So‘nggi “gastrol” yoxud Tu-154 ni olib qochmoqchi bo‘lgan oilaning ayanchli taqdiri

1988 yilda SSSRda fojiali hodisa yuz beradi. Bir guruh shaxslar Tu-154 samolyotini egallab, uni xorijga olib qochishga urinadi. Biroq bu ish amalga oshmaydi va Leningrad viloyatiga qo‘ngan samolyotni maxsus kuchlar ozod qiladi. O‘xshamagan “SSSRdan qochish” operatsiyasining barcha a’zolari bir oila vakillari edi.

1988 yil 8 mart. Irkutsk aeroportida Irkutsk-Kurgan-Leningrad yo‘nalishida parvoz qilishi lozim bo‘lgan Tu-154 samolyotiga chiqish e’lon qilinadi.

Yo‘lovchilar birin-ketin samolyotga chiqa boshlaydi. Ular orasida Ovechkinlar oilasi ham bor edi. Ona hamda uning 10 nafar bolasi Tu-154 bortiga chiqib, o‘z joylarini egallaydi.

O‘sha kuni 164 o‘ringa ega Tu-154 da bor-yo‘g‘i 60 nafar yo‘lovchi uchayotgandi. Kurgan shahridan unga yana 16 nafar odam chiqadi va samolyot parvozni davom ettiradi.

Tu-154 Leningradga yetishiga chamasi bir soat qolganda Ovechkinlardan biri bort kuzatuvchisiga qog‘oz uzatadi. Unda uchuvchiga yo‘nalishni Londonga o‘zgartirish talabi bor edi.

Yozuv oxirida bu talab bajarilmasa, samolyotni portlatib yuborish bilan po‘pisa qilingandi. Xo‘sh, Ovechkinlar Londonga nega bormoqchi bo‘lgandi?

Musiqachilar oilasi

Ovechkinlar oilasi Irkutsk shahrida yashagan va 1980-yillar boshlarida oilaviy jaz ansambli sifatida ittifoq miqyosida tanilib qolgandi.

Oila bekasi Ninel Ovechkina 12 nafar – 5 qiz va 7 o‘g‘il farzandni dunyoga keltirib, sovetlarning “Qahramon ona” ko‘krak nishonini olgandi. Uning ikkinchi farzandi go‘dakligida vafot etgan va 1980-yillarda oila qaramog‘ida 11 nafar bola bor edi.

Ovechkinlar oilasidagi o‘g‘il bolalar maktabdagi pioner otryadlari safida turli musiqa asboblarini chalib turishardi. 1983 yilda ular tahsil oladigan maktabning ikki nafar musiqa o‘qituvchisi faqat Ovechkinlardan iborat bo‘lgan guruh tashkil etadi. Guruhga oilaning yetti nafar a’zosi jalb qilinadi va unga “Yetti Simeonov” (Sem Simeonov) deb nom beriladi.

Guruh avvaliga Irkutskda mashhur bo‘ladi, so‘ng bolalarni Moskvaga taklif qilishadi. 1984 yilda Ovechkinlar ansambli butun ittifoq bo‘ylab mashhurlikka erishgandi.

1984 yilda oila boshlig‘i Dmitriy Ovechkin vafot etadi va bolalar Ninel Ovechkina qaramog‘ida qoladi. Ularni ayolning o‘zi tarbiyalaydi.

Ko‘p o‘tmay Ovechkinlar mustaqil ijod qila boshlaydi va “Yetti Simeonov” guruhi mashhur bo‘lishda davom etadi. Ularni bir necha marta markaziy televideniyega taklif etishadi. Turli shaharlarda konsertlar qo‘yishadi.

Yaponiya safari va xorijga ketish rejasi

1987 yilda “Yetti Simeonov” Yaponiyaga gastrolga boradi.  SSSRda bunday xorijiy safarga boradiganlarga, albatta, odam soniga qarab bir yoki ikki nafar KGB xodimini qo‘shib jo‘natishardi.

Ovechkinlar bilan ham shunday bo‘ladi va ular bilan birga Yaponiyaga delegatsiya a’zosi sifatida KGB  xodimi ham boradi.

Sovetlarning bunday qilishiga sabablar bor edi. SSSRda aholining turmush darajasi past bo‘lib, uni Yevropa, AQSh yoki Yaponiyadagi hayot bilan tenglashtirib bo‘lmasdi.

Ana shunday sharoitda xorijga borgan fuqarolarning ayrimlarida o‘sha yoqda qolib ketish istagi tug‘ilardi va ular turli davlatlar elchixonalaridan siyosiy boshpana so‘rardi.

Sovetlar ana shunday holatlarning oldini olish, shuningdek, xorijiy davlatga borgan odamlar mahalliy aholi bilan muloqotga kirishib, oshiqcha gaplar gapirib qo‘ymasligi uchun har doim delegatsiyaga KGB xodimlarini qo‘shib jo‘natardi.

Ovechkinlar bilan ham shunday bo‘ladi: Yaponiyaga borgan yigitlar o‘sha yerda qolish yoki AQSh elchixonasidan siyosiy boshpana so‘rashga qaror qilishadi. Biroq bunga muvaffaq bo‘lmasdan, majburan ortga qaytishadi.

Samolyotni egallab olish

Ovechkinlar SSSRni tark etish rejasidan voz kechmaydi va boshqa yo‘llarni qidira boshlaydi. Oxir-oqibat parvoz qilayotan samolyotni egallab, u bilan xorijga chiqib ketishga qaror qilishadi.

Bu yo‘lda ular eng avval granata, qirqma miltiq va patronlar sotib olishadi. So‘ng qo‘lbola portlovchi uskuna yasab, payt poylashadi.

1988 yil 8 mart kuni ular onalari bilan birga Irkutsk-Kurgan-Leningrad yo‘nalishida uchadigan Tu-154 samolyotiga chiqishadi. Ovechkinlar orasida turmushga chiqib ketgan to‘ng‘ich qiz Lyudmila yo‘q edi.

O‘shanda ona ham bolalarining rejasidan xabardor edi. Oila so‘nggi gastrolga chiqqan va qaytishda samolyotni olib qochishni reja qilgandi.

Ovechkinlar o‘zlarida bo‘lgan qurol va portlovchi uskunani musiqa asboblari g‘ilofiga yashirishadi. Ular mamlakatda mashhur bo‘lgani bois aeroportda musiqa asboblarining g‘iloflarini hech kim ochib ko‘rmaydi.

Samolyot Kurganga qo‘nib yana havoga ko‘tarilgach, ular Tu-154 ni Leningradga yetib bormasidan olib qochishga qaror qiladi. Samolyot Vologda shahri yaqinida parvoz qilayotganda Ovechkinlarning ikki nafari o‘rnidan turib yo‘lovchilarga joylaridan qo‘zg‘amaslikni aytadi. So‘ng Vasiliy Ovechkin bort kuzatuvchisiga talablar yozilgan qog‘ozni berib, uni uchuvchilarga yetkazishni buyuradi.

Qog‘ozda samolyotni Leningradga emas, Londonga qarab yo‘naltirish talabi qo‘yilgan, aks holda samolyotni portlatib yuborish bilan tahdid qilingandi.

Shunda uchuvchilar bilan gaplashib kelgan bort kuzatuvchisi samolyotdagi yonilg‘i faqat Leningradgacha yetishini, Londonga uchish uchun unga aviakerosin quyish kerakligini aytadi. Uchuvchi rost gapirgandi.

Birozdan so‘ng bort muhandisi Ovechkinlarning oldiga keladi va samolyot Londongacha yetib bora olmasligini, Finlandiyaga qo‘nib, yonilg‘i quyish lozimligini aytadi. Ular rozi bo‘lishadi.

Ana shu joyda uchuvchilar ayyorlik qiladi va ularning biri ovoz kuchaytirgich orqali samolyot Finlandiyaning Kotka shahridagi aerodromga qo‘nayotganini aytadi.

Biroq uchuvchilar Tu-154 ni Finlandiya tomonga olib o‘tmagan, shundoq chegarada joylashgan Veshchevo shahridagi harbiy aerodromga qo‘ndirgandi.

Ovechkinlar avvaliga SSSRdan chiqib ketdik deb xursand bo‘ladi. Biroq illyuminatordan sovet harbiylarini ko‘rib, uchuvchilar aldaganini fahmlashadi. O‘sha paytda soat mahalliy vaqt bilan 16:05 edi.

Shturm

Samolyot qo‘ngan zahoti aka-ukalar uchuvchilar xonasiga yuguradi va darhol parvoz qilishni talab qiladi. Biroq uchuvchilar xona eshigini ochmaydi.

Shunda Ovechkinlar yo‘lovchilar va bort kuzatuvchilarini o‘ldirish bilan po‘pisa qiladi. Biroq uchuvchilar ularning talabini baribir bajarmaydi. Shunda Ovechkinlarning biri qo‘lidagi qirqma miltiq bilan bort kuzatuvchisi bo‘lgan ayolni otib tashlaydi.

Tu-154 harbiy aerodromga qo‘ngach, darhol uni harbiylar, militsiya va KGB xodimlari o‘rab oladi. Ular Ovechkinlar bilan muzokara o‘tkazishga urinadi, va ayollar hamda bolalarni ozod qilishni so‘raydi. Ovechkinlar rozi bo‘lmaydi.

Shu asnoda ularning talabi bilan samolyotga yonilg‘i quyiladi. Biroq eshikni ichkaridan qulflab olgan uchuvchilar parvoz qilishni rad etadi. Shu asnoda soat 19:10 da shturm boshlanadi.

Maxsus guruh samolyotga uchuvchilar xonasi orqali kiradi. So‘ng ular eshikni ochib bortda bo‘lgan Ovechkinlarni nishonga oladi. O‘rtada otishma boshlanadi. Maxsus guruh uch nafar yo‘lovchini otib o‘ldiradi.

Otishma davom etayotgan paytda Ovechkinlarning biri portlovchi uskunani ishga tushiradi. Portlash oqibatida to‘rt nafar o‘g‘il va ona halok bo‘ladi.

Keyinchalik tirik qolgan Ovechkinlar so‘roq paytida to‘rt o‘g‘il va ona joniga qasd qilish maqsadida portlovchi uskunani ishga tushirganini aytadi.

Shuningdek, 19 nafar odam, Ovechkinlarning ikkisi, yana ikki nafar militsiya xodimi va 15 nafar yo‘lovchi yaralanadi.

Maxsus guruh samolyotni egallaydi va qolganlar ozod qilinadi. Jarohatlanganlar shifoxonaga olib ketiladi.

O‘sha kuni Ovechkinlarning eng katta o‘g‘li Vasiliy 26, eng kichigi Sergey 9 yoshda bo‘lgan. Samolyotda bo‘lgan qizlarning kattasi Olga 28, eng kichigi Ulyana 10 yoshda edi. Ularning onasi Ninel Ovechkina esa 51 yoshda bo‘lgan.

“Yetti Simeonov” musiqachilari mansub bo‘lgan oila tomonidan samolyot olib qochishga bo‘lgan urinish va shturm paytida ularning besh nafari o‘z joniga qasd qilgani ommaga oshkor bo‘lgach, odamlar hayron bo‘ladi.

Chunki “Yetti Simeonov” musiqiy guruhi ittifoqda mashhur edi. Shuningdek, ularga yaxshi haq to‘lanardi va bu oila boshqalarga nisbatan yaxshiroq yashardi.

O‘shanda sovet OAVlari Ovechkinlarning xorijga chiqib ketish maqsadi haqida lom-lim demaydi, ularni samolyot olib qochmoqchi bo‘lgan terrorchilar sifatida talqin qiladi.

Shu sababli mamlakatdagi mashhur musiqiy guruh a’zolari va ularning yaqinlari nega terrorchiga aylangani omma uchun mavhum bo‘lib qoladi.

SSSR parchalanib ketganidan so‘ng Ovechkinlarning maqsadi jinoyatchi yoki terrorchiga aylanish emas, balki samolyotni egallab xorijga chiqib olish ekani oshkor bo‘ladi.

Sud va hukm

Samolyot ozod qilingach, Ovechkinlarning faqat ikki nafari Olga va 17 yoshli Igorga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atiladi. 14 yoshli Tatyana, 13 yoshli Mixail, 9 yoshli Sergey va 10 yoshli Ulyana voyaga yetmagani uchun jinoiy javobgarlikdan ozod qilinadi.

Tergov yetti oy davom etadi va ayblanuvchilar hamda guvohlarning ko‘rsatmalari 18 tomlik material bo‘ladi. 1988 yil 6 sentabrda boshlangan sud jarayonlari Irkutskda bo‘lib o‘tadi.

Olga boshdanoq samolyotni egallash rejasiga qarshi bo‘lganini bildiradi. Igor esa o‘ziga berilgan savollarga javob bermaydi.

23 sentabr kuni sud Olgaga 6 yil, Igorga 8 yil qamoq jazosi beradi. Igor 18 yoshga to‘lgunicha voyaga yetmaganlar koloniyasida saqlanadi, keyin kattalar qamoqxonasiga o‘tkaziladi.

Shu tariqa, SSSRda ancha mashhur bo‘lgan oilaviy jaz ansambli a’zolarining so‘nggi gastroli noxush tugaydi va ularning taqdiri ayanchli kechadi.

Tirik qolgan Ovechkinlarning keyingi taqdiri

Olga va Igor qamalganidan so‘ng Mixail, Sergey, Tatyana va Ulyana maxsus internatga joylashtiriladi. Keyinchalik Olganing ko‘zi yoriganidan so‘ng uning qiz farzandini bolalar uyiga topshirishadi. O‘zini esa Toshkentdagi qamoqxonaga ko‘chirishadi.

SSSR parchalanib ketganidan so‘ng biroz vaqt o‘tib, Olga va Igor qamoqdan ozod bo‘ladi va opa-uka birga yashaydi. Olga qizini bolalar uyidan qaytarib oladi.

Igor restoranlarda qo‘shiq aytish bilan shug‘ullanadi. Ko‘p o‘tmay ukasi Sergey unga sherik bo‘ladi. Mixail ham ulg‘ayib, jaz yo‘nalishida ijod qiladi.

Keyinchalik Igor giyohvand moddalar sotayotganida qo‘lga tushadi va 1999 yilda qamoqxonada vafot etadi. Olga spirtli ichimliklarga ruju qo‘yadi va o‘zi bilan yashaydigan mast erkak tomonidan o‘ldiriladi.

Ulyana mast holda ketayotganida mashina urib yuborib, nogiron bo‘lib qoladi. Mixail Ispaniyaga ko‘chib ketadi va o‘sha yerda yurak xurujiga uchragach, u ham nogironlar aravachasiga mixlanadi. Sergey ham qamoqxonaga tushadi va 2009 yilda vafot etadi. Ovechkinlar oilasidan hozirda faqat Tatyana tirik.

Ovechkinlar haqida shu paytgacha bir nechta hujjatli filmlar, ko‘rsatuvlar suratga olingan. Ularning ayrimlarida oila a’zolari qatnashgan va voqealar rivojini hikoya qilib bergan.