Трамп ва Исроил: яқинлик сири не?

Шу кунларда Барак Обама иккинчи маъмурияти вақтида давлат котиби лавозимида ишлаган Жон Керри медиамаконда фаол чиқишлар қилмоқда. 82 ёшли дипломат журналист Жен Псакига берган интервюсида қизиқ гапни айтиб қолди: Бинямин Нетаняҳу Американинг тўрт президентидан Эронга зарба беришни сўраган экан. Келинг, мана шу баёнот атрофида Америка ва Исроил муносабатларидаги баъзи жиҳатларга тўхталамиз.

«Буш, Обама, Байден йўқ деганди»

Демак, Жон Керри журналист Жен Псакига интервю берди. Бу журналист аёлни эсласангиз керак. У Байден даврида президент матбуот котиби эди. Суҳбат давомида Керри Нетаняҳу Американинг олдинги президентларини ҳам Эрон билан урушга қўшишга урингани ҳақида айтиб берди.

«Нетаняҳу Оқ уйга келиб президент Обамага Эронга зарба бериш режасини тақдимот қилганди. Президент Обама буни рад этган. Ўз вақтида президент Байден ҳам, президент Буш ҳам рад этган. Бунга кўнган ягона президент — Доналд Трамп», деди собиқ мулозим.

Керрига кўра, у номини санаган ҳеч бир президент даврида Американинг Исроилга ҳарбий ёрдами камайиб қолмаган, лекин улар зарар кам бўлишига ҳаракат қилиб Эрон билан урушга кирмаган. Оқ уй собиқ мулозими Доналд Трамп нега Эронга уруш очганини билмаслигини айтган.

Қулоғингизга чалинган бўлса керак, АҚШ ташқи сиёсатида America first деган ўзгармас принцип бор. Бу иборани илк марта президент Вудро Уилсон 1916 йилги сайлов кампаниясида ишлатган. Бу ташқи сиёсатда Вашингтон учун энг биринчи ўринда Америка манфаати туришини ифойдалайди. Доналд Трамп биринчи президентлик кампанияси вақтида ҳам шу шиордан фойдаланганди. Трамп Американи қатор халқаро келишувлардан олиб чиқишини айтиб, America first шиоридан фойдаланганди.

Трампнинг рақиблари Трампга America alone деган шиор кўпроқ мос тушишини айтиб ҳазил қилишарди. Буни қарангки, иккинчи муддатига келиб Трампнинг сиёсати чиндан America alone’га қараб кетяпти. НАТО Америкага ёрдам бермоқчи эмас, атрофдаги ҳамма қўшнилар билан дипломатик алоқалар ёмон, Европа Америкадан узоқлашиб Хитойга яқинлашмоқда, Америка иттифоқчиси деганда фақат Исроил тилга олинмоқда.

ХХ аср аввалида ўйлаб топилган America first ибораси Эронда уруш бошлангач айниқса фаол тилга олинмоқда. Чунки Америка замонавий тарихида илк марта ўз манфаати учун эмас, бошқа давлат манфаати учун уруш очди. Америкалик ҳарбийлар Америка манфаатларига хизмат қилмайдиган урушда ўлиб, саноқли бўлса ҳам тобутлар кела бошлади. Ва миллионлаб америкаликларда савол пайдо бўлди: Америка биринчи эмасми?

350 миллион одам яшайдиган Америка фуқаролари бизнинг давлат энг кучли, биз ҳаммадан зўрмиз, деб кўкрак кериб юрганди. Лекин ажойиб кунларнинг бирида қарашса, уларнинг шунча катта давлатлари бир бурдагина Исроил деган давлат учун урушиб, жон бериб юрган экан. Бутун бошли давлат котиби бўлиб ишлаган, бир неча йил махфий маълумотларни ўқиш ҳуқуқига эга бўлган жуда катта собиқ мулозим Трамп урушни Нетаняҳунинг сўровидан кейин бошлади деб турибди.

Биласизми, ҳозирги бўлаётган ишлар бутун бошли фитна назарияларининг оёғини осмондан қилиб юборди. Исроил ва Америка муносабатлари ҳақида паст овозда айтиладиган конспирологияларнинг конспиролигиялиги ҳам қолмади. Фитна назарияси мухлислари Исроилнинг Америкага таъсири ҳақида гапирганда икки давлат раҳбарияти ўртасидаги махфий, яширин учрашувлар ҳақида гапирар, гўёки ўша учрашувларда «дунё тақдири ҳал бўлади», дейишарди.

Йўқ, жаноблар, ҳеч қанақа махфий учрашувлар, ертўлалардаги оқ қўлқоп кийган чолларнинг учрашувига ҳожат йўқ экан. Шунчаки Исроил бош вазири Оқ уйга бориб, Америка президентидан Эронга уруш очишни сўраши ва шундан кейин Америка Теҳронни бомбалай бошлаши мумкин экан. Ва буни бутун дунёдан яширмай, очиқчасига қилаверишаркан.

Ана шунақа, азизлар. Биз жуда ажойиб, тарих дарсликларида ёзиладиган даврда яшаяпмиз. Ҳозир бўлаётган воқеаларни диққат билан кузатинг, мен барчасига гувоҳ бўлгандим, деб юрасиз...