$57 millionlik ezgu tashabbus va IIVdagi ikki xil standart - hafta dayjesti

Hayit arafasida xayrli tashabbus: og‘ir xastalikka chalingan 10 ming bolani davolashga mablag‘ ajratildi. Kitob o‘qiganga 50 ming dollar: maktab o‘quvchilari uchun yangi musobaqa yo‘lga qo‘yilyapti. Yo‘llardagi qoidabuzarlar yana avjida: mas’ullarning ikki oy oldingi qat’iyati vaqtinchamidi? Toshkent hokimidan shov-shuvli bayonot: u “xalq manfaati uchun” daraxt kesilsa, bundan fojia yasamaslikka chaqirmoqda.

Yakunlangan haftaning O‘zbekiston hayotiga oid ayrim yangiliklari – Kun.uz dayjestida.

Xayrli maqsadlar uchun 57 mln dollar

Haftaning eng muhim yangiligi – og‘ir xastalik bilan kurashayotgan minglab bolajonlarning sog‘ayishi uchun mablag‘ ajratilayotgani bilan bog‘liq. Ma’lum bo‘lishicha, og‘ir va nogironlikni keltirib chiqaruvchi kasalliklarga chalingan 10 ming nafar bolada jarrohlik amaliyoti o‘tkazish hamda boshqa tadbirlar uchun jami 690 mlrd so‘m mablag‘ yo‘naltiriladi.

Qurbon hayiti munosabati bilan ishlab chiqilgan shu va boshqa takliflarni payshanba kuni prezident huzurida Ijtimoiy himoya milliy agentligi direktori Mansurbek Olloyorov taqdimot qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, ajratilayotgan mablag‘lar doirasida nogironlik bilan bog‘liq 9 xil toifadagi og‘ir xastalikka chalingan 10 ming nafar bolada jarrohlik amaliyoti o‘tkaziladi.

Bundan tashqari, onkogemotologik tashxis qo‘yilgan 2300 nafar bemorni tibbiy tekshiruvlardan o‘tkazish, davolash va zarur hollarda jarrohlik amaliyoti o‘tkazish ham ko‘zda tutilgan. Yana kamida 350 nafar bemorga jigar yoki buyrak ko‘chirib o‘tkaziladi. Shuningdek, 8 mingdan ziyod yetim bolalarning nomiga o‘tgan yili ochilgan bank omonatlariga yana 200 dollardan pul qo‘shiladi. 500 ta masjidda tahoratxona qurilishi yoki ta’mirlanishi ham belgilangan.

Bu xayrli ishlarga jami 690 mlrd so‘m yoki qariyb 57 mln dollar ajratilyapti. Prezident qarorida moliyalashtirish manbasi sifatida davlat maqsadli jamg‘armalari va boshqa manbalar ko‘rsatib o‘tilgan.

Milliy kitobxonlik harakatiga start berildi

Maktab o‘quvchilarini kitob o‘qishga rag‘batlantirish bo‘yicha yangi dastur – Milliy kitobxonlik harakati yo‘lga qo‘yilyapti. Juma kuni prezident Shavkat Mirziyoyev bu yangi dasturga start berarkan, kitobxonlik odamning mustaqil fikrlash qobiliyatini o‘stirishi, shu sababli yoshlarning kitob o‘qishi – millat kelajagiga oid masala ekanini ta’kidladi.

“Zamonaviy gadjetlar va sun’iy intellekt hayotimizga tobora chuqurroq kirib kelayotgan sharoitda, mustaqil fikrlay olish qobiliyati – insonning eng katta ustunligi. Kitobxonlik faqat ta’lim masalasi emas, balki millat kelajagi, xalqimizning ma’naviy qudrati va mamlakat raqobatbardoshligini ta’minlaydigan muhim omildir”, – dedi davlat rahbari.

Milliy kitobxonlik musobaqasida maktablarning 1-sinfidan 11-sinfigacha bo‘lgan o‘quvchilar ishtirok etadi. Dasturning umumiy yillik mukofot fondi – 240 ming dollar. Bosh sovrin sohibiga 50 ming dollar pul mukofoti beriladi. Eslatib o‘tamiz, 2017 yildan yo‘lga qo‘yilgan “Yosh kitobxon” va 2021 yildan boshlangan “Yosh kitobxon oila” tanlovlari g‘oliblariga avtomobil berib kelinayotgan edi. Yangi musobaqa esa, prezident ta’biriga ko‘ra, O‘zbekiston tarixida kitobxonlik bo‘yicha eng salmoqli mukofot bo‘ladi.

Kitobxonlikka oid so‘nggi yangiliklar qatorida, Yoshlar ishlari agentligining shu oydan boshlangan xayrli tashabbusi ham e’tirofga loyiq. Agentlik mutolaani yoshlar orasida trendga aylantirish maqsadida, yangi chiqayotgan kitoblarni bayram-shou tarzida taqdimot qilib borishni yo‘lga qo‘ydi. O‘tgan haftadagi ilk bayramona tadbirda o‘zbek tilidagi 10 ta yangi kitob taqdimot qilindi. Ular orasida “O‘tkan kunlar”ning davomi sifatida yozilgan “Yaldo kechasi” nomli milliy roman, ekranli gadjetlar bolalarning bolaligini o‘g‘irlayotgani haqidagi dunyoga mashhur “Behalovat avlod” asari va ilmiy-fantastik adabiyotning shoh namunasi bo‘lmish “Dyuna” epik shedevri ham bor.

YPX xodimini urib yuborgan BMW voqeasi unutildimi?

Toshkentda katta tezlikda Lexus haydab yurgan o‘smirlar bir necha marta qizil chiroqdan o‘tib ketdi. Xususiy maktabning 10-sinf o‘quvchisi BMW M4 avtomobilida YPX xodimini bosib ketdi. Urgutda Gentra rulidagi 11-sinf o‘quvchisi mahallasidagi do‘konga chiqqan 5 yashar qizchani urib yubordi....

Bu – oxirgi paytlarda voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etilgan avtohalokatlardan faqat ayrimlari xolos. Kuni kecha navbatdagi voqea Qo‘qonda ro‘y berdi: 10 yoshli uch nafar qizaloq piyodalar yo‘lagidan o‘tayotgan paytda, ularni katta tezlikda kelgan Malibu urib ketgan. Oqibatda qizlardan biri shifoxonada halok bo‘lgan, yana ikki jabrlanuvchi og‘ir darajada jarohatlangan. Malibu'ning rulida esa 9-sinf o‘quvchisi bo‘lgan. Guvohlarga ko‘ra, u bolalarni urib ketishidan bir necha soniya oldin svetoforning qizil chirog‘ida ham to‘xtamasdan, katta tezlikda o‘tib ketgan.

Voqeaga Ichki ishlar vazirligining munosabatida ikkiyuzlamachilikni ko‘rish mumkin. BMW'dagi o‘smir YPX xodimini urib ketganida, tizim o‘z vakilining qotilini ochiq-oydin ko‘rsatgan, uning otasini ham kamera qarshisida uzr so‘rattirgan edi. Qo‘qondagi voqeada esa, IIB voyaga yetmaganlarning huquqlari taqozosi bilan qoidabuzarning yuzini yashirgan holda video e’lon qildi; uning mashina boshqarishiga yo‘l qo‘yib bergan javobgarlar esa rasmiy reportajdan mutlaqo chetda qoldi. Qolaversa, rasmiylar uchun bu yigitni javobgarlikka tortish ham qiyin masala, chunki 16 yoshga to‘lmagan shaxsni Jinoyat kodeksining 266-moddasi bilan ayblab bo‘lmaydi.

Qo‘qondagi bu qonli halokatdan keyin, piyodalar o‘tish joyiga svetofor o‘rnatish haqida negadir mas’ullardan sado chiqmayapti. Xuddi shunday holatni Olmaliqda ham kuzatish mumkin: 12 may kuni Olmaliq kon-metallurgiya kombinatiga tegishli Toyota rusumli xizmat avtomobili shahardagi svetoforsiz piyodalar o‘tish joylaridan birida 8 yashar ikki bolani urib ketgan. Bolalardan biri voqea joyida vafot etgan, ikkinchisi komaga tushib qolgan. Kun.uz bilan gaplashgan olmaliqliklar har kuni juda ko‘p maktab o‘quvchilari yo‘lni kesib o‘tadigan bu nuqtaga fojiadan keyin ham svetofor qo‘yilmayotganidan noroziligini bildirdi.

Ichki ishlar vazirligining ikki xil standartlarini boshqa bir misolda ham yaqqol ko‘rish mumkin. Yodingizda bo‘lsa, ikki oy oldin Geländewagen mingan ikki qoidabuzar Sergelida tezlikni 222 km/soatgacha oshirgani uchun, bezorilik moddasi bilan 15 sutkaga qamalgan edi. Endi ma’lum bo‘lyaptiki, shaharda o‘ta katta tezlikda mashina haydaganlarning hammasiga ham bunday jazo muqarrar emas. Shunchaki, o‘shanda G-Class'dagi ikki shaxsning omadi kelmay qolgan ekan: ularning qilmishi BMW'da bosib ketilgan inspektor voqeasi bilan bog‘liq rezonans foniga to‘g‘ri kelib qolgan xolos.

Oradan ikki oy o‘tib, o‘sha rezonans paytida aytilgan balandparvoz gaplarni tizim rahbarlari unutib yuborganga o‘xshaydi. Chunki shahar chekkarog‘ida emas, poytaxtning naq markazida – Mustaqillik shoxko‘chasida Tesla'ni 214 km/soat tezlikda haydagan haydovchiga nisbatan munosabat mutlaqo boshqacha bo‘lyapti. YHXX'ning Kun.uz'ga ma’lum qilishicha, bu shaxsga nisbatan svetoforning taqiqlovchi ishorasiga bo‘ysunmaslik va avariya holatini keltirib chiqarish moddalari bo‘yicha ma’muriy bayonnoma tuzilgan. Bu – Tesla'dek qimmatbaho mashina rulidagi shaxs uchun arzimagan, bir necha million so‘mlik jarima degani. Ya’ni negadir bezorilik moddasini qo‘llab, qoidabuzarni qamash haqida bu safar gap-so‘z yo‘q.

Aslini olganda, odamlarda o‘zi va yaqinlarining ko‘cha-ko‘ydagi xavfsizligi haqida qo‘rquv, inglizcha aytganda terror uyg‘otuvchi bunaqangi huquqbuzarliklar uchun “mayda bezorilik” moddasini qo‘llab, 15 sutkaga qamash ham yetarli emas. Kodeksga yaqinda qo‘shilgan “yo‘l bezoriligi” moddasini faqat shaxmat tarzida haydash yoki drift qilish kabi holatlarda emas, aholi punktida tezlik haddan tashqari oshirilgan vaziyatlarda ham qo‘llanadigan standart jazoga aylantirish kerak. Ana shundagina huquqbuzar jarima to‘lash bilan qutulib qololmaydi va kamida 1 yilga haydovchilik guvohnomasidan mahrum etiladi.

Qonuniy jazo – xavfli qoidabuzarlikning oldini olish vazifasini bajarmasa, unaqa jazodan zarracha ham foyda yo‘q. Buni anglash uchun Ichki ishlar vazirligi o‘z xodimlari orasida keyingi qurbonni kutib o‘tirishi kerak emas.

Xavfli transformatorlar – bolalar kushandasi

Butun O‘zbekiston bo‘ylab barcha transformator punktlari zudlik bilan xatlovdan o‘tkazilib, taftish qilinishi va xavfsizligi ta’minlanishi kerak. Oxirgi paytlarda atrofi o‘ralmagan transformatorlar bolalar umriga zomin bo‘lishi holatlari ko‘payib boryapti.

5 may kuni Namangan viloyati Davlatobod tumanida 13 yoshli bola gilos yeyman deb, atrofi ochiq turgan transformator punkti ustiga chiqishi oqibatida halok bo‘ldi. Marhumning yaqinlari “Millar” dasturiga bergan intervyusida aytishicha, voqeadan keyin ham yuqori kuchlanishli inshoot atrofiga to‘siq o‘rnatilmagan.

20 may kuni Bolalar ombudsmani vakolatli tashkilotga ta’sir hujjati kiritib, respublikaning barcha hududlarida yuqori kuchlanishli obektlarning bolalar xavfsizligi standartlariga muvofiqligini ta’minlash talabini qo‘ydi. 12 may kuni Kun.uz ham xuddi shunday chaqiriq bilan mas’ullarga qarata bong urib chiqqan edi.

Gap shundaki, avvalroq Namanganning boshqa bir tumani – Mingbuloqda ham 4 yoshli bola hojatxona izlab, ochiq qoldirilgan transformator ichiga kirib, ikki qo‘lidan ayrilgan edi. Tergov va sud organlari bu jinoyat oqibati bo‘lganini tasdiqlab, mas’ul xodimni javobgarlikka tortgan. Bundan tashqari, fevral oyida Farg‘ona shahridagi yangi qurilgan davlat bog‘chalaridan birida transformator ochiq qoldirilishi oqibatida 6 yashar bolaning tana a’zolari kuyib ketdi. Bu holat bo‘yicha ham jinoyat ishi ochilgan.

Umid qilamizki, bir necha oy ichida ketma-ket ro‘y bergan uchta bir xil fojia – keyingilarining oldini olish uchun kechiktirmasdan choralar ko‘rishga yetarli turtki bo‘ladi.

Bu hafta yana nimalar ro‘y berdi?

“Biz bu kunlarni 34 yil kutdik” – prezident Shavkat Mirziyoyev futbol bo‘yicha milliy jamoa a’zolarini Jahon chempionatiga kuzatar ekan, shunday dedi. “Biz bu kunlarni butun xalqimiz, futbol ishqibozlari bilan 34 yil kutdik. Shu ma’noda, futbolchilarimizni O‘zbekiston tarixida yangi sahifa ochgan zamonamiz qahramonlari deb aytsak arziydi”, dedi davlat rahbari juma kuni Milliy stadiondagi kuzatish marosimida. Shavkat Mirziyoyev futbolchilar allaqachon tarix yaratib bo‘lgani, mundialda esa ortiqcha bosimsiz o‘ynashlari mumkinligini ta’kidladi. Eslatib o‘tamiz, O‘zbekiston mundialdagi ilk o‘yinini Mexiko shahrida, Toshkent vaqti bilan 18 iyun tongida Kolumbiyaga qarshi o‘tkazadi.

Ayrim pedagoglarga samolyot va poyezd chiptasi uchun chegirma berilishi mumkin. Tegishli hujjat loyihasi jamoatchilik muhokamasiga qo‘yildi. Unga ko‘ra, respublikada reytingi eng yuqori 100 ta maktab, 100 ta bog‘cha, 20 ta texnikum va 10 ta oliygoh pedagoglariga ichki yo‘nalishlardagi samolyot va poyezd chiptalariga yilda bir marta 15 foizgacha chegirma berish ko‘zda tutilyapti. Loyihada “Afrosiyob” va “Jaloliddin Manguberdi” poyezdlariga bu chegirma taalluqli bo‘lmasligi nazarda tutilgan. Imtiyozdan foydalanish uchun pedagoglarga ish joyidagi direktordan reys yo‘nalishi va sanasi ko‘rsatilgan rasmiy xat olish talabi qo‘yilishi mumkin.

Toshkent shahar hokimining daraxtlar kesilishiga munosabati muhomalarga sabab bo‘lmoqda. Shavkat Umrzoqov Gazeta muxbirining savoliga javoban sog‘lom daraxtlar zaruratsiz kesib tashlanishiga qarshi ekanini aytdi va “lekin” so‘zi bilan fikrini davom ettirdi: “Zararlangan daraxtni olib tashlashmi, yoki biron bir bundan ham yaxshi loyihani amalga oshirish uchun sharoit yaratish, ekologiya yoki xalq manfaati ko‘zlangan loyiha bo‘lsa, albatta, taroziga bitta daraxtni olish kerak emas... Xalq manfaati qayerda yuqori bo‘lsa, shuni ko‘rish kerak. Xudoga shukr, daraxt ekadigan joylarimiz ko‘p, ekologik muhitni yaxshilaydigan ishlarimiz turi ko‘p, shularni amalga oshiraverishimiz kerak. Bitta daraxt kesilib qolsa, yaxshi emas, lekin uni tragediya qilishimiz kerak emas”.

Ko‘chmas mulk obektlarini bozor narxi asosida soliqqa tortish boshlanadi. Hukumat qarori bilan, bu boradagi yangi tartib-qoidalar belgilandi. Unga ko‘ra, endilikda ko‘chmas mulk obektlari rasmiylar tomonidan hisoblab chiqarilgan “bozor narxi”dan 20 foizga farqli qiymatda oldi-sotdi qilinsa, soliq organi shartnomada ko‘rsatilgan summadan kelib chiqib emas, mulkning “bozor narxi”dan kelib chiqib qayta soliq hisoblaydi. Bu tartib qurilish sohasidagi yashirin iqtisodiyotni qisqartirishga qaratilgani aytilyapti. Lekin bu jismoniy shaxslar sotayotgan ko‘chmas mulklarga ham taalluqli bo‘ladimi-yo‘qmi, bu borada qo‘shimcha rasmiy izohga zarurat bor. Hafta davomida, shuningdek, boshqa bir hujjat bilan soliq xodimlariga to‘lanadigan ustamalar 1 iyundan boshlab oshirilishi belgilandi.

Toshkent metrosida yo‘lkira to‘lash tartibi o‘zgaradi. Prezident qaroriga ko‘ra, 2027 yil 1 yanvardan boshlab yo‘lovchilar bosib o‘tgan masofasi yoki bekatlar soniga qarab yo‘lkira to‘lashga o‘tadi. Yangi tariflar hozircha ma’lum emas. Qarorda 2030 yilgacha poyezdlar intervalini 2-3 daqiqagacha tushirish, bekatlar sonini hozirgi 50 tadan 79 taga yetkazish ko‘zda tutilgan. Metropolitenni kengaytirish rejalari – hozir qurilayotgan Yangi Toshkent yo‘nalishidan tashqari, “Pushkin” bekatidan TTZ dahasigacha va “Mingo‘rik” bekatidan Chilonzor buyum bozorigacha boradigan yangi liniyalarni o‘z ichiga oladi. Shuningdek, metro bekatlari yaqinida avtoturargohlar qurilishi, yerosti yo‘laklarida kichik savdo nuqtalari ochilishi kutilyapti.

Muallif – Komron Chegaboyev
Boshlovchi – Bobur Akmalov
Tasvir ustasi – Shohruz Abdurayimov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova