Орбан қақшатқич мағлубиятга учради. Уни Путин ва Трампнинг қўллови ҳам қутқара олмади

Мухолифатдаги «Тиса» партияси Венгрияда якшанба куни бўлиб ўтган парламент сайловларида бюллетенларнинг 98,9 фоизи ҳисоблаб чиқилганидан кейин 53,07 фоиз овоз билан олдинда экани маълум бўлди. Дастлабки ҳисоб-китобларга кўра, партия парламентдаги 199 ўриндан 138 тасини қўлга киритади, бу орқали партия конституцияга ўзгартиришлар киритиш ҳуқуқига ҳам эга бўлади.

Амалдаги бош вазир Виктор Орбан бошчилигидаги «Фидес» партияси эса 38,43 фоиз овоз олган, бу орқали партия 55 ўрин олади. Яна олти ўрин ултраўнг «Бизнинг ватан» (5,83 фоиз овоз) партиясига насиб этади. Икки партия эса беш фоизлик барьердан ўта олмаган. Сайловдаги давомат мамлакат тарихидаги рекорд даражада 79,5 фоизни (5,8 миллиондан ортиқ сайловчи овоз берган) ташкил этган. 

Виктор Орбан овоз бериш жараёни якунланганидан уч соат ўтиб мағлубиятини тан олди ва «Тиса» етакчиси Петер Мадярни ғалаба билан табриклади. «Мен ғолиб чиққан партияни табрикладим. Биз энди мухолифатда бўлиб, Венгрия халқига ва ватанимизга хизмат қилмоқчимиз», – деган Орбан Будапештда ўз тарафдорларига. У овоз бериш натижаларини «оғриқли, аммо аниқ» деб атади. Бу Орбан учун сўнгги 16 йилликдаги ва илк мағлубиятга айланди.

13 апрел куни ўз тарафдорлари қаршисида чиқиш қиларкан, Петер Мадяр «бу оқшом ҳақиқат ёлғондан устун келгани»ни айтди. «Бугун биз ғалаба қозондик, чунки венгрлар ватан улар учун нима қилиб бера олишини эмас, улар ватан учун нима қила олишларини сўрашди. Сиз жавобни топдингиз. Ва сиз ишни охирига етказдингиз», – деган у йигирма мингга яқин тарафдорлари қаршисида. Унинг қайд этишича, Венгрия бу оқшом «Европага „ҳа“» деган.

Еврокомиссия раҳбари Урсула фон дер Ляйен сайлов натижалари юзасидан изоҳ бераркан, Венгрия «Европа йўлига қайтгани»ни таъкидлади. «Венгрия Европани танлади. Европа доим Венгрия томонда. Мамлакат ўзининг Европа йўлини тикламоқда. Иттифоқ янада кучайди», – дейди у.

Италия бош вазири Жоржа Мелони Мадярни биринчилардан бўлиб табриклаган. У шунингдек Виктор Орбанни «ўз дўсти» деб атаб, унга кўп йиллар мобайнидаги «қизиқарли ҳамкорлик» учун миннатдорчилик билдирган. Буюк Британия бош вазири Кир Стармер Мадярнинг ғалабасини «тарихий» деб атаган. Унинг фикрича, «бу нафақат Венгрия учун, балки Европа демократияси учун ҳам тарихий палладир». Бундан ташқари, Франция президенти Эммануэл Макрон, Германия канцлери Фридрих Мерц ҳамда Полша бош вазири Доналд Туск ҳам Мадярга ғалаба муносабати билан табрик йўллаган. Хусусан, Туск ўз постида венгрчасига «Руслар, қани уйга» (Ruszkik haza!) дея ёзган. 

Украина президенти Володимир Зеленский ҳам Мадяр ва унинг партиясини сайловдаги ғалаба билан табриклаб, Киев «ҳар икки халқ фаровонлиги, шунингдек, Европадаги тинчлик, хавфсизлик ва барқарорлик учун» Будапешт билан ҳамкорликни ривожлантиришга тайёрлигини маълум қилган.

Сайловлар арафасида 2010 йилдан буён мамлакатга раҳбарлик қилиб келаётган бош вазир Виктор Орбанни Американинг ҳозирги маъмурияти очиқчасига қўллаб-қувватлаганди. Доналд Трамп агар Орбан лавозимини сақлаб қоладиган бўлса, Венгриянинг «гуллаб-яшнаши»га ўз ҳиссасини қўшишга тайёрлигини билдирган, унинг вице-президенти Жей Ди Вэнс эса шу кунларда Венгрияга ташриф буюриб, бош вазирни қўллаган ҳолда чиқиш қилганди. 

Орбан Владимир Путиннинг ҳам Европадаги асосий ҳамкорларидан бири ҳисобланарди. Financial Times нашрига кўра, Кремл Орбан ва унинг «Фидес» партиясига сайловларда ёрдам беришга қаратилган ахборий кампанияни маъқуллаганди. Москвадагилар буни расман рад этишган. «Медуза» нашри манбаларидан бири «Россия президенти администрациясида кимдир Орбан кампаниясини бошқармаслиги, лекин ижтимоий тармоқлар орқали кампанияга ёрдам кўрсатилиши»ни айтганди. 

РФ президенти матбуот котиби Дмитрий Песков 13 апрел кунги брифингда журналистларнинг саволларига жавоб бераркан, Кремл венгрлар томонидан қилинган танловга «ҳурмат билан қараши» ва «Россия ҳукумати Венгриянинг янги раҳбарияти билан прагматик алоқадор давом этиши»ни кутаётганини айтди.

«Биз мулоқотга тайёрлик ҳақидаги баёнотларни эшитдик. Албатта, бу Москва учун ҳам, Будапешт учун ҳам фойдали бўлади. Венгриянинг янги раҳбарияти қандай ҳаракат қилади? Эҳтимол, сабр қилиб, нима бўлишини кутиш керакдир. Яна бир бор такрорлайман, биз Европанинг барча мамлакатлари каби Венгрия билан ҳам яхши муносабатлар ўрнатишдан манфаатдормиз», – деди Дмитрий Песков.

Шу билан бирга, Кремл Мадярни табрикламасликка қарор қилган. Дмитрий Песков буни Венгрия «нодўст давлатлар» қаторида экани, ушбу давлат Россияга қарши санкцияларни қўллаб-қувватлагани билан изоҳлаган.

Венгрия Евроиттифоқнинг бошқа мамлакатлари каби Россия ҳукумати томонидан 2022 йил 5 март кунги фармон билан «нодўст давлатлар» рўйхатига киритилганди. Аммо 2022 йил апрелида Путин Виктор Орбанга «ўз раҳбарлигидаги партия коалициясининг Венгрия Давлат мажлисига сайловларда ғалаба қозонгани муносабати билан табрик телеграммаси» юборганди.

Мадярдан сайлов арафасидаги интервюда Россия ва Владимир Путин билан муносабатлари қандай бўлиши ҳақида сўрашганди. «Албатта, агар вазият шундай бўлса, Россия президенти билан музокаралар столига ўтиришга тўғри келади. Россиянинг ҳам, Венгриянинг ҳам географик ўрни ўзгармайди. Ва бизнинг энергия қарамлигимиз ҳам маълум вақт сақланиб қолади. Диверсификацияни кучайтириш керак, лекин бу бир кунда бўлмайди. Зарур бўлса, музокаралар олиб борамиз, лекин дўст бўлмаймиз», – деганди у. У Венгриядагилар «Украина тарафдори бўлган ҳукуматни эмас, Венгрия тарафдори бўлган ҳукуматни хоҳлаши»ни қўшимча қилганди.

Вашингтондагилар ҳозирча Венгриядаги сайлов натижалари юзасидан муносабат билдирмади.