2025 yil suratlarda: urushlar, namoyishlar va halokatlar

Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy va AQSh prezidenti Donald Tramp Rim papasi Fransiskni dafn etish marosimi vaqtida Vatikandagi avliyo Pyotr soborida. 26 aprel.

Shveytsariyaning Vale kantonidagi sobiq Blatten qishlog‘i, Alp tog‘laridagi Lyotchental vodiysi. May oyida tosh tushishi va muzlik ko‘chishi oqibatida qishloq tuproq va toshlar qatlami ostida qoldi. Blattenda yashovchi 92 kishi o‘z vaqtida evakuatsiya qilingandi. Faqat bir kishi halok bo‘lgan. Iqlim o‘zgarishi tufayli muzliklar erishi – falokatning ehtimoliy sababi sifatida ko‘rilgan. 

Yangi Rim papasi Lev XIV birinchi matbuot anjumanida. U Amerikaning Chikago shtatidan, qadimiy avgustinchilar monaxlik ordeni a’zosi, missioner. Uning 8 may kungi saylanishi – oldingi papa Fransisk I o‘tkazgan islohot natijasi bo‘ldi: kardinallar hay’ati tarkibi kengaydi, endi undan nafaqat an’anaviy katolik bo‘lgan mamlakatlar yepiskoplari, balki Indoneziya (jahondagi eng yirik musulmon mamlakat) va Isroildagi yepiskoplar ham o‘rin olishi mumkin. Sentyabr oyida Lev XIV Karlo Akutisni kanonizatsiya (bu xristianlikda vafot etgan odamni cherkov rasmiy ravishda muqaddaslar ro‘yxatiga kiritish, uni «sharif» deb e’lon qilish jarayonidir. Bu odatda odamning din yo‘lida qilgan xizmatlari asosida amalga oshiriladi) qildi – u birinchi millenial avliyoga aylandi. 

12 iyun kuni Hindistonning Ahmadobod shahri aeroporti yaqinida Air India aviakompaniyasining Londonga uchayotgan Boeing 787 Dreamliner samolyoti halokatga uchradi. Samolyot talabalar yotoqxonasi ustiga qulab tushgan. Bortdagi 241 kishi va yerdagi 19 kishi halok bo‘lgan. Birgina yo‘lovchi mo‘jiza tufayli omon qolgan. Tekshiruvlarda halokatga uchuvchilardan biri noma’lum sababga ko‘ra parvoz boshlanganidan keyin darhol samolyot dvigateliga yoqilg‘i uzatishni o‘chirib qo‘ygani aniqlangan.

G‘azo sektorida yilning birinchi yarmida urush davom etdi. Iyun oyida esa Amerika-Isroil Gumanitar fondii faoliyatini boshladi. Bu fondning vazifasi gumanitar yordamni olib kirish va taqsimlash, shuningdek, BMTning falastinlik qochqinlar ishlari bo‘yicha agentligi o‘rnini egallash edi. Isroil bu fondni 2024 yildayoq Hamas bilan aloqadorlikda gumonlab, hududdan chiqarib yuborgandi. Gumanitar yordam tarqatiladigan yangi punktlarda ishlar juda yomon tashkillashtirilgandi: tiqilinchlar va mushtlashuvlar odatiy holatga aylandi, isroillik harbiylar esa olomonni o‘qqa tutar, o‘nlab kishilar halok bo‘lardi.

Iyun oyida Isroil 12 kun mobaynida Eronni bombardimon qildi. Islom respublikasi havo hujumidan mudofaa kuchlari deyarli to‘liq yakson etildi, raketa bazalari vayron qilindi. O‘nlab yuqori martabali harbiy mulozimlar, jumladan Islom inqilobi muhofizlari korpusi qo‘mondonligi to‘liq tarkibda o‘ldirildi, qurbonlar orasida yadroviy dastur bo‘yicha ishlayotgan yetakchi olimlar va muhandislar ham bor edi. Eronning barcha asosiy yadroviy obektlari zarbaga uchradi. Yakuniy bosqichda AQSh ham qo‘shildi: Amerika harbiylari Eron yadroviy dasturining yuragi bo‘lgan Fordo obektiga eng kuchli bombalarni tashladi. Eron bunga javoban Isroil va Qatardagi Amerika bazasini raketalar bilan o‘qqa tutdi. Isroil va AQSh Eronning yadro quroliga ega bo‘lishining oldini olishga yoki hech bo‘lmaganda kechiktirishga muvaffaq bo‘lgani haqidagi bahslar hali ham davom etmoqda. Ammo bu islom respublikasi uchun eng og‘ir zarba bo‘lgani aniq.

AQShda – immigratsiyaga qarshi kurashda yangi taktika: oilalarni namoyishkorona ajratish boshlandi. Ko‘pchilik boshpana berish rad etilgani va deportatsiya to‘g‘risidagi qaror topshirilganidan keyin ham mamlakatni tark etishdan bosh tortdi. Ularni qo‘lga olishadi – agar ular farzandlari bilan kelgan bo‘lsa, ularni olib qo‘yishadi va asrab olingan oilalarga yoki maxsus boshpanalarga yuborishadi. Ayriliq oylab davom etishi mumkin. 

Los-Anjyelesda migratsiya politsiyasining reydlari va AQSh hududida noqonuniy bo‘lib turishda gumon qilingan shaxslarning ommaviy hibsga olinishi iyun oyida noroziliklarga sabab bo‘ldi. Tez orada ular yo‘llarni to‘sish, o‘t qo‘yish va do‘konlarni talon-toroj qilish holatlari kuzatilgan tartibsizliklarga aylandi. Politsiya ko‘zdan yosh oqizuvchi gaz va yorug‘lik-shovqinli granatalardan foydalangan. Prezident Donald Tramp tartibsizliklarni bostirish uchun Milliy gvardiya kuchlarini yubordi. Keyinchalik u yana bir qancha yirik shaharlarga, jumladan, Vashingtonda Milliy gvardiya bo‘linmalarini kiritdi va buni jinoyatchilikka qarshi kurashish va noqonuniy muhojirlarni ommaviy deportatsiya qilish dasturini amalga oshiradigan migratsiya politsiyasi ishini ta’minlash zarurati bilan izohladi.

AQSh prezidenti Donald Tramp 15 avgust kuni Alyaskaning Ankorij shahrida Rossiya prezidenti Vladimir Putinni qarshi olmoqda. Bu Trampning Rossiya-Ukraina urushini Kiyev va uning Yevropadagi ittifoqchilarini aylanib o‘tgan holda Rossiya bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri muzokaralar yo‘li bilan hal qilishga bo‘lgan ikkinchi urinishi edi. Birinchisi aprelda bo‘lgandi: AQSh davlat departamenti rahbari Marko Rubio hamda Rossiya tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrov Ar-Riyodda uchrashishgandi. Bu safar Tramp shaxsan o‘zi ishga kirishdi – va agar Putin o‘t ochishni to‘xtatishga rozi bo‘lmaydigan bo‘lsa, Rossiyaga «jiddiy oqibatlar» bilan tahdid qildi. Lekin sammit diplomatik muvaffaqiyat keltirmadi, g‘arb matbuoti yakdillik bilan buni Trampning muvaffaqiyatsizligi sifatida baholadi. Va’da qilingan «jiddiy oqibatlar» oktyabr oyida ro‘y berdi: AQSh «Rosneft» va «Lukoyl»ga nisbatan sanksiyalar kiritdi.

Avgust oyida Pekinda birinchi Butunjahon odamsimon robotlar o‘yinlari bo‘lib o‘tdi. Unda 16 ta davlatdan 280 ta jamoa ishtirok etdi. Robotlar yugurish, futbol, ushu, shuningdek, tabletkalarni saralash va mehmonxona xonalarini tozalash kabi operatsiyalarni bajarishda musobaqalashdi.

Harbiy tahlilchilar bir necha yildan buyon «dronlar inqilobi» haqida gapirib kelishadi. 2025 yilda butun dunyo jamoatchiligi Rossiya-Ukraina urushi misolida bu inqilob nima ekanini aniqroq bilib oldi. Har ikki tomondagi harbiy yo‘qotishlar va yetkazilgan zararlarning 70 foizi dronlar hujumi oqibatida bo‘lgan. «Urush tumani» g‘oyib bo‘lishi va front chizig‘ini yorib o‘tish uchun sezilarli miqdordagi katta kuchlarni yashirincha to‘plashning iloji yo‘qligi – dronlar tufaylidir. Front chizig‘idan ancha ichkaridagi asosiy nishonlarga zarbalar, jumladan, Ukrainaning «O‘rgimchak to‘ri» operatsiyasi yoki Isroilning Eron havo mudofaasi va raketa bazalariga qarshi operatsiyasi kabi keng ko‘lamli diversiya harakatlari – dronlar tufaylidir. Kuzda Rossiya dronlari Polsha va NATOning boshqa davlatlariga uchib kirishni boshlaganida, ularni to‘xtatish uchun jangovar samolyotlar havoga ko‘tarishga to‘g‘ri keldi. Bitta dron narxi bir necha ming, ko‘pi bilan o‘n minglab dollarga baholanadi, uni tutib olish uchun ishlatilgan raketalar esa yuz minglab va millionlab dollarga tushadi. Shu yildan Yevropa davlatlari va AQSh dronlarni rivojlantirish va ishlab chiqarish, shuningdek, dronlardan himoyalanish bo‘yicha keng ko‘lamli dasturlarni faol ishga tushira boshladi.

10 sentabr kuni Arizona shtati universiteti kampusida amerikalik konservativ faol Charli Kirkning o‘ldirilishi muhim siyosiy voqea bo‘ldi. Prezident Donald Tramp va uning ko‘plab yaqin safdoshlari dafn marosimida qatnashib, o‘z nutqlarida Kirkning o‘limida to‘g‘ridan to‘g‘ri so‘l kuchlarni ayblashdi. AQShda siyosiy qutblanish shu darajaga yetganki, ayrimlar fuqarolik urushi haqida gapira boshladi.

Chukotka dengizi bo‘ylab sayohat paytida bortida fotograf Vadim Maxorov bo‘lgan kema sentabr oyida Kolyuchin oroliga yaqinlashadi. Bu yerda, Rossiyaning tashlandiq qutb stansiyasida oq ayiqlar o‘rnashib olgan. Bu ayiqlar insonning sobiq turar joyiga joylashishi bilan bog‘liq birinchi ma’lum holatdir. Maxorov orolga tushmagan, uning barcha suratlari dron orqali olingan. 

Kuzda Rossiya, xuddi bir yil oldin bo‘lgani kabi Ukraina shaharlarini qishda yorug‘liksiz va issiqliksiz qoldirish maqsadida mamlakat energetika infratuzilmalariga zarbalarni kuchaytirdi.

Isroil harbiy vertolyoti 13 oktyabr kuni Tel-Aviv yaqinidagi «Shiba» shifoxonasiga garovdan ozod etilgan Ziva Bermanni olib kelmoqda. U – Hamas a’zolari 2023 yil 7 oktyabrida Isroilga qilingan hujum chog‘ida garovga olgan 250 dan ortiq isroillikdan biri bo‘lgandi. Garovdagilarning oxirgi 20 nafari, jumladan Ziva ham Isroil va Hamas o‘rtasida AQSh, Misr, Qatar va Turkiya vositachiligida erishilgan kelishuv natijasida uyga qaytdi. Ushbu kelishuv Hamasni qurolsizlantirish, Isroil qo‘shinlarini G‘azo sektoridan olib chiqish va sektorni ikki yillik urushdan keyin xalqaro kuzatuv ostida tiklashni nazarda tutadi. Ko‘p o‘tmay kelishuv buzildi: Hamas qurollarni tashlamadi, Isroil ham chiqib ketmadi, xalqaro hokimiyat organlari oxirigacha shakllantirilmadi, G‘azoga va’da qilingan investitsiyalar baribir kelmadi. 

Hongkongdagi «Van Fuk Kort» turar joy kompleksidagi kuchli yong‘in. 26–27 noyabr kunlari mobaynida 32 qavatli sakkizta binoning yettitasi yonib ketdi. Jami 161 kishi halok bo‘ldi. Renovatsiyaga tushgan binolar atrofi bambukdan qurilish havozalari (lesa) va himoya panjaralari bilan o‘rab qo‘yilgani yong‘in shiddat bilan tarqalishiga yo‘l ochdi.

Suratda noyabr oqshomlaridan birida Rossiya dronlaridan biri Kiyev yaqinidagi Vishgorodda joylashgan uylardan biriga urilishi oqibatlari aks etgan. Bir kishi halok bo‘lib, 11 kishi yaralangan. Butun yil mobaynida bunday hujumlar oqibatida deyarli har kuni bir necha ukrainalik halok bo‘lishi odatiy holatga aylandi. 

«Grozniy-Siti» kompleksida ukrain dronlarining dekabr oyidagi hujumi oqibatlari. Avgustdan buyon Ukraina Rossiyaning ancha ichkari hududlariga muntazam hujum qila boshladi. Bu hujumlardan asosiy maqsad – neft infratuzilmasi: neftni qayta ishlash zavodlari, eksport qiluvchi terminallar, neft quvurlari. Noyabr oyida esa Rossiyaning neftni sanksiyalarni chetlab o‘tgan holda tashishda foydalanadigan «yashirin floti» tankerlari ham nishonga aylana boshladi. Katta ehtimol bilan, bu Rossiyaga bosim o‘tkazish bo‘yicha AQSh prezidenti Donald Tramp tomonidan ma’qullangan yangi strategiyaning bir qismi hisoblanadi. «Rosneft» va «Lukoyl»ga qarshi sanksiyalar bilan birgalikda bunday zarbalar Rossiya iqtisodiyotining eng muhim tarmog‘iga sezilarli zarar yetkazdi.

Belarusda 13 dekabr kuni 123 nafar siyosiy mahbus ozod qilindi, ular orasida 2020 yilgi namoyishlar yetakchilari ham bor. Xususan, huquq faoli, tinchlik bo‘yicha Nobel mukofoti laureati Ales Belyatskiy, Aleksandr Lukashenkoning prezidentlik saylovlaridagi raqibi Viktor Babariko, Babarikoning shtabi boshlig‘i Mariya Kolesnikova (fotoda) ham ozodlikka chiqdi. Ularning ko‘pchiligi Ukraina hududiga olib o‘tildi. Ularning ozod etilishi – Lukashenko va AQSh o‘rtasidagi kelishuvning bir qismi bo‘ldi: buning evaziga dunyodagi eng yirik kaliy o‘g‘itlari ishlab chiqaruvchisi va Belarus iqtisodiyoti uchun muhim korxonalardan biri bo‘lgan «Belaruskaliy»ga qarshi sanksiyalar bekor qilindi.

2024 yil dekabrida Kerch bo‘g‘ozida ikkita tanker halokatga uchragan va bir necha ming tonna mazut dengizga to‘kilgandi. Buning oqibatida butun mintaqaning ekotizimi zarar ko‘rdi. Xususan, minglab suv qushlari nobud bo‘lgan (fotosuratda – qushlarni qutqarish markazidagi ko‘ngilli qo‘lida jon bergan jonzot). Shuningdek, avariya tufayli Rossiya janubida kurort mavsumi ochilishidan oldin Qora dengiz sohilining katta qismida – shu jumladan Anapada ham sohil hududlari dam olish uchun yaroqsiz holga kelgani ma’lum bo‘ldi. Plyajlarni tozalash butun 2025 yil davomida davom etdi – asosan mahalliy aholi va ko‘ngillilar tomonidan. Umuman olganda, qirg‘oq ekotizimini tiklash uchun besh-olti yil kerak bo‘lishi aytilmoqda.