Табиий газ бўйича етакчи давлатлар рейтинги эълон қилинди

АҚШ ишончли тарзда олдинга чиқиб, табиий газнинг энг йирик ишлаб чиқарувчисига айланди: 2024 йилда жаҳон таклифининг қарийб чорак қисми унинг ҳиссасига тўғри келди.

Фото: AP

АҚШ Энергетика ахбороти бошқармаси (EIA)нинг сўнгги маълумотларига асосланган янги инфографика ишлаб чиқариш ҳажми жаҳон энергетика бозорларининг асосини шакллантираётган чекланган сондаги давлатлар қўлида қанчалик жамланганини кўрсатади.

2024 йилда АҚШ 1069 миллиард куб метр (ёки 37 751 миллиард куб фут) табиий газ қазиб олди — бу Россия кўрсаткичидан 1,6 баробардан ҳам кўпроқ ва деярли Эрон ҳамда Хитойнинг умумий қазиб олиш ҳажмига тенг. Бошқа ҳеч бир давлат бу кўрсаткичларга ҳатто яқин ҳам кела олмайди. АҚШ ва Россия ўртасидаги тафовут биринчи ўнликка кирувчи кўплаб давлатларнинг умумий қазиб олиш ҳажмидан ҳам ортиқ.

Дастлабки тўртликдан кейин ҳажмлар кескин камаяди: ҳеч бир давлат 212 миллиард куб метр (ёки 7 500 миллиард куб фут) кўрсаткичидан ошмайди. Иккинчи эшелонга Канада ва Қатар бошчилик қилади, улардан кейин эса суюлтирилган табиий газ экспорт қилувчи ҳамда минтақавий етказиб берувчи давлатлар гуруҳи келади. Бу кескин пасайиш жаҳон ишлаб чиқариши юқори поғонада нақадар кучли даражада жамланганини кўрсатади.

Умуман олганда, ушбу давлатлар Шимолий Америка, Евросиё, Яқин Шарқ ва СТГ экспортининг асосий марказларини қамраб олган глобал газ таъминоти тизимининг ўзагини ташкил этади.

2005 йилдан буён АҚШда табиий газ қазиб олиш қарийб уч бараварга ошди — бунга гидроразрив усули сабаб бўлди, у сланец конларини ўзлаштиришни иқтисодий жиҳатдан мақбул қилди. Ана шу сакраш АҚШнинг бошқа ишлаб чиқарувчилардан анча илгарилаб кетгани ва қувур орқали етказиб беришда ҳам, СТГ бозорида ҳам асосий ўйинчига айланганини кўп жиҳатдан изоҳлайди.

Яқин Шарқдаги сўнгги кескинлик газ инфратузилмаси ва денгиз йўналишлари ишига салбий таъсир кўрсатди — айниқса, жаҳон энергетика савдосининг энг муҳим тугунларидан бири бўлган Ҳўрмуз бўғози ҳудудида.

Таъминот чекланган шароитда глобал бозорлар тобора йирик ва ишончли ишлаб чиқарувчиларга кўпроқ таяна бошламоқда. Бу эса қазиб олиш ҳажми ва суюлтирилган газ экспорти бўйича етакчилик қилаётган АҚШнинг ролини янада кучайтирмоқда.