Рейтинг: Хитой сўнгги 20 йилда энг кўп қаерга сармоя киритди?

Хитой дунёдаги иккинчи йирик иқтисодиётга айлангани сари унинг глобал бозорлардаги ўрни ҳам ўзгарди. Илгари мамлакат, аввало, хорижий инвестициялар йўналтириладиган манзил сифатида қабул қилинган бўлса, сўнгги ўн йилликларда унинг ўзи капиталнинг энг йирик манбаларидан бирига айланди.

Янги инфографика 2005 йилдан буён Хитойнинг хорижий инвестицияларини акс эттиради ва American Enterprise Institute ҳамда Heritage Foundation'нинг қўшма лойиҳаси бўлган China Global Investment Tracker (CGIT) маълумотлари асосида тўғридан тўғри хорижий инвестицияларнинг мамлакатлар бўйича тақсимотини кўрсатади.

2005–2025 йиллар оралиғида Хитой компаниялари хорижга 1,5 триллион доллардан ортиқ сармоя киритган. Бунда ушбу сумманинг ярмидан кўпроғи — 806,8 миллиард доллар атиги ўнта давлат ҳиссасига тўғри келган. Ҳисоб-китобга фақат қиймати 100 миллион доллардан юқори бўлган битимлар киритилган.

Хитой иқтисодиёти очилганидан буён ҳеч бир мамлакат Хитой сармоясини АҚШчалик кўп жалб этмаган: 2005–2025 йилларда Хитой компаниялари у ерга 204,14 миллиард доллар йўналтирган. Энг йирик битим 2013 йилда Shuanghui компаниясининг Smithfield Foods компаниясини 7,1 миллиард долларга сотиб олгани бўлган.

АҚШда йирик хорижий инвестициялар ва қўшиб олишлар Хорижий инвестициялар бўйича қўмита (CFIUS) томонидан маъқулланиши керак. У сўнгги йилларда Америка—Хитой муносабатлари ёмонлашгани фонида Хитой капиталига нисбатан тобора эҳтиёткорона муносабатда бўлмоқда.

Шунга қарамай, ҳатто 2025 йилда ҳам янги инвестициялар ҳажми 3,79 миллиард доллардан ошган. Бу эса ўсиб бораётган рақобатга қарамасдан, дунёдаги икки энг йирик иқтисодиёт ўртасида тўлиқ иқтисодий узилиш юз бермаганини кўрсатади.

АҚШдан ташқари, Хитой инвестицияларини энг кўп қабул қилган ўнта давлатнинг аксарияти ривожланган ғарб иқтисодиётларидир: Австралия — 108,1 миллиард доллар, Швейцария — 62,9 миллиард доллар, Канада — 57,3 миллиард доллар, Германия — 56,3 миллиард доллар, Франция — 37,1 миллиард доллар ва Буюк Британия — 106,6 миллиард доллар.

Истисно тариқасида, кенгайтирилган БРИКС+ форматига кирувчи икки йирик ривожланаётган бозор — Бразилия ва Индонезия ҳам ушбу рўйхатдан жой олган. Бразилия 78,9 миллиард доллар, Индонезия эса 49,4 миллиард доллар Хитой сармоясини жалб этган. 2025 йилда айнан Бразилия Хитой инвестицияларини энг кўп қабул қилган давлатга айланиб, State Grid ва China Communications Construction каби компаниялардан 7,31 миллиард доллардан ортиқ сармоя жалб қилган.

Аҳолиси 6 миллиондан сал кўпроқ бўлган шаҳар-давлат Сингапур 2005 йилдан буён 46 миллиард доллардан ортиқ инвестиция қабул қилди. Бу кўрсаткич аҳоли сони бўйича дунёда тўртинчи ўринда турувчи Индонезияга яқин. Бу эса ривожланган ва диверсификация қилинган иқтисодиёт Хитой капиталини жалб қилишда қанчалик муҳим эканини кўрсатади.

Бироқ ўнталикдан сезиларли равишда ўрин олмаган давлат Ҳиндистон бўлди. Дунёдаги тўртинчи иқтисодиёт ва БРИКС+нинг муҳим иштирокчиларидан бири бўлган бу мамлакат мазкур даврда атиги 17,3 миллиард доллар Хитой сармоясини жалб этган. Эҳтимол, бу икки давлат ўртасидаги сиёсий ва иқтисодий муносабатлар таранглиги билан боғлиқ.

Германия, Япония ёки АҚШ каби йирик инвесторлардан фарқли ўлароқ, Хитойнинг ташқи инвестиция фаолияти катта даражада давлат компаниялари томонидан белгиланади. Бу айниқса энергетика, инфратузилма ва логистика соҳаларида яққол кўринади.

Масалан, даромад бўйича дунёда Walmart ва Amazon'дан кейин учинчи ўринда турувчи энергетика гиганти State Grid 2005 йилдан буён хорижга 33 миллиард доллардан ортиқ сармоя киритган. Хусусан, у Австралия, Бразилия, Чили, Италия, Россия ва Филиппиндаги лойиҳаларга инвестиция қилган.

China National Petroleum Corporation ва China Three Gorges каби бошқа давлат энергетика корпорациялари ҳам сўнгги ўн йилликларда хориждаги лойиҳаларга ўнлаб миллиард доллар сармоя киритган. Уларнинг мақсади — бир томондан, Хитой иқтисодиётининг ўсиб бораётган эҳтиёжлари учун ресурслар билан таъминлаш бўлса, иккинчи томондан, шаклланаётган бозорларга эга мамлакатларда инфратузилмани ривожлантиришдан иборат.