​​​​​​​Iqtisodiy ahvol, demokratlarga haqorat va Eron – Trampning millatga murojaati qanday o‘tdi?

AQSh prezidenti Donald Tramp 24 fevral kechasi Kongress ikkala palatasi vakillari oldida mamlakatning holati bo‘yicha murojaat yo‘lladi.

«State of the Union» deb nomlangan murojaat AQSh Konstitutsiyasida belgilangan. Unda AQSh prezidenti har yili parlamentning ikkala palatasi oldida yillik hisobot beradi. Odatda bu nutq yanvar yoki fevral oylarida Kapitoliy binosida bo‘ladi.

New York Times'ning yozishicha, 1 soat 47 daqiqa davom etgan nutqida Tramp deyarli yangi siyosat taklif qilmadi va ko‘proq vaziyatning sahnaviy jihatlaridan zavqlanayotgandek ko‘rindi. Quyida Tramp nutqidan asosiy xulosalar keltiriladi.

Demokratlarga haqorat

Kecha davomida Tramp zaldagi demokratlarni masxara qildi va ularni Amerikaga qarshi, saylovda yutqazayotgan kuch sifatida ko‘rsatishga harakat qildi. U nutq boshidayoq shunday usuldan foydalandi: qonun chiqaruvchilarga «Amerika hukumati birinchi navbatda amerikalik fuqarolarni himoya qilishi kerak. Noqonuniy muhojirlarni emas» degan bayonotiga rozi bo‘lsa, o‘rinlaridan turishni aytdi.

Ular turmaganida, u tanqidga o‘tdi. «Bu uyat emasmi?» dedi u. «O‘rningizdan turmaganingiz uchun uyalib ketishingiz kerak. O‘zingizdan uyaling». Tramp kecha davomida shu yondashuvni takrorlab: «Bu odamlar aqldan ozgan, aytyapman sizga. Ular aqldan ozgan», dedi.

Respublikachilar gender siyosati, noqonuniy migratsiya va jinoyatchilik kabi mavzularda uni olqishlab o‘rinlaridan turishdi. Demokratlar esa o‘rinlarida qolib, Trampni ko‘zga ko‘rinarli darajada g‘azablantirdi.

Reutersʼning yozishicha, ayrim demokratlar — masalan, Al Grin, Ilhan Omar va Rashida Tlaib Trampga baqirgan. Ular uchun Trampning migratsion qarashlari muammoli hisoblanadi hamda saylovchilarining katta qismini norozi qiladi.

Texasdan saylangan Kongress a’zosi Grin esa majlisdan qo‘riqchilar yordamida chiqarib yuborildi.

U«Qora tanlilar maymun emas», deya yozilgan lavhani ko‘tarib turgandi. Bu Trampning Barak Obamani maymun sifatida tasvirlaganiga ishora edi.

Tramp iqtisodiy og‘riqlarni tan olmadi

Tramp «inqirozdagi mamlakatni» qabul qilib olgandan keyin iqtisodiyotni tiklaganini maqtanib aytdi. Bir necha haftadan beri maslahatchilari uni saylovchilarning narxlar masalasidagi tashvishlariga javob berishga chaqirib kelayotgandi. Shu bois u fond bozori, benzin narxi, ipoteka stavkalari va ish o‘rinlari o‘sishi kabi ko‘rsatkichlarni «gurillab rivojlanayotgan iqtisodiyot» dalili sifatida sanab o‘tdi.

U uy xo‘jaligiga daxldor keng ko‘lamli iqtisodiy masalalar — uy-joy, sog‘liqni saqlash, kommunal to‘lovlar, jinoyatchilik, pensiya haqida gapirdi. Ammo ko‘plab amerikaliklar hali ham oziq-ovqat va uy narxlari kabi yuqori yashash xarajatlari bilan qiynalayotganini tan olmadi.

Saylovchilar so‘rovlarda iqtisodiyotdan xavotirda ekanini va Trampning bu masalani boshqarishidan norozi ekanini bildirmoqda. Reuters/Ipsos so‘roviga ko‘ra, 56 foiz qatnashchi uning iqtisodiyot bo‘yicha faoliyatini ma’qullamaydi, 36 foizi esa ma’qullaydi.

Eron haqida ko‘p gapirmadi

Tramp Eronga qarshi zarbalar berish ehtimolini ko‘rib chiqar ekan, butun dunyo uni diqqat bilan kuzatmoqda. Ammo u nutqida bu mavzuga taxminan 90-daqiqadan keyin keldi va uch daqiqa gapirib o‘tdi.

U Yaqin Sharqda nega katta harbiy kuch to‘planganini deyarli tushuntirmadi. Uning o‘rniga Eron AQSh bilan kelishuv istashini va u diplomatiya orqali muammoni hal qilishni afzal ko‘rishini aytdi.

Biroq u Erondan «o‘sha maxfiy so‘zlarni: biz hech qachon yadroviy qurolga ega bo‘lmaymiz» degan bayonotni eshitmaganini aytdi. NYT'ga ko‘ra, aslida Eron bunday va’dani ko‘p marta bergan. Lekin yillar davomida to‘plangan dalillar mamlakat yadroviy qurol komponentlarini sinovdan o‘tkazayotgandek ko‘rinadi.

Umuman olganda Tramp o‘z ma’muriyati hal qilishga urinayotgan xalqaro mojarolar va tashqi siyosat haqida kam gapirdi. Bu ayniqsa, AQSh diplomatiyaga sarflanayotgan vaqt va siyosiy kapitalni hisobga olganda juda kam ko‘rindi.

Oliy sud a’zolari deyarli hissiyot bildirmadi

Tramp bir necha kun oldin o‘zining asosiy quroli – tarif dasturlariga qarshi qaror chiqargani uchun Oliy sudni «aqlsizlar va laganbardorlar» deb atagan edi. Oradan bir necha kun o‘tib, ularga yuzma-yuz keldi.

Biroq seshanba kuni u tanqidni yumshoqroq qildi. Sud qarorini «juda afsuslanarli» va «hafsala pir qiluvchi» deb atadi va Kongress roziligisiz boshqa tariflarni joriy qilish mumkinligini aytdi.

Umuman olganda uchrashuv ancha muloyim o‘tdi va Tramp minbarga chiqar ekan sudyalar bilan qo‘l berib ko‘rishdi. Nutqda faqat to‘rt sudya qatnashdi va ular nutq davomida deyarli hissiyotsiz o‘tirdi.

Yana immigratsiya haqida

Tramp nutqdan immigratsiya bo‘yicha tashabbusni qayta qo‘lga olish uchun foydalandi. Ilgari siyosiy kuchli bo‘lgan bu masala so‘nggi oylarda immigratsiya agentlari AQShning 2 fuqarosini o‘ldirishi ortidan zaiflashgandi.

Respublikachi prezident Chegara xizmati va Immigratsiya va bojxona nazorati agentliklari ishlarini tilga olmadi. Biroq u muhojirlar tomonidan sodir etilgan jinoyatlarni tafsilotlar bilan ta’kidladi va demokratlar mamlakat chegaralarini himoya qila olmasligini aytdi.

Ma’lum ma’noda bu Trampning odatiy uslubiga qaytish edi: u 2024 yil kampaniyasida ham muhojirlar xavfi haqida ko‘p gapirgan va bu xabar saylovchilarga ta’sir qilgan.

Umuman olganda, Tramp immigratsiya siyosatining eng bahsli jihatlaridan e’tiborni chetga surib, ilgari samara bergan xabarlariga urg‘u berishga harakat qildi.

Sobiq realiti-shou yulduzi

Tramp tasvirlar ta’sir kuchini yaxshi biladi va nutqini kutilmagan holatlar hamda dramatik lahzalar bilan to‘ldirdi. Prezident Olimpiada chempioni bo‘lgan AQSh erkaklar hokkey jamoasini qarshi oldi: jamoa darvozaboniga «Ozodlik» medali berilishi e’lon qilindi.

Tramp o‘tgan yili Vashingtonda otib ketilgan Milliy gvardiya a’zolaridan biri – serjant Endryu Vulfni ham sahnaga taklif qilib, unga kutilmagan tarzda «Purple Heart» medalini topshirdi.

Shuningdek, Venesuela prezidenti Nikolas Maduroni qo‘lga olish operatsiyasi vaqtida jarohatlangan vertolyot uchuvchisi Erik Sloverga ham Sharaf medalini topshirdi.

«Tramp o‘zining etik muammolari haqida emas, boshqalarning firibgarligi haqida gapirdi»

Tramp mamlakat bo‘ylab «davlat dasturlarida keng tarqalgan deb ta’riflagan firibgarlik»ni bir necha bor tanqid qildi. U AQSh Kongressi a’zolari o‘z mansabidan foydalanib, aksiyalar bozorida noqonuniy boylik orttirayotganini da’vo qildi.

U Minnesotada milliardlab dollar o‘g‘irlanganini, «Kaliforniya, Massachusets, Men va boshqa ko‘p shtatlarda ahvol bundan ham yomon»ligini aytdi. Vitse-prezident J.D. Vensga «firibgarlikka qarshi urush»ni boshqarishni topshirdi.

New York Times - Tramp o‘z oilasi prezidentlikdan qanday foyda ko‘rgani haqida hech narsa demaganiga e’tibor qaratmoqda.

«Ilgarigi prezidentlar Oq uyni tijoratlashtirmaslikka harakat qilgan bo‘lsa, Tramp bu masalada deyarli muammo ko‘rmagan. Tramp — fuqarolik firibgarligi ishi bo‘yicha javobgar deb topilgan yagona prezident, shuningdek, u firibgarlikda aybdor deb topilgan bir nechta shaxslarni afv etgan», deb yozadi nashr.