Ijrosini 11 yil kutgan “hukm”: 18 yoşli çeçen qizni zörlab öldirgan rossiyalik zobit taqdiri haqida
|19:56 / 17.11.202442 4099 min
2011 yil Moskvada rossiyalik sobiq harbiy zobit otib ketiladi. Keyinçalik jinoyatda gumonlanib çeçen millatiga mansub şaxs uşlanadi. Qotillikda qasd motivi bor edi – rus zobiti ön bir yil avval 18 yoşli çeçen qizini zörlagani uçun öldirilgandi.
1991 yil avgust oyida SSSR parçalanib ketgaç Rossiya oğir vaziyatga tuşib qoladi. Hukumatda siyosiy inqiroz yuzaga keladi va Moskvaga harbiylar kiritiladi.
Bundan taşqari, Kavkazda çeçenlar mustaqil böliş uçun harakat boşlaşadi. Tarixga Birinçi Çeçen uruşi nomi bilan kirgan uruşda Rossiya armiyasi muvaffaqiyatsizlikka uçraydi.
1991 yildan 1994 yilgaça davom etgan bu uruşda Rossiya çeçenlar bilan sulh tuzişga majbur böladi. Sulhga köra, Rossiya armiyasi Çeçenistondan töliq olib çiqiladi. Çeçenistonning kelajakdagi statusi 2001 yilgaça muzlatiladi.
Şu tariqa bir muddat Çeçeniston Moskva ta’sir doirasidan çiqadi. Biroq 1999 yilda Vladimir Putin Rossiya boş vaziri bölgaç çeçenlarni böysundiriş uçun Ikkinçi çeçen uruşini boşlaydi.
Ikkinçi Çeçen uruşida Rossiya armiyasining Çeçenistonga kiriş yönalişlari
Ikkinçi çeçen uruşida Rossiya armiyasi oğir yöqotişlar evaziga bölsa ham ğalaba qozonadi va Çeçeniston Rossiya tarkibiga qaytariladi.
Ikkinçi çeçen uruşi davom etar ekan, rossiyalik köplab jurnalistlar va jamoat faollari Rossiya harbiylari tinç aholini ham öldirayotgani va bu bilan harbiy jinoyatlar sodir etayotgani haqida bong urişardi.
Ana şunday harbiy jinoyatlardan biri 2000 yilda sodir böladi. Rossiya armiyasi podpolkovnigi Yuriy Budanov 18 yoşli çeçen qizni zörlab, söng öldiradi.
Yuriy Budanov Çeçenistondagi uruşda
Ojizaning zörlanişi va öldirilişi
2000 yil 26 mart kuni tunda Çeçenistonning Öris-Martan tumanida jangovar harakatlarda iştirok etayotgan 160-gvardiya polki komandiri Yuriy Budanov ştab boşliği Ivan Fyodorov bilan qizi tuğilgani munosabati bayram uyuştiradi.
Mast bölib qolgan bu ikki zobit uçta zirhlangan piyodalar jangovar maşinasini yaqin atrofdagi ovulga haydaşni buyuradi.
Katta leytenantlardan biri mast zobitlarning buyruğini bajarişdan boş tortadi. Şunda ular leytenantni döpposlab, çuqurga taşlaşadi.
Mavzuga oid
27 mart kuni soat 1:00 lar atrofida podpolkovnik Yuriy Budanov zirhli jangovar maşinaga ötirib Çeçenistonning Öris-Martan tumanidagi Tangi ovuliga kirib boradi.
Podpolkovnik ovuldagi uylarning biriga kirganda u yerda tört nafar voyaga yetmagan ukasi bilan ötirgan 18 yoşli Elza Kungayevaga duç keladi.
Podpolkovnik qöl ostidagilarga qizni piyodalarning jangovar zirhli maşinasiga çiqarişni buyuradi. Şu tariqa qizni Budanov yaşab xizmat qilgan harbiy qismga olib borişadi.
Budanov avvaliga qizdan çeçen jangarilari yaşiringan joyni söraydi. Elza javob bermagaç podpolkovnik uni zörlaydi va böğib öldiradi. Söng qöl ostidagilarga qizni yaşirinça kömib yuborişni buyuradi.
Elza Kungayeva
Qizni harbiylar olib ketgani barçaga ma’lum bölgaç, 27 mart kuni kunduzi bu işning xabari Moskvaga ham yetib boradi. Şundan söng Elzaning harbiy qismda öldirilgani oşkor böladi.
Avvaliga podpolkovnik suvdan quruq çiqib ketiş uçun turli bahonalar töqiydi. Qiz söroq paytida xavfli xatti-harakatlar sodir etganini, çeçen jangarilari tomonida turib rossiyalik harbiylarga qarşi jang qilişini aytganini ta’kidlaydi. Biroq suriştiruvlarda Elzaning jangarilar bilan aloqasi tasdiqlanmaydi.
Qiz çeçen tuproğini toptayotgan, uruş bahonasida yoş va qarilarni ayamasdan öldirayotgan rossiyalik harbiylardan nafratlangan. Lekin bu uçun uni zörlab öldiriş haddan oşiş edi.
Budanov dastlabki bahonalari tasdiqlanmagaç qizni qöl ostidagi askarlardan biri – Aleksandr Yegorov öldirganini aytadi. Turli bosimlar ostida askar dastlab buni tan oladi.
Biroq sal vaqt ötgaç Yegorov qizni öldirganini inkor etadi va qizni hatto körmaganini aytadi. U OAV vakillariga prokurorning majburlaşi tufayli qotillikni böyniga olganini aytib beradi.
Köp ötmay Budanov sodir etgan jinoyatiga iqror böladi va u hibsga olinadi.
Qizning jasadi ekspertizadan ötkazilganda uning zörlangani ham tasdiqlanadi. Budanovning jinoyati ommaga oşkor bölgaç, köplab faollar buni qoralab çiqişadi.
nr2.ru
Sud va Budanovning qamalişi
Budanov tergov qilinar ekan, 2002 yil 31 dekabr kuni Şimoliy Kavkaz harbiy okrug sudi Budanovni aqldan ozgan deb topadi va uni jinoiy javobgarlikdan ozod qiladi.
Vaziyatning bu tarzda özgarişi Kungayevlar oilasini ham, jamoatçilik faollarini ham hayron qoldiradi. Faollar Budanov aqldan ozmaganini va harbiy sud uni nohaq javobgarlikdan ozod qilayotganini aytib çiqadi.
2003 yil 28 fevral kuni Rossiya Oliy sudi harbiy kollegiyasi Şimoliy Kavkaz harbiy okrug sudining qarorini bekor qiladi va işni qayta körib çiqişga yuboradi.
Öşa yili 25 iyul kuni Budanovga Rossiya jinoyat kodeksining 286-moddasi 3-qismi (xizmat vakolatidan çiqiş), 126-moddasi 3-qismi (odam öğirlaş), 105-moddasi 2-qismi (oğirlaştiruvçi holatlarda qasddan odam öldiriş) bilan ayblov e’lon qilinadi.
Sud Budanovni aybdor deb topadi va unga 10 yil qamoq jazosi beradi. Undan barça mukofotlar va unvonlar tortib olinadi. Budanov Dmitrovgrad şahridagi qamoqxonaga joylaştiriladi.
Foto: Kommersant’
2007 yilda Budanov bemor ota-onasiga qaraş uçun muddatidan avval qamoqdan ozod qilişni sörab Dimitrovgrad şahar sudiga ariza topşiradi.
Şahar sudi avvaliga arizani qanoatlantirmaydi. Ammo oradan bir yil ötgaç 2008 yil 24 dekabr kuni Budanovning arizasi qanoatlantiriladi. U 2009 yil 15 yanvar kuni ozod qilinadi.
Öşanda Budanovning qamoqdan ozod qilinişi mumkinligi haqida xabarlar tarqalganda Çeçeniston rahbari Ramzon Qodirov “Agar Budanov afv etiladigan bölsa Çeçenistonda uning qilmişlariga yaraşa jazo beradiganlar yetarliça topiladi”, deb çiqadi.
11 yil kutilgan qasos
Budanovning muddatidan avval ozod qilinişi Kungayevlar oilasini va faollarni yana harakatga keltiradi. Ular bu işdan noroziliklarini ayta boşlaşadi.
Bu orada, Budanov ozod qilingandan 4 kun ötib 19 yanvarda Moskvada Kungayevlar oilasi manfaatlarini sudda himoya qilgan advokat Stanislav Markelov öldirib ketiladi.
Foto: RIA Novosti
Budanov 18 yoşli çeçen qizini zörlab öldirgani oşkor bölgan 2000 yildayoq juda köp çeçen yigitlari uni öldirişga va’da berişgandi.
Keyinçalik, Budanov qamalgaç bir muddat özini “ovlayotganlar” közidan panada böladi. Çunki u oddiy qamoqxonalardan birmunça xavfsiz bölgan, jinoyat sodir etib qamalgan huquqni muhofaza qiluvçi organlar xodimlari saqlanadigan qamoqxonada ötiradi.
Budanov ozod bölgaç çeçen qasoskorlari uning izidan tuşişadi. Biroq ikki yil u tutqiç bermaydi.
Budanov har doim yonida qöriqçi bilan yuradi. Odamlar köp töplanadigan joylarga bormaydi. Tez-tez yaşaş joyini almaştirib turadi. Biroq baribir çeçenlardan qoçib qutula olmaydi.
2011 yil 10 iyun kuni Moskvadagi Komsomol köçasida noma’lum şaxs Budanovga öq uzadi va uni öldiradi.
Foto: ITAR-TASS
Budanovning öldirilişida çeçenlarning qöli borligini barça bilardi. Çeçen millatiga mansub Yusup Temirxanov asosiy gumondor sifatida uşlanadi.
2013 yilda sudyalar hay’ati Temirxanovni Budanovni öldirganlikda aybdor deb topadi va unga 15 yil qamoq jazosi tayinlanadi. Jazoni qattiq rejimli koloniyada ötaş belgilanadi.
Oradan beş yil ötgaç, 2018 yil 3 avgust kuni Temirxanov qamoqxona şifoxonasida vafot etadi.
Yusup Temirxanov
Temirxanov milliy qahramon
Yusup Temirxanovning dafn marosimi respublika darajasida ötkaziladi. Köplab çeçenlar va Kavkazning boşqa millat vakillari uni milliy qahramon deb atay boşlaşadi.
Temirxanovning janozasiga juda köp odam keladi. Hatto Çeçeniston rahbari Ramzon Qodirov ham Temirxanovning ovuliga uni janozasida qatnaşiş uçun boradi va uning yaqinlariga hamdardlik bildiradi. Şu yerda u Temirxanovni çeçen xalqi qahramoni deb ataydi.
“Men bugun bu yerga öz qardoşlarimga va xalqimga bir gapni aytiş uçun keldim. Temirxanovni nohaq qamaşdi va u Yaratganning taqdiri azali bilan vafot etdi. U hamişa çeçen xalqining yodida qahramon sifatida qoladi”, degan edi Qodirov öşanda.
Ramzan Qodirov Yusup Temirxanovning janozasida
Temirxanov dafn etilgandan söng Çeçeniston hukumati uni respublikaning oliy ordeni bilan mukofotlaydi. Şuningdek, respublikadagi bir neça köçaga va Temirxanov öqigan maktabga uning nomi beriladi.
2019 yilda Belgiyaning Gent şahrida erkin kuraş böyiça Yusup Temirxanov xalqaro turniri ötkaziladi. Öşa yili Myanmada yaşovçi rohinjalarning lagerida Yusup Temirxanov nomidagi masjid oçiladi.
