Qarish – tabiiy jarayon. Ammo ba’zida inson organizmi yoshiga nisbatan tezroq qarib, teri, mushak, ichki a’zolar va asab tizimida o‘zgarishlar yuz beradi. Ajin tushishi, sochlar oqarishi, tez charchash, immunitet pasayishi, kasalliklarga chalinish va metabolizm sekinlashishi kabi belgilar kuzatiladi. Xo‘sh, aynan qaysi omillar organizm faoliyatini izdan chiqarib, tanani erta qaritadi? Sog‘lom qarish uchun nimalarga ko‘proq e’tibor berish kerak? Ushbu maqolada jarayonga sabab bo‘luvchi asosiy omillar va tanani uzoq yillar davomida sog‘lom, yosh saqlash bo‘yicha amaliy tavsiyalar taqdim etiladi.
Qarishni tezlashtiruvchi odatlar
Noto‘g‘ri ovqatlanish. Me’yordan ortiq shakar, oq non, trans yog‘lar va qayta ishlangan mahsulotlarni iste’mol qilish organizmda erkin radikallar (organizmdagi hujayralarda hosil bo‘ladigan reaktiv, ya’ni kimyoviy jihatdan faol molekulalar)ni ko‘paytiradi. Erkin radikallar hujayra membranalari va DNK’ni zararlaydi, natijada teri elastikligini yo‘qotadi, ajinlar erta paydo bo‘ladi va metabolizm sekinlashadi. Shu bilan birga, ortiqcha shakar qondagi glyukoza darajasini oshiradi, bu esa glyatsiyalash jarayonini tezlashtirib, kollagen tolalarini qotirib qo‘yadi hamda terini quritib yuboradi.
Chekish va alkogol. Tamaki va spirtli ichimliklar organizmga ko‘plab salbiy ta’sirlarni ko‘rsatadi. Nikotin qon tomirlarini toraytiradi va qon aylanishini sekinlashtiradi, oqibatda teriga yetkazilishi zarur bo‘lgan kislorod va ozuqa moddalarining miqdori kamayadi. Bu teri elastikligini pasaytiradi, ajinlar erta paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Spirtli ichimliklar esa jigarni zararlaydi, metabolizmni buzadi va toksinlar chiqarish jarayonini sekinlashtiradi. Buning ta’sirida teri erta quruqlashadi, yuz rangi sarg‘ayadi va qarish belgilari kuchayadi.
Uyqu yetishmovchiligi. Sifatli uyqu organizmni tiklanish jarayoni bilan ta’minlaydi. Uyqu yetishmasa, melatonin gormoni yetarli darajada ajralmaydi, bu esa hujayralarning yangilanishini sekinlashtiradi. Natijada teri elastikligini yo‘qotadi, ajinlar paydo bo‘ladi va immun tizimi zaiflashadi. Doimiy uyqusizlik stress gormonlari miqdorini oshiradi va metabolizm sekinlashadi, bu esa qarish jarayonini tezlashtiradi.
Kundalik stress. Doimiy tushkun kayfiyat organizmni zaiflashtiradi. Kortizol gormoni ortiqcha ajralganda immunitet tizimi pasayadi, yallig‘lanish jarayonlari kuchayadi, teri hamda ichki organlar tezroq qariy boshlaydi. Stress ta’sirida odamlar ko‘pincha noto‘g‘ri ovqatlanadi, kam uxlaydi va zararli odatlarga amal qila boshlaydi, bu esa qarishni yanada faollashtiradi.
