“Ёр-ёр” бошловчилари ногиронлиги бўлган аёл иштирокидаги видео туфайли танқидга учради

“Ёр-ёр” дастурининг 2022 йил ноябр ойида эфирга узатилган 496-сонида 34 ёшли (ногиронлиги бўлган) аёл Табассум Юнусова кўрсатувга оила қуриш мақсадида келганини айтган.

Бошловчилар унга бир нечта саволлар берган. Табассум укаси ва синглиси оила қургани, онаси 19 йил олдин вафот этгани, ўзи эса шу вақтгача оила қурмагани ва бахтини топиш ниятидалиги ҳақида гапирган.

Бошловчи Муҳаббат Ҳамроева кўрсатув давомида унга кулиб юриб, негатив энергиядан халос бўлиш лозимлигини таъкидлайди:

Муҳаббат Ҳамроева: Аввал исмингиздан бошлайлик, таббасум қилинг, мен бир кўрай.

Табассум: Ассалому алайкум. Сизларнинг олдингизга телевизорда кўриб келдим, менга йигит топиб беришингизни сўрайман.

Бошловчилар қаҳқаҳа отиб кулади.

Омина Каримова (кулиб): уйланган бўлса ҳам бўладими?

Табассум: бўлади.

Муҳаббат Ҳамроева: Омина опа, тўхтаб туринг, нимага шошасиз, бу табассум билан айтмади-да, яна ўша жиддий оҳанг билан… сал қолди орқасидан бир шапалоқ уришингизга. Ана, ана энди табассум бўлди. Яна ўша гапни айтаман, табассум ҳам бир эҳсон, синглим, яхши гапириш ҳам эҳсон. Шунинг учун шу нарсаларни ўзингизга сал уқтириб олинг.

Ижтимоий тармоқларда тарқалаётган видеода тармоқ фойдаланувчилари бошловчиларни ногиронлиги бўлган аёлни масхара қилиб кулганликда айбламоқда. Айрим фойдаланувчилар эса бошловчиларнинг жавобгарлик масаласини кўриб чиқиш кераклигини таъкидламоқда. 

Nemolchi.uz лойиҳаси асосчиси Ирина Матвиенко кўрсатувдаги ҳолатни қоралади.

“Одамларнинг бундай қилишига ақл бовар қилмайди. Ҳатто провокацион телекўрсатув учун ҳам. Улар аёллардан нафратланади, инсон ҳуқуқларини поймол қилади, инсонийликни менсимайди. Нозима Давлетова оммавий ахборот воситалари қандай қилиб стереотипларни шакллантириши ҳақида кўп гапиради, лекин менимча, телеканаллар рейтинги қадриятлардан муҳимроқ”, - дейди у.

Kun.uz билан суҳбатда Ўзбекистонда ногиронлик ва инклюзив ривожланиш масалалари тадқиқотчиси Дилмурод Юсупов эса кўрсатув ижодкорларини қоралаш ўрнига, уларга ногиронлиги бўлган шахслар билан қандай муносабатда бўлиш кераклигини ўргатиш яхшироқ эканини таъкидлади.

“Менимча, бу аёлнинг ногиронлиги бор. Бизда қонунда ногиронлик белгиси бўйича камситишга йўл қўймаслик тушунчаси бор. Кўрсатувда шу жиҳатга кўра, камситиш юз берган бўлиши мумкин.

Бошловчилардан бири билан суҳбатда бўлдим, жамоа тушкун ҳолатда. “Ёр-ёр” кўрсатуви бошловчиларига қарши кампания бошланганини айтди.

Бу кейс танқид қилиниши керак, лекин кўрсатувда муносабатни ўзгартириш керак. Жуда кескин танқид қилинса, бу бошловчилар бошқа ногиронлиги бўлган шахслар билан ишламаслиги, кўрсатувга таклиф қилмаслиги мумкин. Биз кескин танқид қилиб чиқсак, бу  акс таъсир беради ва ногиронлиги бўлган инсонлар билан муносабатда қўрқув пайдо бўлади.

Шу сабабли жамиятимизнинг хабардорлигини ошириш керак, бу илмсизликдан келиб чиқиши мумкин. Ногиронлиги бўлган инсонларга қандай муносабатда бўлишимиз керак, уларга нисбатан қандай терминология ишлатилади – буларнинг ҳаммасини уларга ўргатишимиз керак. Чунки бу ҳақда уларда кўникмалар бўлмаслиги мумкин. Жамиятда уларни кескин қоралаш эмас, хабардорликни ошириш кампаниясини қилишимиз керак. Чунки ҳар киши хато қилади, хато қилиб, ўша хатони англаши учун маълумот беришимиз керак. Бу кўрсатув ёпилсин деган кескин фикрлар бўляпти, мен кескинликка қаршиман – кўрсатув давом этаверсин, аммо бундай нотўғри муносабат қилишмасин”, - дейди эксперт.

“Шароит+” ногиронлар жамоат бирлашмаси раиси Муҳаббат Раҳимова эса бу ҳолатни жуда хунук ва очиқчасига бир инсонни камситиш деб баҳолади.

“Бошловчиларнинг муносабати ногирон ҳолатида ҳам турмуш ўртоқ сўраб келибди дегандек кулиш бўлган. Бу жуда хунук ва очиқчасига бир инсонни камситишдир. Яна бир нарса, Президент 2022 йилдаги парламентга мурожаатида тиббий моделдан ижтимоий моделга ўтиш даври келди деган эди. Биз қачон ўрганамиз, қачон ҳаммага бир хил муносабатда бўлиш, стереотипларни йўқотишни ўрганамиз? Ижтимоий модел инсонни қай ҳолатда бўлса ҳам, борича қабул қилади.

Жамиятда инсонийлик олдинга сурилган бир пайтда, бу ҳолатни инсоний эмаслигини гапириб ўтирмайман, чунки бу кўриниб турибди.

Мен медиа, журналист ва муҳаррирлар билан ишлаш, бунда ногиронлиги бўлган шахсларни эфирга чиқаришда ишлатиладиган ва ишлатиб бўлмайдиган терминлар ва коммуникацияга аҳамият бериш керак деб уйлайман. Шу орқали мана шунақа ҳолатларни камайтириш керак”, - дейди у.

Kun.uz кўрсатув ижодкорларидан изоҳ олиш учун ижодий гуруҳга савол юборди, аммо жавоб олишнинг имкони бўлмади.

Twitter фойдаланувчиларидан бирининг мурожаатига ташкилотчилар қуйидагича жавоб берган.

“Бу ерда ҳеч ким ҳеч кимнинг устидан кулмаган. Нотўғри чиқариб юборилган. Олдин сиз шу сонини тўлиқ кўринг, бу қизнинг исми Табассум бўлгани учун табассум қилиб гапиринг деган мақсадда бу инсонга мотивация беришган”, - дея вазиятни изоҳлаган ташкилотчилар.

“Ёр-ёр” кўрсатуви ҳақида

Кўрсатув 2020 йилнинг охирларида “Зўр ТВ” телеканали орқали намойиш этила бошланган. Унинг мақсади оила қурмаган ёки турмуши бузилган инсонларга жуфт топишда кўмаклашиш. Кўрсатув бошловчиси Муҳаббат Ҳамроева дастурда оилавий бюджет, оилавий ҳаётнинг дастлабки босқичидаги қийинчиликларнинг олдини олиш, муаммоларга қандай ёндашиш, мураккаб вазиятлардан қандай чиқиб кетиш йўлларига ҳам тўхталиб ўтилиши, ёшларга юридик маслаҳатлар, ҳаётий ўгитлар бериб борилишини таъкидлайди.