Bahor quyoshining asosiy salbiy xususiyati uning darhol emas, kechikib ta’sir qilishidadir. Ko‘pchilik oftob zararini faqat kuyish bilan bog‘laydi. Ammo asli zarar tananing ichki qatlamlarida boshlanadi: teri hujayralarining DNK’si shikastlanadi, kollagen parchalanadi, pigmentatsiya tizimi izdan chiqadi. Bu jarayonlar bir necha hafta yoki oy o‘tibgina seziladi, ya’ni yuzda paydo bo‘ladigan dog‘lar, sariq rang, terining tez qarishi shular jumlasidan. Uzoq muddatli ta’sir esa yanada jiddiy oqibatlar, xususan, teri saratoni xavfining oshishiga olib kelishi mumkin.
Quyosh nurlari va ularning ta’siri
Quyosh nurlari uch turga bo‘linadi:
- UVA – terining chuqur qatlamlariga kirib, qarish jarayonini tezlashtiradi;
- UVB – teri yuzasini zararlab, kuyishga olib keladi;
- UVC – atmosfera tomonidan to‘siladi.
Bahorda UVA nurlari faol bo‘ladi. Bu nurlar:
- oynadan ham o‘tadi;
- bulutli havoda ta’sirini yo‘qotmaydi;
- sezilmas darajada, lekin doimiy zarar keltiradi.
Eng e’tiborli tomoni, bu davrda teri hali “qish rejimi”dan chiqmagan holatda saqlanadi. Melanin ishlab chiqarish sekin, himoya mexanizmlari past rejimda turadi. Shu tariqa, atigi 20–30 daqiqa quyoshda yurish ham sezilmaydigan, ammo yig‘iluvchi zarar keltiradi.
Markaziy Osiyo iqlimi bu xavfni yanada kuchaytiradi. Quruq havo ultrabinafsha nurlarni kamroq ushlab qoladi, bulutlar oz bo‘ladi, shamol esa salqinlik hissini berib, odamni chalg‘itadi. Masalan, Toshkent sharoitida mart–aprel oylaridayoq quyosh nurlari sezilarli darajada kuchayadi. Ammo aynan shu davrda aksar insonlar SPF ishlatishni boshlamaydi, bosh kiyim kiymaydi va quyoshdan himoyalanishni yozga qoldiradi.
Eng ko‘p xatolar: odamlar nimani noto‘g‘ri qiladi?
Kundalik hayotda uchraydigan noto‘g‘ri xatti-harakatlar ham vaziyatni og‘irlashtiradi. Masalan, “hali quyosh kuchli emas” degan fikr, SPF’ni faqat yozda ishlatish, faqat yuzni himoyalash yoki kremni bir marta surtib kun bo‘yi yurish – bularning barchasi noto‘g‘ri yondashuvdir. Yana bir keng tarqalgan stereotip esa teri qorayishini sog‘lomlik belgisi sifatida qabul qilish. Aslida esa qorayish terining shikastlanishga javob reaksiyasi, ya’ni himoya signali hisoblanadi.
