Eronga tahdidlarni davom ettirayotgan Tramp, yana Kremlga kelgan Ash-Shar’a va Xitoyga yuzlangan Britaniya – kun dayjesti

O‘tgan kun davomida jahonda ro‘y bergan eng asosiy voqea va yangiliklar sharhi bilan kundalik xabarnomada tanishtiramiz.

Tramp Eronga tahdidlarni davom ettirmoqda

AQSh prezidenti Donald Tramp hamon Eronga qarshi variantlarni ko‘rib chiqmoqda.

Muhokamalardan xabardor ikki nafar AQSh manbasining Reutersʼga aytishicha, birinchi variantda namoyishlarni bostirgan qo‘mondonlar va institutlarga zarba berish ko‘rib chiqilmoqda. Maqsad — namoyishchilarga hukumat va xavfsizlik binolarini egallash mumkinligi borasida ishonch berish.

Muhokama qilinayotgan yana bir variant esa AQShning Yaqin Sharqdagi ittifoqchilarigacha yetib borishi mumkin bo‘lgan ballistik raketalarga yoki yadro boyitish dasturlariga zarba berishdir.

Tramp hozircha harbiy yo‘lni tanlash yoki tanlamaslik masalasida yakuniy qaror chiqarmagan. U chorshanba kuni Eronni muzokara stoliga qaytishga va yadroviy qurollar bo‘yicha kelishuvga chaqirdi. Trampning ogohlantirishicha, kelajakdagi har qanday AQSh hujumi iyun oyidagi bombardimon kampaniyasidan ham og‘irroq bo‘ladi.

«Umid qilamanki, Eron tez orada 'muzokara stoliga o‘tiradiʼ va adolatli hamda teng huquqli kelishuvga erishadi. YaDROVIY QUROL YO‘Q — bu barcha tomonlar uchun foydali bo‘ladi. Vaqt tugab bormoqda», deb yozdi Tramp.

Eronlik yuqori martabali rasmiyning nashrga aytishicha, Eron «harbiy to‘qnashuvga tayyorgarlik ko‘rmoqda, shu bilan birga diplomatik kanallardan ham foydalanmoqda».

Eron «o‘zaro hurmat va manfaatlar asosida» muloqotga tayyor, ammo bosim bo‘lsa, «ilgari hech qachon bo‘lmagan darajada» o‘zini himoya qiladi, deb yozdi Eronning BMTdagi missiyasi.

Mintaqa bo‘ylab boshqa davlatlar esa Eron qulashidan ko‘ra, uni jilovlash tarafdori ekanini aytmoqda. Bu – 90 million aholiga ega mamlakat ichidagi beqarorlik tashqariga tarqalib ketishidan qo‘rquv bilan bog‘liq.

Bundan tashqari, Amerika harbiy bazalariga mezbon arab mamlakatlari — Eron tomonidan ehtimoliy javob zarbalarining birinchi nishoni bo‘lishidan qo‘rqmoqda. Saudiya va BAA o‘z havo hududi yoki hududidan Tehronga qarshi harbiy harakatlar uchun foydalanishga yo‘l qo‘ymasligini aytgan.

Britaniya bosh vaziri Xitoyga keldi

29 yanvar kuni Buyuk Britaniya bosh vaziri Keyr Starmer Pekinda Xitoy raisi Si Jinping bilan uchrashdi. Starmer bu tashrifi bilan ikki davlat o‘rtasidagi iqtisodiy aloqalarni chuqurlashtirishga umid qilmoqda.

Starmerning Xitoyga tashrifi — 2018 yildan beri britan bosh vazirining ilk tashrifi bo‘ldi. Bu tashrif Buyuk Britaniya va AQSh o‘rtasida Trampning Grenlandiyani nazoratga olish tahdidlaridan keyingi keskinlik fonida yuz bermoqda.

Starmer Si tomonidan Xalq majlislar saroyida kutib olindi. «Xitoy global sahnada muhim o‘yinchi va biz yanada murakkab, pishiq munosabatlarni barpo etishimiz zarur», dedi Starmer.

Si esa Britaniya bilan munosabatlar «burilishlar va sinovlardan» o‘tganini, bu holat hech qaysi tomon manfaatiga xizmat qilmaganini aytdi. U Xitoy uzoq muddatli strategik hamkorlikni rivojlantirishga tayyor ekanini bildirdi.

Britaniya xavfsizlik xizmatlari Xitoy hukumatni muntazam ravishda josuslik bilan kuzatib borishini aytgan. Xitoy esa bu da’volarni rad etadi. Lekin uchrashuvda bu masalalar ko‘tarilishi dargumon. Starmerga hamrohlik qilayotgan 50 dan ortiq biznes yetakchilari va tashrif dasturi ushbu safarning asosiy ustuvor yo‘nalishi iqtisodiy aloqalar ekanini yaqqol ko‘rsatmoqda.

G‘arbliklar AQSh siyosatining oldindan aytib bo‘lmaydigan Tramp davrida ehtiyot chorasi sifatida Xitoy bilan diplomatik faollikni kuchaytirmoqda. Xususan, Starmer tashrifi ham Kanada va Fransiya yetakchilari tashrifidan keyin amalga oshirilmoqda.

Ash-Shar’a yana Kremlda

Rossiya prezidenti Vladimir Putin chorshanba kuni Kremlda Suriya prezidenti Ahmad ash-Shar’ani qabul qildi. Rossiya Yaqin Sharqdagi ushbu mamlakatda o‘zining harbiy bazalari ustidan nazoratni saqlab qolishga intilmoqda.

Moskva diktator Bashar al-Asad davrida Suriyaning asosiy tayanchlaridan biri edi. Uning chetlatilishi Rossiyaning mintaqadagi ta’siriga jiddiy zarba berdi, uning harbiy bazalari kelajagini shubha ostiga qo‘ymoqda.

Shundan so‘ng Putin Ash-Shar’a bilan aloqalarni yo‘lga qo‘yishga harakat qilmoqda.

«Biz Suriya hududiy yaxlitligini tiklash yo‘lidagi sa’y-harakatlaringizni diqqat bilan kuzatib bordik va bu jarayon tobora jadallashayotgani bilan tabriklamoqchiman», dedi Putin kurd kuchlariga qarshi yurishlariga ishora qilib.

Ash-Shar’a hukumati ham Moskva bilan hamkorlik qilishga tayyor ekanini bildirgan. Shu bilan birga bir necha bor Bashar al-Asad ekstraditsiyasini talab qilib kelmoqda.

Ikkala yetakchi ham Rossiyaning Suriyadagi harbiy ishtiroki masalasini ochiq muhokama qilmadi. Biroq Kreml matbuot kotibi avvalroq bu masala, albatta, ko‘tarilishiga «shubha yo‘q»ligini aytgandi.

Hozirda Rossiyaning Suriyada ikki harbiy bazasi qolgan: Hmeymim aviabazasi va O‘rtayer dengizi sohilidagi Tartus dengiz bazasi. Ular Rossiyaning sobiq ittifoqi hududidan tashqaridagi yagona harbiy bazalari hisoblanadi.

Avvalroq Rossiya o‘z kuchlarini kurdlar nazoratidagi shimoli-sharqida joylashgan Qamishli aeroportidan olib chiqib ketgan.

Janubiy Koreyada sobiq prezidentning rafiqasi ham qamaldi

Janubiy Koreyada lavozimidan chetlatilgan sobiq prezidentning rafiqasi Kim Gon Xi 20 oyga ozodlikdan mahrum etildi.

Ish bo‘yicha tayinlangan maxsus prokurorlar ma’lumotiga ko‘ra, Kim Birlashtirish cherkovidan 56 ming dollar qiymatidagi sovg‘alarni: olmos marjon va bir nechta «Chanel» sumkalarini siyosiy manfaatlar evaziga olgan.

Chorshanba kuni Seul markaziy tuman sudi sudyasi Kim xonim «shaxsiy manfaat orttirish yo‘lida o‘z mavqeyidan foydalangan» degan xulosaga keldi. «Lavozim qanchalik yuqori bo‘lsa, bunday xatti-harakatlardan shunchalik ongli ravishda tiyilish lozim. Ayblanuvchi o‘zini bezash va obro‘sini ko‘rsatishga berilib ketgan», dedi sudya.

Sud sobiq birinchi xonimga — 20 oyga ozodlikdan mahrum qilish, qariyb 10 ming dollar naqd pulni qaytarish majburiyatini qo‘ydi. Unga berilgan olmos marjon musodara qilinadi.

Shuningdek, 52 yoshli Kim Xi 2022 yilgi prezidentlik saylovlari oldidan aksiyalar narxini manipulyatsiya qilish va bepul ijtimoiy so‘rovlar olish ayblovlari bo‘yicha oqlandi.

Kim xonimning jinoiy ayblovlardan tashqari, plagiat sababli magistrlik diplomi ham bekor qilingan. Hukm e’lon qilingach, Kim «barchadan keltirgan tashvishlari uchun chin dildan uzr so‘radi».

Bu Janubiy Koreya tarixida sobiq prezident va uning rafiqasi bir vaqtda sudlangan ilk holat bo‘ldi.

Yunning o‘zi esa 2024 yilda muvaffaqiyatsiz yakunlangan harbiy holat e’lon qilish ortidan «vakolatni suiiste’mol qilish va adolatga to‘sqinlik qilish» ayblovlari bilan 5 yilga qamoq jazosiga hukm etilgan.

Kolumbiyada yo‘lovchi samolyoti halokatga uchradi

Chorshanba kuni Kolumbiya shimolida yo‘lovchi samolyoti halokatga uchradi, bortdagi 15 kishining barchasi halok bo‘ldi.

Satena aviakompaniyasi bayonotida uning Beechcraft 1900 rusumli samolyoti «halokatli aviahalokatga uchragani» aytilgan, biroq qo‘shimcha tafsilotlar keltirilmagan. Samolyot qoldiqlari tog‘li hududdan topilgan.

Samolyotda 13 nafar yo‘lovchi va 2 nafar ekipaj a’zosi bo‘lgan. Rasmiy yo‘lovchilar ro‘yxatida parlament a’zosi Diogenes Amaya va kongress saylovlarida nomzod bo‘lgan Karlos Salsedo ham bor.

Samolyot bilan aloqa Venesuela chegarasi yaqinidagi shaharga qo‘nishdan 11 daqiqa oldin uzilgan.

Tog‘li hududda qidiruv-qutqaruv amaliyoti boshlangan. Kolumbiya qurolli kuchlari hududda olib borilayotgan qidiruv ishlarida yordam bermoqda. Bu hududlarning ayrim qismi Kolumbiyadagi partizan guruhi nazorati ostida ekani aytiladi.

De Santander viloyati gubernatori hozirga qadar 7 jasad topilganini aytdi. Kolumbiya prezidenti Gustavo Petro halok bo‘lganlar oilalariga hamdardlik bildirdi.