Mikroplastmassa diametri 5 millimetrdan kichik bo‘lgan plastik zarrachalardir. Ular plastik buyumlarning parchalanishi natijasida paydo bo‘ladi.
Yaqinda o‘tkazilgan xalqaro tadqiqotlar inson tanasining deyarli barcha qismlari: o‘pka, jigar, buyrak va hatto yurak mushaklarida mikroplastmassa zarralari mavjudligini ko‘rsatdi. Bu holat plastik zarralari tanamizning eng himoyalangan qismlariga ham kirib borayotganini anglatadi.
Masalan, The Guardian jurnalida chop etilgan maqolaga ko‘ra, odamlar kuniga 68 mingtagacha mikroplastmassa zarrachasini nafas orqali yutishi aniqlangan. Ya’ni inson tanasi haftasiga o‘rtacha 5 gramm plastik, tushunarliroq qilib aytadigan bo‘lsak, bitta bank plastik kartasi miqdoridagi mikrozarralarni qabul qilmoqda. Ushbu zarrachalar o‘pkaga kirib, keyinchalik qon orqali boshqa a’zolarga ham tarqaladi.
Mazkur zarralar yo‘ldosh – plasenta orqali onadan homilaga o‘tishi isbotlandi. Achinarli tomoni shundaki, yangi avlod zaharli plastikni yutgan holda dunyoga kelmoqda.
Mikroplastmassa nima uchun xavfli?
U shunchaki “yot jism” emas, mazkur modda tanaga ikki xil usulda zarar yetkazadi:
Birinchisi – mexanik ta’sir: o‘ta kichik nano-plastmassalar hujayra membranalarini yirtib, ularning ichiga kiradi va tabiiy jarayonlarni buzadi. Bu hujayra darajasidagi surunkali yallig‘lanishga sabab bo‘ladi.
Ikkinchisi – kimyoviy zaharlanish: plastik ishlab chiqarishda ishlatiladigan bisfenol A (BPA) va ftalatlar gormonal tizimni izdan chiqaradi. Ushbu moddalar gormonlarni “aldab”, o‘zini gormondek tutadi va oqibatda bepushtlik, semizlik hamda saraton xavfi ortadi. Bundan tashqari,
