Ҳарбий саноат гигантлари: дунё рейтинги

Жаҳон қурол-яроғ саноати нисбатан кам сонли компаниялар гуруҳи томонидан назорат қилинади ва улар орасида аниқ етакчи мавжуд.

Фото: REUTERS

Янги рейтинг Стокҳолм халқаро тинчлик тадқиқотлари институти (SIPRI) маълумотлари асосида тузилган бўлиб, 2024 йилда қурол-яроғ савдоси ҳажми бўйича энг йирик 20 та мудофаа компаниясини қамраб олади. Рейтингда рақобатчиларидан анча илгарилаб кетган ҳолда Lockheed Martin биринчи ўринни эгаллаган. Бу эса соҳанинг бир нечта йирик компаниялар қўлида жуда юқори даражада жамланганини кўрсатади.

АҚШ компаниялари рейтингнинг юқори поғоналарида номутаносиб даражада катта улушни эгаллаган. Шу билан бирга, Хитой ва Европа давлатлари ҳам ўз иштирокини аста-секин кучайтирмоқда, бу эса глобал кучлар мувозанати секин-аста ўзгараётганини англатади.

Қурол савдоси ҳажми бўйича энг йирик ўнта компаниядан олтитаси — Америкада. Бу уларнинг кўлами ва қиммат, узоқ муддатли мудофаа дастурларида фаол иштирок этиши билан боғлиқ. Қирувчи самолётлардан тортиб, ракетага қарши мудофаа тизимларигача бўлган лойиҳалар компанияларга кўп йиллик барқарор даромад келтиради.

Умуман олганда, ушбу корпорациялар юзлаб миллиард долларлик тушум ишлаб чиқаради, аммо унинг катта қисми бозор етакчилари қўлида жамланган.

Lockheed Martin қурол савдосидан қарийб 65 миллиард доллар тушум билан ишончли равишда биринчи ўринни эгаллаган ва RTX ҳамда Northrop Grumman'дан анча олдинда туради. Шунингдек, General Dynamics, Boeing ва L3Harris Technologies ҳам биринчи ўнликдан жой олган бўлиб, АҚШга етакчилар орасида олтита ўринни таъминлаб берган.

Европа компаниялари ҳам ҳалигача муҳим ўйинчи бўлиб қолмоқда, аммо уларнинг даромадлари АҚШнинг энг йирик компанияларидан паст. Масалан, BAE Systems дунёда тўртинчи ўринни эгаллайди. Шунингдек, Leonardo, Airbus, Thales ва Rheinmetall ҳам йигирмаликка кирган. Россиянинг “Ростех” компанияси эса еттинчи ўринни эгаллайди.

Шу билан бирга, Хитойнинг давлат корпорациялари ҳам муҳим ўрин тутади. Улар қаторига AVIC, CETC, NORINCO, China State Shipbuilding Corporation ва China Aerospace Science and Technology Corporation киради. Бу компаниялар авиация, электроника ва кемасозлик соҳаларида Хитой ҳарбий-саноат мажмуасининг жадал ривожланаётганини намоён этади.