Қозоғистон чеченистонлик мухолифатчи экстрадициясини тўхтатди

Қозоғистон Олий суди чечен мухолифи ва фаоли Мансур Мовлаевни РФга экстрадиция қилишни тўхтатди. Сешанба куни, 24 февралда унинг адвокати Мансур Мовлаевни Facebook’да хабар қилишича, Қозоғистон Бош прокуратураси қарори ижроси Мовлаевнинг унга сиёсий бошпана бериш рад этилганини ноқонуний деб топиш ҳақидаги даъвоси кўриб чиқилгунича тўхтатиб турилади.

Бир кун олдин БМТ Инсон ҳуқуқлари қўмитаси Қозоғистон ҳокимияти РФга экстрадиция қилмоқчи бўлган Мовлаев иши бўйича шошилинч чораларни қабул қилди. Қўмита Қозоғистонга “шикоят моҳиятан кўриб чиқилгунича” экстрадициядан тийилиш мажбуриятини юклатди. Қўмита баёнотида айтилишича, қарор Мовлаев манфаатларини кўзлаб берилган индивидуал шикоят асосида қабул қилинган.

БМТ Инсон ҳуқуқлари қўмитаси ўз қароридан шунга эътибор қаратдики, у ҳақиқий равишда қайтариб бўлмас зарар етказилиши хавфи мавжуд бўлган ҳолатларда — жумладан ҳаётга таҳдид ёки қийноққа солиниш хавфи бўлганда шошилинч чоралар қўллайди. БМТ Мовлаев Мансур Мовлаевнига экстрадиция қилинса, ана шундай хавф борлигини тан олган.

29 ёшли Мансур Мовлаев — чечен мухолиф фаоли бўлиб, Чеченистон раҳбари Рамзан Қодировни танқид қилган. 2020 йилда у наркотиклар тарқатишда айбланиб 3 йилга колонияга ҳукм қилинган, Мовлаев бу айбловни сохталаштирилган деб ҳисоблайди. Икки йил ўтиб у шартли равишда муддатидан олдин озодликка чиққан, аммо кўп ўтмай Чеченистонда куч тузилмалари уни ўғирлаб кетиб, махфий қамоқхоналардан бирида ушлаб турган. Фаол сохта паспорт билан Қирғизистонга қочишга муваффақ бўлган, у ерда эса давлат чегарасини ноқонуний кесиб ўтгани учун ушланган. 2023 йил ноябрида унга 6 ойлик қамоқ жазоси тайинланиб, кейин мамлакатдан чиқариб юбориш белгиланган.

Озодликка чиққанидан сўнг Мансур Мовлаев Қирғизистонни мустақил тарзда тарк этиб, Қозоғистонга ўтган. У ерда 2024 йил октябрида у Чеченистонда ака-укалари Зелимхан ва Ҳамзат ўғирлаб кетилганини маълум қилган: унинг сўзларига кўра, унга босим ўтказиш учун улар ушлаб турилган ва қийноққа солинган. 2025 йил май ойида маҳаллий полиция Мовлаевни Олмаотада РФдан келган қидирув топшириғи асосида ушлаган, Россияда унга “товламачилик” ва “экстремизм” бўйича айбловлар қўйилган. Суд жараёнларидан кейин у ўша ойнинг ўзида Қозоғистонда бошпана сўровчиси мақомини олган — бу экстрадициядан вақтинча ҳимоя берган.

2025 йил декабр ойида Қодиров танқидчиси Қозоғистондан сиёсий бошпана сўраган, аммо рад жавобини олган. Январ охирида Қозоғистон Бош прокуратураси РФнинг Мовлаевни экстрадиция қилиш ҳақидаги талабини қондирган ва қарор кучга кирганидан кейин 30 суткадан кечиктирмай уни Қозоғистон ҳокимиятига топширишни белгилаган. Чечен фаолини қўллаб-қувватлаш гуруҳи Россияда Мовлаев қийноққа солиниши ва ўлдирилиши мумкинлигидан огоҳлантириб, журналистлар, жамоатчилик ва БМТ махсус маърузачиларини вазиятга аралашишга чақирган.

Қозоғистонликларга йўллаган очиқ мурожаатида Мансур Мовлаев Қозоғистонни уни ўлдиришда шерикка айланмасликка даъват қилганини ёзган. Бунга жавобан, ҳуқуқ ҳимоячилари маълумотларига кўра, РФ Бош прокуратураси қозоғистонлик ҳамкасбларига таъқибда сиёсий мотив йўқлигини айтган ва фаолга қийноқ қўлланмаслигига ваъда берган. Мовлаев адвокатлари бу вазиятни Россияга топширилган ва кейинчалик ҳалок бўлган бошқа чечен фаоли — Салман Тепсуркаев иши билан таққосламоқда.