Форишлик гўжачи аёллар жорий қилган тартиб: монополиядан холи демократия

Форишга кириб боришда Қоратош қишлоғи жойлашган. Тоғлар, қирлар ва булоқлари кўп. Кинобоп жойлар. Туман марказига борувчилар шу қишлоқни босиб ўтишади ва албатта гўжачи оналар, опаларнинг чайласида меҳмон бўлишни одатга айлантиришган экан.

Ойжамол Толипова қишлоқдаги энг тажрибали гўжа тайёрловчилардан бири. Онахон 1982 йилдан шу ерда гўжа сотишни бошладик, дейди. У киши дастлаб гўжанинг бир косаси 50 тийиндан сотилганини эслади. Форишликларнинг ота-боболари аввалдан гўжа тайёрлашга уста бўлишганини, анъана авлоддан авлодга ўтиб келганини маълум қилди. Улар ҳозирги вақтда гўжани тўрт хил маҳсулот — буғдой, маккажўхори, жўхори ҳамда гуручдан тайёрлашаётган экан.

Бир ҳолат эътиборимизни тортди: гўжачи аёллар харидор келганида уларнинг олдига югуриб чиқишмас экан. Ёши улуғлар чайлада соялаб туришибди, ёш қизлар қўлда дафтар тутиб, рўйхат қилиб олишган. Олғир ва чаққонлар эмас, ҳамма бирдек гўжа сотаркан. Кимнинг навбати келса, харидор ўшанинг гўжасидан олиши керак бўларкан.

Ҳамида Эшонқулованинг айтишича, ҳеч қачон улар «гўжамни биринчи бўлиб сотиб кетаман», деб тортишиб қолишмайди. Қишлоқда олтмиш нафар гўжа сотувчи аёллар бўлиб, улар ўзига хос тартиб жорий қилишган. Айтайлик, бир кун ўттиз нафар хотин-қизлар гўжа олиб чиқса, эртаси куни қолган ўттиз нафарининг навбати. Ҳар куни сотаман, деган қоида йўқ. Аёллар бир кун уй ишлари, таомни тайёрлаш билан банд бўлишаркан. Омадимиз келса, кунига 20-25 косагача гўжа сотамиз, айрим кунлари бир коса ҳам сотилмаслиги мумкин, деди Ҳамида опа.

Биз шунингдек, гўжани тайёрлаш машаққати, келида маккажўхори донини эзиш жараёни ҳақида ҳам билиб олдик. Маҳсулотни майдалаш ва тозалаб олиш учун ўртача икки-уч соат вақт сарфланаркан. Таом пишгунча етти-саккиз соат қайнатилишини маълум қилишди.

Ҳамида опа гўжанинг бир косасининг нархи беш минг сўм бўлганига истиҳола билан изоҳ берди. Шу вақтга қадар тўрт минг сўмдан сотилган экан. Аммо бу таомни тайёрлаш жараёни, машаққати, сарфланадиган меҳнат ва қолаверса, таомга солинадиган маҳсулотнинг нархини ҳисобга олсак, гўжа қиммат эмас. Қолаверса, гўжа тўйимли, фойдали ва мазали. Бир косаси билан ҳам инсон қаноат қилиши мумкин.

Билдикки, ушбу қишлоқда гўжа ва айронни бир неча хил услубда, ўзига хос тарзда тайёрлаш кеча ёки бугун пайдо бўлган анъана эмас. Замонавий дунё, инновацион ёндашувларнинг гўжа пиширишга алоқаси йўқ. Чунки айнан Қоратош қишлоғи хотин-қизлари шу кўприк ва булоқ ёқасида гўжа сотишни бошлаганига қирқ йилдан ошган. Гўжачилик қачон ва қандай пайдо бўлгани, нега қоратошликлар бу таомни моҳирлик билан тайёрлай олишининг сирини улар билан суҳбат давомида англагандек бўлдик.

Таъбир жоиз бўлса, гўжачи аёллар жорий қилган тартибда демократия бор. Ҳамма маҳсулотини навбат билан, тенг ўтказади, монополия йўқ. Биров бировни ёмон кўрмайди, алоҳида имтиёз олмайди. Ҳамма таомини яхши пиширади, ҳеч кимнинг савдоси синмайди. Хулосамиз шу.

Исомиддин ПЎЛАТОВ, Kun.uz мухбири.
Тасвирчи ва монтаж устаси: Фахриддин ҲОТАМОВ.