Inson tanasida plastik: haftasiga bitta bank kartasi “yeyayotganingizni” bilasizmi?

Mikroplastmassa diametri 5 millimetrdan kichik bo‘lgan plastik zarrachalardir. Ular plastik buyumlarning parchalanishi natijasida paydo bo‘ladi.

Yaqinda o‘tkazilgan xalqaro tadqiqotlar inson tanasining deyarli barcha qismlari: o‘pka, jigar, buyrak va hatto yurak mushaklarida mikroplastmassa zarralari mavjudligini ko‘rsatdi. Bu holat plastik zarralari tanamizning eng himoyalangan qismlariga ham kirib borayotganini anglatadi.

Masalan, The Guardian jurnalida chop etilgan maqolaga ko‘ra, odamlar kuniga 68 mingtagacha mikroplastmassa zarrachasini nafas orqali yutishi aniqlangan. Ya’ni inson tanasi haftasiga o‘rtacha 5 gramm plastik, tushunarliroq qilib aytadigan bo‘lsak, bitta bank plastik kartasi miqdoridagi mikrozarralarni qabul qilmoqda. Ushbu zarrachalar o‘pkaga kirib, keyinchalik qon orqali boshqa a’zolarga ham tarqaladi.

Mazkur zarralar yo‘ldosh – plasenta orqali onadan homilaga o‘tishi isbotlandi. Achinarli tomoni shundaki, yangi avlod zaharli plastikni yutgan holda dunyoga kelmoqda.

Mikroplastmassa nima uchun xavfli?

U shunchaki “yot jism” emas, mazkur modda tanaga ikki xil usulda zarar yetkazadi:

Birinchisi – mexanik ta’sir: o‘ta kichik nano-plastmassalar hujayra membranalarini yirtib, ularning ichiga kiradi va tabiiy jarayonlarni buzadi. Bu hujayra darajasidagi surunkali yallig‘lanishga sabab bo‘ladi.

Ikkinchisi – kimyoviy zaharlanish: plastik ishlab chiqarishda ishlatiladigan bisfenol A (BPA) va ftalatlar gormonal tizimni izdan chiqaradi. Ushbu moddalar gormonlarni “aldab”, o‘zini gormondek tutadi va oqibatda bepushtlik, semizlik hamda saraton xavfi ortadi. Bundan tashqari, arteriya devorlarida to‘plangan plastik zarralari insult va infarkt xavfini 4 baravargacha oshirishi mumkin.

Xo‘sh, tanamizga plastmassa qayerdan kiryapti o‘zi?

Olimlar hisob-kitoblariga ko‘ra, inson haftasiga o‘rtacha 5 gramm plastik, ya’ni bitta bank plastik kartasi miqdoridagi mikrozarralarni yutmoqda. Asosiy manbalardan biri plastik idishdagi suvlar: uni ochganingizda suvga aralashgan minglab zarralarni yutasiz.

Keyingisi choy paketlari: bir dona neylon choy paketi issiq suvda 11 milliarddan ortiq mikro-zarracha ajratishi mumkin.

Bundan tashqari, sintetik kiyimlar ham shu toifaga kiradi: kiyimlarimizdan ajralayotgan mikro-tolalar havodan nafas yo‘llari orqali organizmga kiradi.

Qanday himoyalanish kerak?

Plastik moddachalardan butunlay himoyalanish imkonsizdek ko‘rinsa-da, uning ta’sirini kamaytirish uchun mutaxassislar quyidagi tavsiyalarni bermoqda:

§ Plastik idishlarni qizdirmaslik: bunday idishda ovqatni isitish zararli moddalarning bir necha barobar tezroq ajralishiga sabab bo‘ladi.

§ Filtrlangan vodoprovod suvi ichish: shishadagi suvlarga qaraganda sifatli filtrdan o‘tgan oddiy suvda mikroplastmassa miqdori ancha kam saqlanadi.

§ Tabiiy matolardan tayyorlangan kiyim kiyish: paxta, ipak va zig‘ir matosidan tikilgan liboslarni tanlash foydaliroq.

§ Shisha va keramika idishlardan foydalanish: oshxonada plastik idishlarni shisha yoki zanglamaydigan po‘lat idishlarga almashtiring.

Hozirda global miqyosda plastikdan foydalanishni cheklash bo‘yicha yangi qonunlar qabul qilinmoqda. Biroq salomatligimizni asrash har birimizning kundalik tanlovimizga bog‘liq bo‘lib qolmoqda.