Neft gigantlari: dunyodagi eng yirik xom neft qazib oluvchilar

Biroq Amerika yetakchilik qilayotganiga qaramay, Yaqin Sharq hanuz dunyodagi eng yirik neft qazib olish markazi bo‘lib qolmoqda: mintaqaning beshta mamlakati birinchi o‘ntalikka kirgan.

Yangi infografikada AQShning Energetika axboroti boshqarmasi (EIA) taqdim etgan 2025 yil ma’lumotlari asosida mamlakatlar kesimida neft qazib olish hajmlari ko‘rsatilgan. Reyting shuni namoyish qiladiki, neft qazib olish turli qit’alar bo‘ylab taqsimlangan bo‘lsa-da, baribir yetakchi ishlab chiqaruvchilarning cheklangan doirasi qo‘lida jamlangan.

2025 yilda AQSh dunyodagi eng yirik xom neft ishlab chiqaruvchisiga aylandi: mamlakat kuniga 13,58 million barreldan ortiq neft qazib olgan, bu esa jahon ishlab chiqarishining taxminan 16 foizini tashkil etadi. Mamlakat 2018 yilda Rossiyani ortda qoldirgan, 2023 yilda esa tarixdagi barcha mamlakatlar orasida eng yirik neft ishlab chiqaruvchiga aylangan. AQShdagi qazib olishning taxminan chorak qismi Perm havzasi hissasiga to‘g‘ri keladi — bu G‘arbiy Texas va Nyu-Meksiko janubi-sharqida joylashgan cho‘kindi hududdir.

Perm havzasi va Texasdagi boshqa konlardan tashqari, AQSh Alyaska va Meksika qo‘ltig‘ida ham yirik neft zaxiralariga ega. Alyaskada neft daromadlari 1970-yillardan beri Alyaskaning Doimiy jamg‘armasini qo‘llab-quvvatlab kelmoqda — bu shtat aholisiga dividend to‘laydigan davlat farovonlik jamg‘armasidir.

Yaqin Sharq esa hamon dunyodagi eng yirik neft markazi bo‘lib qolmoqda. 2025 yilda Yaqin Sharqning beshta mamlakati neft ishlab chiqarish bo‘yicha eng yirik o‘ntalikka kirdi:

Saudiya Arabistoni — kuniga 9,51 million barrel;
Iroq — kuniga 4,39 million barrel;
Eron — kuniga 4,19 million barrel;
Birlashgan Arab Amirliklari — kuniga 3,82 million barrel;
Kuvayt — kuniga 2,58 million barrel.

Bu davlatlarning barchasi Fors ko‘rfazi bo‘ylab joylashgan bo‘lib, bu mintaqani global energetika bozori uchun nihoyatda muhim qiladi. Bu, shuningdek, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi hududidagi har qanday mojaro yoki uzilishlar jahon neft ta’minotiga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini ham anglatadi.

1960-yillardan beri ushbu mamlakatlarning har biri Neft eksport qiluvchi mamlakatlar tashkiloti — OPeKning muhim ishtirokchisi hisoblanadi. Ushbu tashkilot qazib olish hajmlari va narx siyosati bo‘yicha muvofiqlashtirish ishlarini olib boradi.

AQSh OPeK a’zosi emas. Shuningdek, Kanada (kuniga 4,94 million barrel) va Xitoy (kuniga 4,34 million barrel) ham unga kirmaydi. Ammo bu ikki mamlakat ham 2025 yilda kuniga to‘rt million barreldan ortiq neft qazib olgan va jahonning yetakchi o‘ntaligiga kirgan.

Ayni paytda Rossiya (kuniga 9,87 million barrel) va Braziliya (kuniga 3,74 million barrel) OPeK+ ishtirokchilari hisoblanadi — bu manfaatlar mos kelganda qazib olishni tartibga solish uchun OPeK bilan hamkorlik qiladigan kengroq koalitsiyadir.