“Davlat organlariga ishonch yo‘qligi sabab ulardan qahramon yasashdi” – faollar Taftish.uz ishi haqida

O‘tgan hafta Taftish.uz xodimlari qo‘lga olingani xabar qilinib, hozir tergov davom etmoqda. Biroq, ichki ishlar organlarining hukmiy videolarida ular allaqachon “jinoiy guruh” va “ashaddiy jinoyatchilar”ga aylanib bo‘ldi. Kun.uz ushbu holat yuzasidan faollar va yuristga quloq tutdi. Media vakillariga ko‘ra, pulga murojaat o‘rganish amaliyoti – juda nozik masala. Advokatning aytishicha, IIV allaqachon ularga hukm o‘qib bo‘ldi, endi sudning keragi yo‘q.

{Yii::t(}

O'tkazib yuborish 6s

O'tkazib yuborish

Taftish.uz veb-saytidagi ma’lumotlarga ko‘ra, ushbu tashkilot 2021 yilning martida AOKA tomonidan ro‘yxatga olingan. 5 yildan beri ishlab kelayotgan bu «OAV» asosan pulga murojaatlar o‘rganish bilan shug‘ullangan. Oxirgi vaqtlarda bu xodimlarning o‘zini tutishi, davlat idoralari bilan dialogi keskin muhokamalarga sabab bo‘layotgandi. Ayni dam ular qo‘lga olingan va turli ayblovlar ilgari surilgan. Biroq, ichki ishlar organlari e’lon qilgan materiallarda ular allaqachon “o‘ta ketgan jinoyatchi”, “jinoiy guruh” sifatida tamg‘alandi.

Masalaning tahlil qilinishi kerak bo‘lgan nozik nuqtalari bir qancha, Kun.uz studiyaga taklif etilgan media vakillari, inson huquqlari faoli va yurist bilan bularga birma-bir to‘xtaldi.

“Davlat idoralariga ishonch yo‘qligi sabab, ulardan qahramon yasashdi”

Agar e’tibor qilinsa, Taftish.uz'ning minglab videolari e’lon qilingan va ularga oddiy xalq vakillaridan tortib, san’atkor-aktyorlargacha murojaat qilishgan. Deyarli har bir videoda «tahririyat» xodimlari davlat idoralariga bostirib kirib, kamera qarshisida ishchilar bilan o‘ta qo‘pol dialogga kirishgan. Kun.uz bilan gaplashgan inson huquqlari faoli Abdurahmon Tashanov fikricha, hozir shunday stilda gaplashmasa, davlat xizmatchilari bilan gaplashishning iloji yo‘q.

“Odamlar nega ergashdi, chunki davlatning xalq bilan ishlaydigan, ulardan murojaatlarni qabul qiladigan institutlari falaj ahvolda. Bundan tashqari, hozir bitta blogerni olib bormasangiz, militsiyaxonaga kirib bo‘lmayapti. Ya’ni, bizning jamiyatimiz shunaqa, xafa bo‘lmaslik kerak, matbuot ham shu tizimga mos”, deydi u.

O‘zJOKU prorektori Nozima Muratova fikricha, aynan ularning materiallariga emotsiya qo‘shilgani, odamlarning hissiyotlarini qitiqlaydigan gaplar bo‘lgani, ekranda doim beriladigan silliq ma’lumotdan farqli ekani bois odamlar qiziqdi, kuzatdi.

“Chunki u yerda odamning hissiyotiga ta’sir qiladigan, emotsiyasiga ta’sir qiladigan masalalarni ko‘tarishdi. Bu klassika, hamma joyda yozilgan: jinoyat, janjal, sensatsiya – bular doim jamoatchilikning e’tiborini tortib kelgan. Shu narsalarni ko‘tarsangiz, hamma ko‘radi. Ikkinchi masala, jurnalistlarning vazifasi o‘zi nima ekanini aniqlab olish kerak. Jurnalistlarning vazifasi pulga murojaat o‘rganish emas, jamiyatga avvalo faktlarni berish”, deydi Nozima Muratova.

“Pulga murojaat o‘rganish o‘ta nozik masala”

 O‘zbekistonda OAV yoki blogosfera vakilining qo‘lga olinishi bilan bog‘liq so‘nggi holatlarning deyarli barchasiga pul oldi-berdisi aralashgan. Taftish.uz xodimlariga ham ayni dam tovlamachilik bo‘yicha ayblovlar ilgari surilmoqda. Kun.uz bilan gaplashganlar fikricha, pul aralashgan joyda xolislik bo‘lmaydi.

“Pulga murojaat o‘rganish nima degani? Pul aralashdimi, siz ulardan nima kutasiz? Bu yerda xolislik bo‘lmaydi, kim to‘lasa, o‘shaning musiqasiga o‘ynaydigan bo‘lib qoladi. Jurnalistika bu faqat murojaat yoki pulga murojaat o‘rganish degani emas”, deydi “UzReport TV” telekanali bosh muharriri o‘rinbosari Gulnoza Husanova.

Advokat, yurist Abdumalik Abdullayev fikricha, pul bergan odam – dushman. Ya’ni, har qanday holatda manfaat uchun gaplar o‘zgarib ketishi mumkin.

“Haqiqatan nozik, nimaga, chunki sizning dushmaningiz u yerda pul bergan inson bo‘ladi. Har qanaqasiga pul berganligini shartnomadagi maqsaddan tashqariligini ifodalasa, uning gapi siznikidan doim ustun keladi”, deydi u.

“Davlat idoralarining eshiklarini tepib kirib, tepib chiqishyapti”

Suhbatda jurnalistning kasb etikasi, o‘zini tutishi va ommaga namoyon qilishi, kasb madaniyati masalalari ham ko‘tarildi. Ekranda ko‘rsatilgan videolarda ko‘rinishicha, Taftish.uz’ning barcha xodimlari davlat idoralari xodimlari bilan doimiy gap talashgan.

“Yigirma yildan beri jurnalistman, lekin ular, masalan, hali 20 yoshga to‘lmagan Marjona davlat idoralari eshiklarini tepib kirib, tepib chiqyapti”, deydi Gulnoza Husanova.

Biroq, Abdurahmon Tashanov fikricha, jurnalistning kasb etikasi haqida gapirishga hali erta. Biz AQSh yoki jurnalistika yuqori nuqtaga yetgan biror davlat emasmiz, hozir yumshoqlik bilan, hurmat bilan borib murojaat qilsangiz, javob ham ololmaysiz, deydi u.

O‘zJOKU prorektori Nozima Muratovaning qo‘shimcha qilishicha, bu juda nozik masala va universitetda o‘qidi degani – tayyor jurnalist degani emas.

“Jurnalistlik bu – kasb. Har bir kasbniki bo‘lganidek, jurnalistlikning ham qoidalari bor, yuzlab talabalarimizdan ikkita professional jurnalist chiqsa, biz xursand bo‘lamiz. Chunki jurnalistlik faqat nazariya bilan bo‘lmaydi, amaliyotni ham qo‘llash kerak bo‘ladi”, deydi u.

“Aybsizlik prezumpsiyasi o‘ta qo‘pol ravishda buzildi”

O‘zbekiston konstitutsiyasi, Inson huquqlari bo‘yicha umumjahon deklaratsiyasi, qator xalqaro hujjatlarda aybsizlik prezumpsiyasi degan huquqiy tamoyil bor. Ya’ni, inson ma’lum jinoyatda ayblansa, sudning qonuniy hukmi e’lon qilinmaguniga qadar u aybsiz hisoblanadi. Taftish.uz ishida esa ichki ishlar organlari qator videolarni e’lon qilarkan, ularda xodimlar “ashaddiy jinoyatchilar”, “jinoiy guruh a’zolari” deb tamg‘alandi. Yurist Abdumalik Abdullayev fikricha, bu bilan aybsizlik prezumpsiyasi buzildi.

“Bu juda hukmiy gap bo‘ldi, sudning endi keragi yo‘q, menimcha bu videolar bilan allaqachon hukmni ham o‘qib bo‘lishdi. Bizda amaliyotda hattoki, ayblandi ham emas, ayblov ilgari surildi, deb ishlatamiz. Bu yerda aybsizlik prezumpsiyasi qo‘pol ravishda buzildi”, deydi advokat.

Abdurahmon Tashanovning qo‘shimcha qilishicha, bunday vaziyatda boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organlar, xususan Bosh prokuratura va sudyalar oliy kengashi munosabat bilan chiqib, aybsizlik prezumpsiyasi buzilganini aytishi kerak edi. Biroq, ular qarsak chalib o‘tiribdi, deydi Tashanov.

“Jurnalistlarni birlashtiradigan tashkilot yo‘q”

O‘tgan hafta axborot lentalarida Taftish.uz ishi haqida ketma-ket xabarlar chiqar ekan, Jurnalistlar ijodiy uyushmasi yoki biror jurnalistlarni birlashtiruvchi tashkilot lom-mim demadi. O‘tgan kunlar mobaynida ham o‘zini jurnalistika va media vakillari himoyachisi deb biluvchi tashkilotlar og‘zini ochmadi. Tashanovning Kun.uz’ga ma’lum qilishicha, qo‘lga olingan xodimlarning advokat yollashga ham mablag‘i yo‘q, biroq biror bir jurnalistika tashkiloti ularning holi bilan umuman qiziqmagan.

Shunday sharoitda studiyada yig‘ilgan faollar va media vakillari bir og‘izdan O‘zbekistonda jurnalistlarni real himoya qiladigan tuzilmaga ehtiyoj kattaligini urg‘ulashdi.

“Shuncha voqea sodir bo‘ldi, mayli jurnalist ham deylik, ularni qo‘lga olishdi, lekin biror bir tashkilot indamadi”, deydi Gulnoza Husanova.

Tashanovning qo‘shimcha qilishicha, avvalboshidan odamlar bilan real muloqotni davlat idoralari va ayniqsa, davlatdan milliardlab mablag‘ oluvchi MTRK qilganida Taftish.uz'ga o‘xshagan tashkilotlarga jamiyatimizda umuman ehtiyoj qolmasdi.

Suhbatni Kun.uz'ning YouTube sahifasida to‘liq tomosha qilishingiz mumkin bo‘ladi.