Antarktidadagi sirli ko‘lni sun’iy yo‘ldoshlar tasvirga oldi

Uning muz qatlami ostida yashiringan suvlari erigan kislorodning nihoyatda yuqori miqdori, karbonat angidridning past konsentratsiyasi va kuchli ishqoriy muhiti (ya’ni yuqori pH ko‘rsatkichi) bilan ajralib turadi.

Ko‘l suvining asosiy qismi mavsumiy erigan suvlar hisobiga hosil bo‘ladi. Bu suvlar yaqinda joylashgan Anuchin muzligining chekka qismlaridan oqib tushadi. Ushbu muzlik Otto-fon-Gruber-Gebirge tog‘ massividan janub tomonga, Qirolicha Mod Yeri hududiga qarab tushib keladi.

Yillik o‘rtacha harorat taxminan –10 °C bo‘lgan sharoitda Unterzeye ko‘li yil bo‘yi muzlagan holda qoladi, uning suvlari esa bir necha metr qalinlikdagi muz ostida yashiringan bo‘ladi. Quyosh nuri muz qatlami orqali o‘tib, uning ostidagi suvni bir oz isitadi, ammo sovuq yuza va kuchli shamollar bug‘lanish hamda sublimatsiyani keltirib chiqaradi, shu sababli muz sezilarli darajada erib ketmaydi. Ko‘lning maksimal chuqurligi qariyb 170 metrga yetishi taxmin qilinmoqda.

Bu yerdagi suvning kimyoviy tarkibi yana shu jihatdan ham g‘ayrioddiyki, Unterzeye doimiy muzlagan ko‘llar ichida yirik konussimon stromatolitlar mavjud bo‘lgan kam sonli ko‘llardan biridir. Bu rif tuzilmalari asta-sekin yuqoriga qarab o‘sadi: fotosintez qiluvchi mikroorganizmlar — asosan sianobakteriyalar o‘zining yopishqoq yuzalari yordamida cho‘kindi zarrachalarini tutib qoladi va kalsiy karbonatidan mineral qobiqlar hosil qiladi. Konussimon stromatolitlar, xususan, shipsimon va tekis shakllari kislorod ajratadi, u esa muz qatlami ostida to‘planib, suvdagi uning konsentratsiyasini oshiradi.

Astrobiologlar ushbu ko‘lni hayot vujudga kelgan yoki mavjud bo‘lishi mumkin bo‘lgan muhitning ehtimoliy o‘xshashi sifatida ko‘rib chiqmoqda. Bunday muhitlar muzli yo‘ldoshlarda — masalan, Yevropa va Enseladda yuzaosti okeanlari mavjud joylarda, yoki hatto qutbiy muz qoplamalari va muzliklari bor Marsda ham bo‘lishi mumkin.

Shunga qaramay, sharoitlar tashqi tomondan barqaror ko‘rinsa-da, ko‘l ba’zan keskin o‘zgarishlarni ham boshdan kechiradi. 2019 yildagi dala tadqiqotlari vaqtida tadqiqotchilar suv sathining ko‘tarilganini payqagan. Keyinroq Ottava universiteti (Kanada) olimlari guruhi ICESat-2 sun’iy yo‘ldoshi orqali olingan balandlik ma’lumotlarini tahlil qilib, suv sathining ikki metrga ko‘tarilishi qo‘shni muzlik ko‘li Oberze tomonidan yuz bergan toshqinli yorib chiqish oqibatida sodir bo‘lganini tasdiqladi.

Tadqiqot shuni ham ko‘rsatdiki, ushbu hodisa vaqtida Unterzeye ko‘liga taxminan 17,5 million kub metr erigan suv kirib kelgan. Bu oqim ko‘lning pH darajasini o‘zgartirgan va uning suvlarini karbonat angidrid bilan boyitgan, bu esa, ehtimol, mikroblar hayoti mahsuldorligini oshirgan.

Olimlar fikricha, shunday davriy toshqinlar karbonat angidrid tanqisligini his qilayotgan boshqa antarktik ekotizimlar uchun ham, ehtimol, Marsdagi muzli ko‘llar uchun ham “biologik rag‘batlantiruvchi omil” bo‘lib xizmat qilishi mumkin.