Белградда — Трампнинг куёви меҳмонхонасига қарши кўп минг кишилик норозилик

Сербия пойтахти Белградда 11 ноябр куни Жаред Кушнер — АҚШ президенти Доналд Трампнинг куёви томонидан 1999 йил НАТО амалиёти чоғида бомбардимон қилинган Югославия халқ армияси собиқ Бош штаби жойида ҳашаматли меҳмонхона қуриш режаларига қарши кўп минг кишилик акция ўтказилди. Талабалар бошчилик қилган намойишчилар бино атрофида «тирик тўсиқ» ҳосил қилиб, унинг олдига рамзий қизил чизиқ чизди.

«Биз бу ерга (бинoни бузишга имкон берадиган — таҳр.) қонунга қарши чиқиш учун келдик, — дея намойишчи аёл сўзларини келтиради Reuters. — Бу қонунни қабул қилиб, у (Сербия президенти Александр Вучич — таҳр.) Трампга ёқмоқчи ва унинг мойиллигини қозонмоқчи. Эҳтимол, у ўз навбатида Трамп NIS'га қўйилган санкцияларни бекор қилади, деб умид қилаётгандир».

Январь ойида АҚШ «Газпром нефть» компаниясига нисбатан санкциялар жорий этган эди. «Газпром»га боғлиқ компаниялар Сербия нефтни қайта ишлаш компанияси — «Нефтяная индустрия Сербии» (NIS)да назорат пакетига эга бўлиб, мамлакатнинг бензин ва дизелга бўлган эҳтиёжининг 80 фоизини таъминлайди. Бир неча ой давомида АҚШ Молия вазирлиги NIS’га янги санкциялардан муддатли танаффус бериб келганди, аммо 9 октябр куни мазкур имтиёзлар энди берилмаслиги маълум қилинди.

2024 йил май ойида Сербия ҳокимияти ва Кушнерга тегишли Affinity Partners инвестиция компанияси собиқ Бош штаб биносини 99 йилга ижарага олиш бўйича шартнома тузди. Худди шу йил ноябрда эса Сербия парламенти бу бинонинг муҳофаза этиладиган маданий мерос мақомини бекор қилди. Ҳозирда Сербиянинг уюшган жиноятчилик бўйича прокуратураси ушбу қарорнинг қонунийлигини текширмоқда, бир неча амалдорга нисбатан фирибгарлик ва ҳужжатларни сохталаштириш айбловлари илгари сурилган.

Вучичнинг айтишича, битим тўлиқ қонуний ва у яна 2016 йилдаёқ америкаликлар билан бинони «НАТО қурбонлари музейи»га айлантириш борасида келишган. Президент, шунингдек, прокуратура текширувининг мақсади — Сербияга «Трамп маъмурияти билан муносабатларни йўлга қўйиш»га йўл бермаслик, деб ҳисоблайди.

7 ноябр куни Сербия парламенти Вучичга содиқ депутатлар овози билан шошилинч тарзда Affinity Partners’га стандарт тартиб-таомилларни четлаб ўтиш имконини берувчи қонунни қабул қилди. Хусусан, энди бизнес ва меҳмонхона мажмуаси қурилишига рухсат барча мулкий-ҳуқуқий муносабатлар тўлиқ ҳал бўлишидан олдин ҳам берилиши, собиқ Бош штаб биносини бузиш учун эса Маданий меросни муҳофаза қилиш институти мутахассисларининг розилиги талаб этилмаслиги мумкин.

The New York Times маълумотича, Кушнер компанияси қурмоқчи бўлган мажмуа ҳашаматли меҳмонхона, 1500 хонадонли турар жой корпуcлари ва музейдан иборат бўлади.

Сербия ҳокимияти фикрича, янги мажмуа қурилиши «Сербия олға кетаётгани» рамзига айланади. Масалан, ҳукмрон Сербия Прогрессив партияси депутати Никола Радосавлевичга кўра, Кушнер лойиҳаси туфайли Белград марказида «янги бизнес, маданий ва жамоат маскани» пайдо бўлиб, иш ўринлари яратилади ва аҳоли турмуш сифати яхшиланади.

Оппозиция эса ҳукуматни Трамп манфаатларига хизмат қилиш учун маданий меросдан воз кечишда айбламоқда. Мутахассислар ҳам қарши: Халқаро ёдгорлик ва тарихий жойларни асраш кенгаши (ICOMOS), Европa Архитекторлар кенгаши ва модернистик меъморчиликни ҳимоя қилиш бўйича Docomomo International ташкилоти собиқ Бош штаб биносини бузишга имкон берувчи қонунни қайтариб олишни талаб қилди.