Putinga ochiq xat yo‘llagan Zelenskiy va Sining Shimoliy Koreyaga tashrifi – kun dayjesti

O‘tgan kun davomida jahonda ro‘y bergan eng asosiy voqea va yangiliklar sharhi bilan kundalik xabarnomada tanishtiramiz.

Zelenskiy Putinni yuzma-yuz uchrashuvga chaqirdi

Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy urushni tugatish yo‘lidagi navbatdagi urinish sifatida Vladimir Putinni yuzma-yuz uchrashuv o‘tkazishga chaqirdi.

Zelenskiy Rossiya prezidentiga yo‘llagan ochiq xatida tinchlikka faqat Ukraina va Rossiya o‘rtasidagi «to‘g‘ridan to‘g‘ri muloqot orqali» erishish mumkinligini aytdi va muzokaralar davomida o‘t ochishni to‘liq to‘xtatishga chaqirdi.

BBC’ning yozishicha, xatning ohangi qat’iy, hatto kinoyali bo‘lib, Zelenskiy maktubda «26 yillik hokimiyatdan keyin [Putinning] yoshi o‘z so‘zini ayta boshlaganini» qayd etgan. Shuningdek, xatda rasmiy taklif ham o‘rin olgan:

«Ukraina ushbu urushni biz va siz o‘rtamizdagi to‘g‘ridan to‘g‘ri muloqot orqali tugatishni taklif qiladi. Men uchrashuv taklif qilyapman», deb yozadi Zelenskiy. Zelenskiy yuzma-yuz muzokaralar Shveytsariya yoki Turkiya kabi neytral davlatlarda o‘tishi mumkinligini aytdi.

Bu Ukraina rahbarining birinchi bunday taklifi emas. Kreml avvalgi takliflarga Zelenskiy Putin bilan Moskvada uchrashishi mumkinligini bildirgandi.

Zelenskiyning aytishicha, rossiyaliklar – urushdan, Ukrainaning dron va raketa hujumlaridan, benzin taqchilligidan hamda narx-navoning ko‘tarilishidan charchagan. «Ushbu urushdan chiqish yo‘lini tanlashdan qo‘rqmang. Hozir sizdan talab qilinadigan asosiy narsa shu», deya Putinga murojaat qildi u.

Xatdagi e’tiborli jihati shundaki, Kiyev – AQShning «diqqat-eʼtibori butunlay Eron masalasiga qaratilganini» ochiqchasiga tan olgan.

Sankt-Peterburgda xorijiy jurnalistlar bilan suhbatda Putin «Ukraina bilan kelishuvga erishishga, shubhasiz, tayyor va xohish bildirishini» aytdi. Biroq murosaga kelish zarurligini ta’kidladi. Putinning fikricha, Tramp Eron bilan band bo‘lgan bir paytda, Yevropa Ittifoqi Zelenskiyni hududlarni topshirishga ko‘ndirishi mumkin edi.

Ammo Putin uchrashuv yoki kelishuv umuman amalga oshishiga shubha bildirgandek bo‘ldi: «Zelenskiy janoblari Ukrainaning qonuniy vakilimi yoki yo‘qmi — bu huquqshunoslar va huquqiy tahlil uchun savol», dedi u.

Putinning azaldan kelayotgan pozitsiyasi shuki, Ukraina to‘rtta viloyat — Donetsk, Luhansk, Xerson va Zaporijjyadan o‘z qo‘shinlarini to‘liq olib chiqib ketishi hamda NATOga a’zo bo‘lish fikridan voz kechishi kerak.

Ukraina esa hududlarni berishni mutlaqo rad etib, bu Rossiyani yangi bosqinga rag‘batlantirishini aytmoqda.

«Hizbulloh» «keng qamrovli» otashkesim talab qildi

«Hizbulloh» AQSh vositachiligidagi muzokaralarda Livan va Isroil hukumatlari o‘rtasida erishilgan o‘t ochishni to‘xtatish shartlarini rad etdi.

«O‘t ochishni to‘xtatish keng qamrovli bo‘lishi kerak — janubni Livanning qolgan qismidan ajratmasdan va Isroil dushmaniga o‘ldirish erkinligini bermasdan», dedi guruh rahbari Naim Qosim.

U shuningdek Livan hukumatini Isroil bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri muzokaralarni to‘xtatishga chaqirdi.

Isroil va Livan hukumatlarining bildirishicha, taklif etilayotgan «otashkesim «Hizbulloh» tomonidan o‘t ochishning butunlay to‘xtatilishiga va guruhning barcha askarlarini Janubiy Litani sektoridan olib chiqilishiga bog‘liq». Litani daryosi Isroil-Livan chegarasidan taxminan 30 kilometr shimolda joylashgan.

Isroil mudofaa vaziri Isroil Katsning aytishicha, uning kuchlari Livan janubida, chegara yaqinida qoladi va Livan fuqarolarining mamlakat janubidagi uylariga qaytishiga ruxsat bermaydi.

«Hizbulloh» esa Isroil bosqini davom etar ekan, «qarshilik ko‘rsatish ham davom etishini» bildirdi.

AQSh Kubaga bosimni kuchaytirdi

AQSh 4 iyun kuni Kuba prezidenti Migel Dias-Kanel va mamlakatning sobiq yetakchisi Raul Kastro oilasining bir necha a’zosiga qarshi iqtisodiy sanksiyalar joriy etdi. Yangi choralar Vashington va Havana o‘rtasida bir necha oydan beri davom etayotgan taranglik fonida qabul qilindi.

Moliya vazirligining yangi sanksiyalari quyidagi shaxslarga daxldor bo‘ldi:

• Prezidentning o‘zi, uning rafiqasi va o‘gay o‘g‘li;

• Raul Kastroning o‘g‘li va nabiralaridan biri.

Raul Kastro — Kuba inqilobi sobiq yetakchisi Fidel Kastroning ukasi. 95 yoshli siyosatchi endilikda rasmiy lavozimlarni egallamaydi, biroq Kubada hamon muhim qarorlar qabul qilinishida asosiy rolni o‘ynamoqda.

O‘tgan oyda AQSh Raul Kastroga 1996 yildagi samolyotlar urib tushirilishi bo‘yicha ayblov e’lon qilgandi.

Vashington so‘nggi oylar davomida Havanaga nisbatan bosimni izchil ravishda kuchaytirib kelmoqda. Kuba hukumati vakillari AQShni orolga harbiy hujum uyushtirish uchun bahona qidirishda ayblamoqda. Prezident Donald Tramp bir necha bor ushbu mamlakatni «nazorat ostiga olish» bilan tahdid qilgan.

Si Jinping Shimoliy Koreyaga boradi

Xitoy rahbari Si Jinping 8–9 iyun kunlari Shimoliy Koreyaga tashrif buyuradi. Bu Pekin va Pxenyan aloqalarni qayta tiklashga urinayotgan bir paytda Sining qariyb yetti yil ichidagi ilk tashrifidir.

Shimoliy Koreya davlat axborot agentligi xabariga ko‘ra, Si ushbu tashrifni Kim Chen In taklifiga binoan amalga oshirmoqda.

Shimoliy Koreya yetakchisi Rossiyaga qo‘shin hamda qurol-yarog‘ yuborib, Moskva bilan aloqalarni chuqurlashtirgan edi. Shundan so‘ng, Pekin o‘zining yagona rasmiy ittifoqchisi bo‘lgan Pxenyanni yana o‘z ta’sir doirasiga qaytarishga harakat qilmoqda. Tahlilchilarga ko‘ra, bu Moskvaga ham signaldir.

Chet elga safarlari tobora kamayib borayotgan 72 yoshli Xitoy rahbari uchun ham bu joriy yildagi ilk xorijiy safar bo‘ladi.

Si Jinping 2012 yilda Xitoyning oliy rahbariga aylanganidan beri shu paytgacha Shimoliy Koreyaga bir marta, Janubiy Koreyaga esa ikki marta tashrif buyurgan.

Tashrif arafasida Kim Chen In yangi ishga tushirilgan yadroviy materiallar ishlab chiqarish zavodiga bordi. Kim u yerda Pxenyanning atom arsenalini «shiddat bilan» kengaytirishga chaqirdi.

Chempionat arafasida Mexikoda tartibsizliklar

Mexiko shahri Jahon chempionatiga mezbonlik qilishni boshlashiga sakkiz kun qolganda o‘qituvchilar va iste’fodagi sudyalar ommaviy norozilik namoyishlari o‘tkazmoqda.

11 iyun kuni Mexiko shahridagi stadionda Meksika va Janubiy Afrika terma jamoalari o‘rtasida Jahon chempionatining ochilish uchrashuvi bo‘lib o‘tadi.

Meksika butun dunyo diqqat markazida bo‘lib turgan bir paytda, o‘qituvchilar va boshqa guruhlar marshlar uyushtirib, asosiy shohko‘chalarni to‘sib qo‘yishdi. Ularning ta’kidlashicha, agar prezident Klaudiya Sheynbaum hukumati ularning talablarini bajarmasa, namoyishlar yanada kuchayishi mumkin.

Milliy o‘qituvchilar kasaba uyushmasi hukumatdan ish haqini oshirishni hamda pensiya va ijtimoiy ta’minot tizimini isloh qilgan 2007 yilgi qonunni bekor qilishni talab qilmoqda. Chunki prezident saylovoldi dasturida uni bekor qilishga va’da bergandi.

Prezident Sheynbaum provokatsiyalarga uchmasligini va namoyishlarni kuch bilan bostirishga buyruq bermasligini aytdi.

Mexiko markazida yana iste’fodagi sudyalar va magistrantlar ham namoyishga chiqqan. Ular – mamlakat sud tizimini qayta shakllantirgan 2024 yilgi keng ko‘lamli sud islohotidan so‘ng ishdan bo‘shatish nafaqasi va pensiyalarini talab qilib norozilik bildirishmoqda.

Meksika Jahon chempionatining 13 ta o‘yiniga mezbonlik qiladi: beshtasi poytaxtda, to‘rttadan o‘yin esa Gvadalaxara va Monterrey shaharlarida bo‘lib o‘tadi.