatlarga taşiş uçun Belgiyaning Zebryugge kabi portlarini yopiş rejalaştirilgan. Bu holatda Rossiya transport imkoniyatlarining yetişmovçiligi tufayli suyultirilgan gazni kamroq sotadi va şuning uçun Ukrainaga qarşi uruşni moliyalaştiriş uçun kamroq pul oladi, degan umidda amalga oşirilmoqda.
Niderlandiya taşqi işlar vazirligi tarqatgan ma’lumotlarga köra, sanksiyalarning 14-paketida Rossiya neftini ortgan tankerlarga Yevropa portlariga kiriş va xizmatlardan foydalaniş ham taqiqlanadi.
Yevropa Ittifoqi sanksiyalarning 14-paketi doirasida 69 kişini va 47 ta taşkilotni qora röyxatga kiritadi, deyiladi Reuters xabarida. Şunda qora röyxatdagi jismoniy va yuridik şaxslar soni 2200 ga yetadi.
Ukrainaga harbiy yordam
Ruminiya mudofasi oliy kengaşi Ukrainaga Patriot zenit-raketa komplekslarini berişga qaror qildi, deb xabar bermoqda Reuters.
Ruminiya bermoqçi bölgan Patriot PAC-3 tizimi 2020 yilda xarid qilingan va zenit raketa kompleksining sönggi modernizatsiyalaridan biri hisoblanadi. U taktik ballistik raketalar va qanotli raketalarning jangovar kallaklarini, jumladan “stels” texnologiyasidan foydalanib tutib olişga möljallangan.
AQŞ ayni paytda Patriot va NASAMS tizimlari uçun işlab çiqarilayotgan raketalarning barçasini Ukrainaga berişga qaror qildi. Bu haqda Oq uy strategik kommunikatsiyalar koordinatordi Jon Kirbi ma’lum qilgan.
Uning sözlariga köra, AQŞ hukumati “qiyin, biroq juda zarur qaror”ni qabul qilgan. Kirbiga köra, yangi yetkazib berişlar Ukraina havo hujumidan mudofaa tizimini keyingi 16 oy uçun yetarli zaxiralar bilan ta’minlaydi.
Dastlabki yetkazib berişlar yaqin haftalarda boşlanadi va yoz oxirigaça amalga oşiriladi. Yetkazib beriş yönalişlarining özgarişi Tayvanga qurol-yaroğ yetkazilişiga öz ta’sirini ötkazmaydi, deb işontirmoqda Oq uy vakili.
Pentagon esa ATACMS tizimlaridan Ukraina Rossiya içkarisiga zarba berişi mumkin emasligi, AQŞdan olgan boşqa qurollarni esa Xarkov oblasti bilan çegaradan boşqa hududlarda işlatmaslik kerakligini ta’kidlagan.
Darvoqe, Niderlandiyaning boş vaziri Mark Ryutte NATOning kelgusidagi boş vaziri böladi. Politico naşri xabariga köra, NATOga a’zo 32 ta davlatning barçasi Ryuttening nomzodini tasdiqlaşgan. Yyens Stoltenberg örniga ötiradigan alyans yangi boş kotibining nomzodi iyul oyida Vaşingtonda bölib ötadigan sammit çoğida tasdiqlanadi.
Putinning bayonotlari
Bu orada Rossiya prezidenti Vladimir Putin Viyetnamga taşrifi doirasida rossiyalik jurnalistlar iştirokida brifingda Ğarb uruşdagi barça muvaffaqiyatsizliklarni Zelenskiyning böyniga qöyib, uni ketkazişini ta’kidlagan.
Şuningdek, Putin Ğarbda uruş yakuni sifatida Rossiya jang maydonida taslim bölişini körişayotgani, Moskva uçun strategik mağlubiyat davlatçilikning yöq bölişini bildirişi, şu sababli oxirigaça borişga tayyor ekanligini aytgan.
Putin Ukraina böyiça muzokaralar “ertagayoq” boşlanişini ham ma’lum qilgan, biroq Rossiya bu holda front çiziğidagi mavjud vaziyatdan kelib çiqişini aytgan.
Rossiya prezidentining sözlariga köra, mojaroni tartibga soliş böyiça takliflar “doimo amal qilmaydi”, töqnaşuv çiziğidagi vaziyatdan kelib çiqib özgarib turadi.
“Agar Kiyev muzokaralarni boşlaşni bizning qöşinlarimizning olib çiqib ketilişi bilan boğlamoqçi bölsa, bu heç qaçon sodir bölmaydi, çunki Kiyev rejimi hokimiyatdan ketişni istamaydi. Demak, Kiyevdagilar bizning qöşinlarimiz öşa yerda qolaverişidan manfaatdor”, — degan Putin.
Putin Ukrainaga qurol-yaroğlar yetkazib berilayotganiga qarşi Rossiya Ğarbga duşmanona kayfiyatda bölgan boşqa davlatlarga qurollar yetkazişi mumkinligini aytib ötgan. “Ğarb davlatlari keyin bu qurollardan qayerda va kimlar foydalanişi mumkinligi haqida boş qotirişi kerak”.
Şuningdek, Putin özining yadroviy doktrinasiga özgartirişlar kiritiş imkoniyati haqida boş qotirayotganini ham aytgan. Biroq u Rossiyaga hozirça ogohlantiruvçi yadroviy zarba beriş imkoniyati u qadar zarur emasligini ham aytgan.
Vladimir Putin Şimoliy Koreya va undan keyin Viyetnamga safar qilib turganda Rossiya poytaxtida kuçli dovul yuz berdi. “Edgar” deb nomlangan dovul çoğida şamolning tezligi soniyasiga 25 metrgaça yetgan, döl yoğgan.
Kuçli şamol daraxtlarni ağanatgan, köçadagi buyumlarni uçirgan. Odamlar bu hududlar uçun juda kam kuzatiladigan hodisa — pörtanani kuzatişgan. Tabiiy ofat natijasiga ikki kişi halok bölgani xabar qilinmoqda.
Tojikistonda yangi taqiqlar
Tojikiston prezidenti hayitlik yiğiş va milliylikka yot liboslarni taqiqlovçi qonunni imzoladi.
Tojikiston Respublikasi prezidenti Imomali Rahmon 20 iyun kuni 35 ta qonunni imzoladi. Ularning orasida «Marosim va tadbirlarni tartibga soliş töğrisida», «Bolani öqitiş va tarbiyalaş mas’uliyati töğrisida» kabi qonunlar bor.
«Marosim va tadbirlarni tartibga soliş töğrisida»gi yangi tahrirdagi qonun milliy madaniyat qadriyatlarini himoya qiliş, xurofot va fanatizmning oldini oliş, marosim va tadbirlarni ötkazişda isrofgarçilikka yöl qöyilmasligini ta’minlaş, tojik xalqining ma’naviyatini kötariş uçun qabul qilinayotgani ma’lum qilingan.
Jumladan, qonunda «iydgardak» va «yot liboslar»ni kiyiş taqiqlangan.
Ta’kidlab ötiş kerak, «iydgardak» — hayit bayramlarida ayniqsa yoş bolalarning mahallalarda uyma-uy yurib hayitlik sovğasi yiğişidir.
Bu qonunga rioya qilmaslik uçun jarima nazarda tutilgan, biroq unda aynan qaysi liboslar «milliy madaniyatga yot» ekani, sotiş va kiyib yuriş taqiqlangani aniq körsatilmagan.
Libosga oid taqiqlar örnatilgan qonundagi bu moddalar Tojikiston jamoatçiligida munozara va bahslar uyğotgan. Mamlakatning ayrim fuqarolari hokimiyat vakillari köçalarda hijob örab ketayotgan ayollarni töxtatib, römolini orqadan boğlaşni talab qilişayotganidan şikoyat qilişgan.
