Эрон уруши: Трампнинг MAGA’чилар билан ораси бузилди

Доналд Трамп – президент бўлгунга қадар бир кун ҳам давлат ишида ишламаган, ҳарбий хизматни ўтамаган АҚШ тарихидаги биринчи шахс. Уни ҳокимиятга олиб келган куч – MAGA сиёсий ҳаракати экани кўпчиликка маълум. Трамп ва MAGA – кейинги йилларда синоним бўлиб улгурган эди. Бироқ вазият ўзгаряпти.

Ўзи MAGAчилар кимлар? Бундан ўн йил олдин, 2016 йилларда АҚШда “Make America Great Again” (“Америкага буюкликни қайтаринг”, қисқартирилган MAGA) ҳаракати пайдо бўлади. MAGA ҳаракатининг асосий қарашлари тўртта йўналишда ифодаланади:

• Иқтисодий национализм: иқтисодий жиҳатдан фақат АҚШнинг фойда ва манфаатларини бир ёқлама устун қўйиш.
• Миграцияга қарши кучли риторика: ташқи дунёдан мигрантлар оқимини тўсиш.
• Савдода протекционизм: АҚШ ишлаб чиқарувчиларини агрессив ҳимоя қилиш.
• Изоляционизм: ташқи конфликтларга қўшилмаслик, ташқи сиёсий ва геосиёсий мажбуриятларни оптималлаштириш, енгиллаштириш, бетараф қолиш.

MAGA вакиллари анъанавий сиёсий элитага, расмий ОАВга ишонмайди, ва “яширин давлат” билан курашиш керак деб ҳисоблайди. Шунинг учун, Трамп ҳокимиятга келгач, “яширин давлат” билан курашиш ниятида Вашингтондаги кўплаб ташкилотларни қисқартирди, баъзиларини бутунлай ёпиб қўйди ҳам.

Савол пайдо бўлади: нега ўтмишда MAGA ҳаракатига ўхшаш бирон бир ҳаракат кузатилмаган эди, нега АҚШ тарихида анъанавий сиёсатдан чекиниш бу сафар шунчалик кучли бўлди?

Бу савол кўпчилик экспертларни ўйлантиради. Асли англиялик медиа эксперт Уилям Девис ўзининг “Асабий давлатлар” (“Nervous States”) китобида ёзишича, кейинги икки ўн йилликда жамиятлар давлатнинг ва расмий ОАВнинг таъсиридан чиқиб бўлди. Жамиятлар ижтимоий тармоқлардаги медиа шахсларга кўпроқ эътибор бермоқда. Бугун ҳар қандай шахс тўлақонли мустақил медиа марказ бўла олади. Мустақил ва танқидий ахборот ишлаб чиқиш, тарқатиш ҳеч қачон бугунгидек осон бўлмаган. Натижада АҚШда муқобил ғоялар ва қарашлар, жумладан, MAGA ҳаракатининг дунёга келиши асосида ҳам, мана шу ахборот инқилоби туради.

Бугун MAGA ҳаракати ичида жуда катта бўлиниш кузатилмоқда. Бўлинишнинг иккита йирик сабаблари айтилади. Биринчиси – Эрон уруши. Бир қанча MAGA вакиллари бугун Трампни жуда қаттиқ танқид қилмоқда. Жумладан, юз миллионлаб америкаликлар аудиториясига эга журналист Такер Карлсон, таниқли тележурналист Мегин Келли, Конгресс аъзолари Маржори Тейлор Грин ва Томас Масси каби намояндалар Трампдан юз ўгириб, MAGA ҳаракатидан чиқиб кетганлари кузатилди.

MAGA вакилларининг айбловлари қуйидагича: Трамп ҳокимиятга келганида энг аввало ва фақат Американинг манфаатларини, америкаликларни ўйлаши керак эди. Ҳеч бир америкалик бошқа давлат учун ўлмаслиги керак эди. Трамп эса АҚШ учун эмас, Исроил учун хизмат қилмоқда, Исроил учун пулларимиз ва ватандошларимиз қурбон қилинмоқда. Трамп – бизга хиёнат қилди…

MAGA вакилларининг Трампдан норозилигининг иккинчи сабаби – Эпштейн файллари. MAGAчилар – анча диндор қатлам. Улар протестант евангелистлар ҳисобланади, Худога ишонади. Трампнинг номи ўта оғир жиноятларни содир этган шахс билан ёнма-ён тилга олиниши – MAGA вакилларини, табиийки, дарғазаб қилади.

Охирги президентлик сайловларида аксарият америкаликларнинг Трампга овоз бериши замирида уларнинг ижтимоий-иқтисодий манфаатлари турар эди. Аксарият америкаликлар MAGA вакиллари эмас, улар фақат нархларнинг арзон бўлиши, иш жойларининг энг аввало америкаликларга тақдим қилиниши, фаровонлик ошиши учун Трампга овоз беришган эди. Амалда эса Трампнинг Исроил манфаатлари учун Эронга қарши катта уруши – америкаликлар учун иқтисодий қийинчиликлар ярата бошлади. Бензин нархи кейинги икки йилдаги энг юқори нуқтага чиқди. Ишсизлик ошган. Нархлар қимматлашган. Трамп ваъдасида турмади. Натижалар тескари бўла бошлади.

Бу эса MAGA ҳаракатида бўлинишга сабабчи бўлди. Ва ноябр ойидаги Конгрессга бўладиган сайловлар республикачилар учун салбий бўлиши кутилмоқда. Республикачилар – Трампнинг ўйламасдан бошлаган урушлари ва Эпштейн билан алоқалари партия учун қимматга тушишидан қўрқишмоқда. Агар сайловларда демократлар ютиб, кўпроқ ўринни эгаллашса, ҳадемай Конгресс томонидан Трампга нисбатан импичмент жараёни яна кун тартибига қўйилиши мумкин.