2025 yil suratlarda: uruşlar, namoyişlar va halokatlar

Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy va AQŞ prezidenti Donald Tramp Rim papasi Fransiskni dafn etiş marosimi vaqtida Vatikandagi avliyo Pyotr soborida. 26 aprel.

Şveytsariyaning Vale kantonidagi sobiq Blatten qişloği, Alp toğlaridagi Lyotçental vodiysi. May oyida toş tuşişi va muzlik köçişi oqibatida qişloq tuproq va toşlar qatlami ostida qoldi. Blattenda yaşovçi 92 kişi öz vaqtida evakuatsiya qilingandi. Faqat bir kişi halok bölgan. Iqlim özgarişi tufayli muzliklar erişi – falokatning ehtimoliy sababi sifatida körilgan. 

Yangi Rim papasi Lev XIV birinçi matbuot anjumanida. U Amerikaning Çikago ştatidan, qadimiy avgustinçilar monaxlik ordeni a’zosi, missioner. Uning 8 may kungi saylanişi – oldingi papa Fransisk I ötkazgan islohot natijasi böldi: kardinallar hay’ati tarkibi kengaydi, endi undan nafaqat an’anaviy katolik bölgan mamlakatlar yepiskoplari, balki Indoneziya (jahondagi eng yirik musulmon mamlakat) va Isroildagi yepiskoplar ham örin olişi mumkin. Sentyabr oyida Lev XIV Karlo Akutisni kanonizatsiya (bu xristianlikda vafot etgan odamni çerkov rasmiy ravişda muqaddaslar röyxatiga kiritiş, uni «şarif» deb e’lon qiliş jarayonidir. Bu odatda odamning din yölida qilgan xizmatlari asosida amalga oşiriladi) qildi – u birinçi millenial avliyoga aylandi. 

12 iyun kuni Hindistonning Ahmadobod şahri aeroporti yaqinida Air India aviakompaniyasining Londonga uçayotgan Boeing 787 Dreamliner samolyoti halokatga uçradi. Samolyot talabalar yotoqxonasi ustiga qulab tuşgan. Bortdagi 241 kişi va yerdagi 19 kişi halok bölgan. Birgina yölovçi möjiza tufayli omon qolgan. Tekşiruvlarda halokatga uçuvçilardan biri noma’lum sababga köra parvoz boşlanganidan keyin darhol samolyot dvigateliga yoqilği uzatişni öçirib qöygani aniqlangan.

Ğazo sektorida yilning birinçi yarmida uruş davom etdi. Iyun oyida esa Amerika-Isroil Gumanitar fondii faoliyatini boşladi. Bu fondning vazifasi gumanitar yordamni olib kiriş va taqsimlaş, şuningdek, BMTning falastinlik qoçqinlar işlari böyiça agentligi örnini egallaş edi. Isroil bu fondni 2024 yildayoq Hamas bilan aloqadorlikda gumonlab, hududdan çiqarib yuborgandi. Gumanitar yordam tarqatiladigan yangi punktlarda işlar juda yomon taşkillaştirilgandi: tiqilinçlar va muştlaşuvlar odatiy holatga aylandi, isroillik harbiylar esa olomonni öqqa tutar, önlab kişilar halok bölardi.

Iyun oyida Isroil 12 kun mobaynida Eronni bombardimon qildi. Islom respublikasi havo hujumidan mudofaa kuçlari deyarli töliq yakson etildi, raketa bazalari vayron qilindi. Önlab yuqori martabali harbiy mulozimlar, jumladan Islom inqilobi muhofizlari korpusi qömondonligi töliq tarkibda öldirildi, qurbonlar orasida yadroviy dastur böyiça işlayotgan yetakçi olimlar va muhandislar ham bor edi. Eronning barça asosiy yadroviy obektlari zarbaga uçradi. Yakuniy bosqiçda AQŞ ham qöşildi: Amerika harbiylari Eron yadroviy dasturining yuragi bölgan Fordo obektiga eng kuçli bombalarni taşladi. Eron bunga javoban Isroil va Qatardagi Amerika bazasini raketalar bilan öqqa tutdi. Isroil va AQŞ Eronning yadro quroliga ega bölişining oldini olişga yoki heç bölmaganda keçiktirişga muvaffaq bölgani haqidagi bahslar hali ham davom etmoqda. Ammo bu islom respublikasi uçun eng oğir zarba bölgani aniq.

AQŞda – immigratsiyaga qarşi kuraşda yangi taktika: oilalarni namoyişkorona ajratiş boşlandi. Köpçilik boşpana beriş rad etilgani va deportatsiya töğrisidagi qaror topşirilganidan keyin ham mamlakatni tark etişdan boş tortdi. Ularni qölga olişadi – agar ular farzandlari bilan kelgan bölsa, ularni olib qöyişadi va asrab olingan oilalarga yoki maxsus boşpanalarga yuborişadi. Ayriliq oylab davom etişi mumkin. 

Los-Anjyelesda migratsiya politsiyasining reydlari va AQŞ hududida noqonuniy bölib turişda gumon qilingan şaxslarning ommaviy hibsga olinişi iyun oyida noroziliklarga sabab böldi. Tez orada ular yöllarni tösiş, öt qöyiş va dökonlarni talon-toroj qiliş holatlari kuzatilgan tartibsizliklarga aylandi. Politsiya közdan yoş oqizuvçi gaz va yoruğlik-şovqinli granatalardan foydalangan. Prezident Donald Tramp tartibsizliklarni bostiriş uçun Milliy gvardiya kuçlarini yubordi. Keyinçalik u yana bir qança yirik şaharlarga, jumladan, Vaşingtonda Milliy gvardiya bölinmalarini kiritdi va buni jinoyatçilikka qarşi kuraşiş va noqonuniy muhojirlarni ommaviy deportatsiya qiliş dasturini amalga oşiradigan migratsiya politsiyasi işini ta’minlaş zarurati bilan izohladi.

AQŞ prezidenti Donald Tramp 15 avgust kuni Alyaskaning Ankorij şahrida Rossiya prezidenti Vladimir Putinni qarşi olmoqda. Bu Trampning Rossiya-Ukraina uruşini Kiyev va uning Yevropadagi ittifoqçilarini aylanib ötgan holda Rossiya bilan töğridan töğri muzokaralar yöli bilan hal qilişga bölgan ikkinçi urinişi edi. Birinçisi aprelda bölgandi: AQŞ davlat departamenti rahbari Marko Rubio hamda Rossiya taşqi işlar vaziri Sergey Lavrov Ar-Riyodda uçraşişgandi. Bu safar Tramp şaxsan özi işga kirişdi – va agar Putin öt oçişni töxtatişga rozi bölmaydigan bölsa, Rossiyaga «jiddiy oqibatlar» bilan tahdid qildi. Lekin sammit diplomatik muvaffaqiyat keltirmadi, ğarb matbuoti yakdillik bilan buni Trampning muvaffaqiyatsizligi sifatida baholadi. Va’da qilingan «jiddiy oqibatlar» oktyabr oyida röy berdi: AQŞ «Rosneft» va «Lukoyl»ga nisbatan sanksiyalar kiritdi.

Avgust oyida Pekinda birinçi Butunjahon odamsimon robotlar öyinlari bölib ötdi. Unda 16 ta davlatdan 280 ta jamoa iştirok etdi. Robotlar yuguriş, futbol, uşu, şuningdek, tabletkalarni saralaş va mehmonxona xonalarini tozalaş kabi operatsiyalarni bajarişda musobaqalaşdi.

Harbiy tahlilçilar bir neça yildan buyon «dronlar inqilobi» haqida gapirib kelişadi. 2025 yilda butun dunyo jamoatçiligi Rossiya-Ukraina uruşi misolida bu inqilob nima ekanini aniqroq bilib oldi. Har ikki tomondagi harbiy yöqotişlar va yetkazilgan zararlarning 70 foizi dronlar hujumi oqibatida bölgan. «Uruş tumani» ğoyib bölişi va front çiziğini yorib ötiş uçun sezilarli miqdordagi katta kuçlarni yaşirinça töplaşning iloji yöqligi – dronlar tufaylidir. Front çiziğidan ança içkaridagi asosiy nişonlarga zarbalar, jumladan, Ukrainaning «Örgimçak töri» operatsiyasi yoki Isroilning Eron havo mudofaasi va raketa bazalariga qarşi operatsiyasi kabi keng kölamli diversiya harakatlari – dronlar tufaylidir. Kuzda Rossiya dronlari Polşa va NATOning boşqa davlatlariga uçib kirişni boşlaganida, ularni töxtatiş uçun jangovar samolyotlar havoga kötarişga töğri keldi. Bitta dron narxi bir neça ming, köpi bilan ön minglab dollarga baholanadi, uni tutib oliş uçun işlatilgan raketalar esa yuz minglab va millionlab dollarga tuşadi. Şu yildan Yevropa davlatlari va AQŞ dronlarni rivojlantiriş va işlab çiqariş, şuningdek, dronlardan himoyalaniş böyiça keng kölamli dasturlarni faol işga tuşira boşladi.

10 sentabr kuni Arizona ştati universiteti kampusida amerikalik konservativ faol Çarli Kirkning öldirilişi muhim siyosiy voqea böldi. Prezident Donald Tramp va uning köplab yaqin safdoşlari dafn marosimida qatnaşib, öz nutqlarida Kirkning ölimida töğridan töğri söl kuçlarni ayblaşdi. AQŞda siyosiy qutblaniş şu darajaga yetganki, ayrimlar fuqarolik uruşi haqida gapira boşladi.

Çukotka dengizi böylab sayohat paytida bortida fotograf Vadim Maxorov bölgan kema sentabr oyida Kolyuçin oroliga yaqinlaşadi. Bu yerda, Rossiyaning taşlandiq qutb stansiyasida oq ayiqlar örnaşib olgan. Bu ayiqlar insonning sobiq turar joyiga joylaşişi bilan boğliq birinçi ma’lum holatdir. Maxorov orolga tuşmagan, uning barça suratlari dron orqali olingan. 

Kuzda Rossiya, xuddi bir yil oldin bölgani kabi Ukraina şaharlarini qişda yoruğliksiz va issiqliksiz qoldiriş maqsadida mamlakat energetika infratuzilmalariga zarbalarni kuçaytirdi.

Isroil harbiy vertolyoti 13 oktyabr kuni Tel-Aviv yaqinidagi «Şiba» şifoxonasiga garovdan ozod etilgan Ziva Bermanni olib kelmoqda. U – Hamas a’zolari 2023 yil 7 oktyabrida Isroilga qilingan hujum çoğida garovga olgan 250 dan ortiq isroillikdan biri bölgandi. Garovdagilarning oxirgi 20 nafari, jumladan Ziva ham Isroil va Hamas örtasida AQŞ, Misr, Qatar va Turkiya vositaçiligida erişilgan kelişuv natijasida uyga qaytdi. Uşbu kelişuv Hamasni qurolsizlantiriş, Isroil qöşinlarini Ğazo sektoridan olib çiqiş va sektorni ikki yillik uruşdan keyin xalqaro kuzatuv ostida tiklaşni nazarda tutadi. Köp ötmay kelişuv buzildi: Hamas qurollarni taşlamadi, Isroil ham çiqib ketmadi, xalqaro hokimiyat organlari oxirigaça şakllantirilmadi, Ğazoga va’da qilingan investitsiyalar baribir kelmadi. 

Hongkongdagi «Van Fuk Kort» turar joy kompleksidagi kuçli yonğin. 26–27 noyabr kunlari mobaynida 32 qavatli sakkizta binoning yettitasi yonib ketdi. Jami 161 kişi halok böldi. Renovatsiyaga tuşgan binolar atrofi bambukdan quriliş havozalari (lesa) va himoya panjaralari bilan örab qöyilgani yonğin şiddat bilan tarqalişiga yöl oçdi.

Suratda noyabr oqşomlaridan birida Rossiya dronlaridan biri Kiyev yaqinidagi Vişgorodda joylaşgan uylardan biriga urilişi oqibatlari aks etgan. Bir kişi halok bölib, 11 kişi yaralangan. Butun yil mobaynida bunday hujumlar oqibatida deyarli har kuni bir neça ukrainalik halok bölişi odatiy holatga aylandi. 

«Grozniy-Siti» kompleksida ukrain dronlarining dekabr oyidagi hujumi oqibatlari. Avgustdan buyon Ukraina Rossiyaning ança içkari hududlariga muntazam hujum qila boşladi. Bu hujumlardan asosiy maqsad – neft infratuzilmasi: neftni qayta işlaş zavodlari, eksport qiluvçi terminallar, neft quvurlari. Noyabr oyida esa Rossiyaning neftni sanksiyalarni çetlab ötgan holda taşişda foydalanadigan «yaşirin floti» tankerlari ham nişonga aylana boşladi. Katta ehtimol bilan, bu Rossiyaga bosim ötkaziş böyiça AQŞ prezidenti Donald Tramp tomonidan ma’qullangan yangi strategiyaning bir qismi hisoblanadi. «Rosneft» va «Lukoyl»ga qarşi sanksiyalar bilan birgalikda bunday zarbalar Rossiya iqtisodiyotining eng muhim tarmoğiga sezilarli zarar yetkazdi.

Belarusda 13 dekabr kuni 123 nafar siyosiy mahbus ozod qilindi, ular orasida 2020 yilgi namoyişlar yetakçilari ham bor. Xususan, huquq faoli, tinçlik böyiça Nobel mukofoti laureati Ales Belyatskiy, Aleksandr Lukaşenkoning prezidentlik saylovlaridagi raqibi Viktor Babariko, Babarikoning ştabi boşliği Mariya Kolesnikova (fotoda) ham ozodlikka çiqdi. Ularning köpçiligi Ukraina hududiga olib ötildi. Ularning ozod etilişi – Lukaşenko va AQŞ örtasidagi kelişuvning bir qismi böldi: buning evaziga dunyodagi eng yirik kaliy öğitlari işlab çiqaruvçisi va Belarus iqtisodiyoti uçun muhim korxonalardan biri bölgan «Belaruskaliy»ga qarşi sanksiyalar bekor qilindi.

2024 yil dekabrida Kerç böğozida ikkita tanker halokatga uçragan va bir neça ming tonna mazut dengizga tökilgandi. Buning oqibatida butun mintaqaning ekotizimi zarar kördi. Xususan, minglab suv quşlari nobud bölgan (fotosuratda – quşlarni qutqariş markazidagi köngilli qölida jon bergan jonzot). Şuningdek, avariya tufayli Rossiya janubida kurort mavsumi oçilişidan oldin Qora dengiz sohilining katta qismida – şu jumladan Anapada ham sohil hududlari dam oliş uçun yaroqsiz holga kelgani ma’lum böldi. Plyajlarni tozalaş butun 2025 yil davomida davom etdi – asosan mahalliy aholi va köngillilar tomonidan. Umuman olganda, qirğoq ekotizimini tiklaş uçun beş-olti yil kerak bölişi aytilmoqda.