Eronning yana bir bosim vositasi va Iroqda «topilgan» oltinlar – kun dayjesti

O‘tgan kun davomida jahonda ro‘y bergan eng asosiy voqea va yangiliklar sharhi bilan kundalik xabarnomada tanishtiramiz.

Eron va AQSh urushi davom etmoqda

AQSh blokadasiga javoban Erondagi Muhofizlari korpusi «AQSh va uning ittifoqchilariga foyda keltiradigan barcha boshqa eksport koridorlarini» yopish bilan tahdid qildi.

«Mintaqaviy energiya eksportidan hamma teng bahramand bo‘ladi yoki u hammadan mahrum qilinadi», deyiladi korpusning chorshanba kungi bayonotida.

Tahlilchilarning ta’kidlashicha, Eron Yamandagi ittifoqchisi — husiylar bilan Qizil dengizga olib boruvchi Bob al-Mandab bo‘g‘ozini yopishga ishora qilmoqda. Bu esa Vashingtonga qarshi yangi front ochadi va dunyodagi eng muhim ikkita energiya yo‘lini xavf ostiga qo‘yadi.

Ushbu tor bo‘g‘oz Qizil dengizni Adan ko‘rfazi bilan bog‘laydi va u orqali Saudiya Arabistonining neft eksporti, global yuk tashishning salmoqli qismi o‘tadi.

Husiylarning yuqori martabali mulozimi so‘zlariga ko‘ra, bu chora neft narxini bir barrel uchun 200 dollargacha ko‘tarib yuborishi mumkin.

Husiychilar Bob al-Mandab orqali global savdoni bo‘g‘ish qo‘llaridan kelishini 2023 yilda – G‘azodagi urush boshlanganda ko‘rsatishgandi.

Ko‘rfazda harbiy xarakatlar ham davom etmoqda. AQSh harbiylari seshanba kuni kechqurun Ho‘rmuz bo‘g‘ozi va Eron qirg‘oqbo‘yi hududlari yaqinidagi harbiy nishonlarga 7 soat davomida zarbalar berdi. Eron ham bunga javoban Bahrayn, Kuvayt va Iordaniyadagi AQSh harbiy bazalarini nishonga oldi.

Prezident Donald Tramp esa agar Tehron muzokaralarni qayta boshlamasa, kelgusi haftada Eron elektr stansiyalari va ko‘priklariga zarba berish bilan tahdid qildi. «Energetika obektlarini oxiriga olib qo‘yaman, lekin yakunda biz energetika nishonlariga, albatta, zarba beramiz. Keyin navbat ko‘priklarga keladi», dedi Tramp Fox News'ga bergan intervyusida.

AQSh zarbalari qanchalik uzoq davom etishi haqidagi savolga Tramp: «Ular men yetarli deb aytmagunimcha davom etaveradi», deya javob berdi.

Trampning qo‘shimcha qilishicha, AQSh muzokarachilari eronlik hamkasblari bilan bog‘lanib, ularga «kelishuvga erishganingiz ma’qul» deb aytishgan.

Ukraina yana rus kemalarini nishonga oldi

Ukraina Azov dengizida kecha tunda amalga oshirilgan zarbalar natijasida Rossiyaga tegishli yana 11 ta kema nishonga olinganini ma’lum qildi.

Ukraina dron kuchlari qo‘mondoni Robert Brovdiga ko‘ra, nishonlar orasida beshta tanker, beshta yuk kemasi va bitta shatakchi kema bo‘lgan. Uning ta’kidlashicha, bundan ko‘zlangan maqsad Rossiyaning «soya floti»ga zarar yetkazish va Qrimga yoqilg‘i yetkazib berilishini cheklash bo‘lgan.

Ukraina harbiylarining da’vo qilishicha, uning kuchlari so‘nggi to‘qqiz kun ichida Azov dengizida Rossiyaga qarshi amaliyotlarda jami 116 ta kemaga zarba bergan.

Ukraina dron ishlab chiqarish quvvatini sezilarli darajada oshirdi va Rossiyaning energetika infratuzilmasini, jumladan, neftni qayta ishlash zavodlarini tobora ko‘proq nishonga olmoqda. Bu esa Rossiyaning ishlab chiqarish imkoniyatlariga putur yetkazish bilan bir qatorda, urush hissini rossiyaliklarning uylariga ham olib kirmoqda.

Rossiya qishloq xo‘jaligi vazirligi kema qatnoviga qilingan hujumlar fonida Azov dengizidan g‘alla tashish yo‘nalishlari o‘zgarayotganini ma’lum qildi.

Shunga qaramay, rasmiy Moskva hozircha Azov dengizida harakatlanish bo‘yicha rasmiy cheklovlar borasida ma’lumot bermadi.

Fransiyada Bastiliya kuni tantanalari

Fransiya o‘zining milliy bayrami — Bastiliya kunini Ukrainani qo‘llab-quvvatlash va birdamlik ramzi ostida keng nishonladi. Parijda o‘tkazilgan yirik harbiy paradda prezident Emmanuel Makron va xorijiy mehmonlar ishtirok etdi.

Paradda Ukrainani Rossiya bosqinidan himoya qilishda ko‘maklashayotgan «Ko‘ngillilar koalitsiyasi» tarkibidagi Yevropa qo‘shinlari va harbiy samolyotlar chiqish qildi. Yevropalik yetakchilar va Volodimir Zelenskiy ham tantanalarda mehmon sifatida qatnashdi.

AQSh o‘z mustaqilligining 250 yilligini nishonlayotgan bir paytda, Donald Tramp tadbirga kelolmadi. Ammo u Makronga ijtimoiy tarmoqlar orqali tabrik yo‘lladi.

Bu Emmanuel Makronning prezident sifatidagi so‘nggi Bastiliya kuni bo‘ldi. U o‘z nutqida Rossiyaga ishora qilib: «Biz erkinlik va qonun ustuvorligini qadrlaymiz. Biz ularni himoya qilish uchun kurashishga tayyormiz. Har doim, kerak bo‘lsa, qon evaziga bo‘lsa ham», dedi.

Paradda rekord darajada — qariyb 6,700 nafar harbiy, 98 ta samolyot, 31 ta vertolyot va 315 ta texnika qatnashdi.

Bayram kunlari Fransiyada kuchli jazirama kuzatilmoqda. Parijda harorat 34°C gacha ko‘tarilishi kutilmoqda, mamlakatning janubiy hududlarida esa o‘rmon yong‘inlari yuz bermoqda.

Har yili 14 iyulda nishonlanadigan ushbu bayram – 1789 yilda Bastiliya qal’asining ishg‘ol qilinishi xotirasiga bag‘ishlanadi.

Iroqda yirik korrupsion ish

Iroqda Korrupsiyaga qarshi kurash bo‘yicha markaziy sud qaroriga ko‘ra, neftni qayta ishlash masalalari bo‘yicha vazir o‘rinbosari Adnan al-Jumayliydan 52 million dollar qiymatidagi mol-mulk musodara qilindi va 375 kg oltin olib qo‘yildi. Bunday miqdordagi oltinning bozor narxi 30 million dollardan oshadi.

Korrupsiyaga qarshi kurash bo‘yicha markaziy sud rasmiysiga ko‘ra, operatsiya Kurdiston mintaqasi rasmiylari bilan muvofiqlashtirilgan holda hamda Oliy sud kengashi raisining bevosita nazorati ostida amalga oshirilgan.

Olib qo‘yilgan oltinlar tergov yakunlanib, sud qarori chiqquniga qadar Iroq Markaziy bankining Emissiya va g‘aznachilik departamentiga topshirildi.

«Ushbu qadam korrupsiyaviy jinoyatlar natijasida qo‘lga kiritilgan mulklarni qaytarishga qaratilgan sa’y-harakatlarning bir qismidir», deya ta’kidladi sudya.

Ushbu ulkan boylik may oyida hibsga olingan Al-Jumayliyga nisbatan davom etayotgan tergov harakatlari bilan bog‘liq. Sobiq vazir o‘rinbosari davlat resurslarini talon-toroj qilish, davlat shartnomalari bilan bog‘liq qallobliklar va pora olishda ayblanmoqda. Keyinchalik uning iqrorlik ko‘rsatuvlari – noqonuniy boyliklar yashirilgan ko‘plab yashirin joylarni topishga yordam bermoqda.

Ispaniya va Gibraltar chegarasi

Ispaniya va Buyuk Britaniyaga qarashli Gibraltar hududida yo‘lovchilar uchun uzoq vaqt davomida keskinlik va norozilik manbai bo‘lib kelgan chegara nazorati bekor qilindi.

Buyuk Britaniya va Yevropa Ittifoqi Breksitdan keyingi uzoq tortishuvlardan so‘ng, seshanba kuni chegara tekshiruvlarini yengillashtirish to‘g‘risidagi tarixiy shartnomani imzoladi. Chegara to‘sig‘i butunlay olib tashlandi.

Gibraltar — Ispaniyaning janubiy qirg‘og‘ida joylashgan Buyuk Britaniyaning o‘zini o‘zi boshqaradigan mitti hududi bo‘lib, u bahsli maqomga ega. Ispaniya 1713 yilda Buyuk Britaniyaga topshirilgan ushbu hududga nisbatan o‘zining suverenitet da’vosini saqlab kelmoqda.

Taxminan 40 000 aholiga ega bo‘lgan Gibraltar har kuni u yerga ishga kelib-ketadigan Ispaniyadan keluvchi 15 500 ga yaqin transchegaraviy ishchilarga tayanadi. Hujjatlar sinchiklab tekshirilishi sababli, ayniqsa Buyuk Britaniya va Ispaniya o‘rtasidagi siyosiy keskinliklar davrida quruqlikdagi chegarada uzoq navbatlar yuzaga kelar edi.

Endi tomonlar ID karta yordamida chegaradan tez muddatda, muhr bostirmasdan o‘ta oladi. Mazkur kelishuv amalda ushbu hududni Yevropa Ittifoqining Shengen vizasi hududiga kiritadi. Shu bois endi Gibraltar aeroportiga qo‘nadigan yo‘lovchilar o‘z pasportlarini ham Gibraltar, ham Ispaniya chegara xizmati xodimlariga ko‘rsatadi.