Уруш одатга айланди. Дунё оталар уйига тобутда қайтаётганига ўрганиб қолди

Кўпчилик сезмай ҳам қолгандир, 29 апрел куни АҚШ президенти Доналд Трамп ва Россия президенти Владимир Путин телефон орқали мулоқот қилди. Трамп Оқ уйга қайтган вақтлар бу икки лидер ўртасидаги мулоқотлар жуда катта шов-шув билан ёритилар, ундан кўп нарса кутишарди. Лекин ҳозир уларнинг суҳбати шунчалик оддий ҳолга айланиб қолдики, «Атлетико» ва «Арсенал» ўртасидаги ўйинда интрига юқорироқ бўлди.

Бу суҳбатдаги бемалоллик, у деярли ҳеч кимни қизиқтирмагани аслида жуда даҳшатли бир ҳақиқатни кўрсатади – дунё бир мустақил давлат ҳудудида бўлаётган адолатсиз урушга ўрганиб қолди, энди уни тўхтатишга ҳаракат қилмай қўйишди.

Байрам учун сулҳ

Хуллас, кечаги суҳбатда Россия президенти Путин америкалик ҳамкасбига 9 май куни вақтинча сулҳ эълон қилиш таклифини билдирибди. Қизиғи, Россия Америка билан эмас, Украина билан урушмоқда, лекин Путин сулҳни Украинани ундан кам ёмон кўрмайдиган Трампга таклиф қилди. Ваҳоланки, Трампга қолса, Украинани тўлалигича Россияга бериб, ҳаммасини тинчитиб юборган бўларди. Трамп телефон суҳбати ҳақида журналистларга айтиб бераркан сулҳ таклифи ундан чиққанини айтди, шу ерда ҳам мужмаллик.

Путин 9 май кунига сулҳ сўрагани сабаби тушунарли – Россияда 9 май илоҳий кун, айниқса Путиннинг Россиясида. Ўша куни Москвада парад бўлади, иккинчи жаҳон урушидаги ғалабани байрам қилишади. Ва Путин ўша кунни муаммосиз ўтказиб олишни истайди. Албатта, 2005 йилдаги парадда бўлгани каби АҚШ президенти Москвага бормаслиги аниқ, лекин барибир хорижлик меҳмонлар бўлади.

Путиннинг оҳангига эътибор беринг, уруш бошланган йили Россиянинг важоҳати шунчалик қўрқинчли эдики, Киевни «уч кунда олишолмагач», 9 майдаги ғалаба кунига Украинани олишаркан деган гап тарқалди. Ҳамма ўша кунни кутди, лекин парадгача ҳеч нима бўлмади, қайтага Украина байрам арафасида русларни Киев яқинидан сиқиб чиқарди. Парадга ҳеч бир хорижий давлат раҳбари бормади.

Кейинги йилларда ҳам 9 май яқинлашган сайин Россияда таҳдид оҳанги кучайиб борди: «ана олишади, мана олишади, уч ой қолди, уч кун қолди, 9 майда Украина қулайди!» Лекин ўтган 5 йил давомидаги ҳеч бир парадда ғалаба эълон қилинмади. Бу йил ҳам эълон қилгулик ҳеч нарса йўқ. Покровск деган туман марказини ҳам олишгани номаълум. Лекин олдинги йилги риторикаларда ҳеч бўлмаса даҳшат, қўрқув, таҳдид бор эди, ҳозир ўша ҳам йўқ. Олдинги йиллар ақалли «Орешник» деган ракета билан қўрқитишаётганди, лекин бу ракета ҳам қўрқинчли эмаслиги билиниб қолди, уни бир неча марта Украинага отишди, лекин Киев ҳамон ўз жойида турибди.

Бу йил фақат Трамп орқали «Украина мағлуб бўлганини» айттириб олишди. Ҳа, АҚШ президенти россиялик ҳамкасби билан гаплашганидан кейин «Украина жанг майдонида аллақачон ҳарбий мағлубиятга учрагани» ҳақида айтди. Трамп ўзи шунақа, ким билан гаплашса, унинг таъсирига тушиб, ўшанинг томонига оғишиб гапиради. Зеленский билан гаплашса, «Украина зўр чидаяпти, улар мард», дейди, Путин билан гаплашса, «Украина аллақачон енгилган», дейди.

Кечаги суҳбат оҳанги шунақа бемалол эдики, икки томон ҳам худди номига, АҚШ ва Россия президенти бўлгани учунгина телефонда гаплашиб қўйгандек. Ҳатто суҳбатнинг асосий қисми Эрондаги уруш, Эрон ядро дастури ҳақида борган, фақат бироз Украинадаги уруш ҳақида гаплашишган. Бир вақтлар Америка ва Россия президентлари телефонда гаплашса, буни катта воқелик деб қарши олишарди, ҳозир эса бу худди Мозамбик ва Сейшел ороллари раҳбариятининг ўзаро суҳбатидан фарқ қилмай қолди.

Икки катта давлат лидерларининг бунақа бемалол суҳбати бир даҳшатни ошкор қилди: бутун дунё, ундаги энг таъсир доираси катта давлат ҳам Европадаги жуда катта бир мустақил давлатда уруш бўлаётганига кўникиб қолибди. Улар учун Украинадаги уруш ҳақида фикр билдириш худди иқлим ўзгаришлари ҳақида гапиришдек навбатчи мавзуга айланиб қолди.

Уруш-ку жуда ёмон нарса, лекин унга ўрганиб қолиш, урушни, ҳар куни юзлаб ёш йигитлар, юзлаб ёш болаларнинг оталари ҳалок бўлишини оддий ҳол деб қабул қилиш ундан ҳам даҳшатли. Уруш деганда энг аввало бева аёллар, сағир қолган болалар жангдан ўлиб келган аскарнинг совуқ жасади устида йиғлаб турганини тушуниш керак. Урушдаги бир дайди ўқ бутун бошли оиланинг ҳаёт тарзини ўзгартириб юборади.

Отасиз уйда болалар тарбияси нима бўлади, бева аёл ёш боласи билан қандай кун кўради? Мана шу машъум саволнинг даҳшатли жавоби – уруш. Сиёсатчилар «Мувозанат» дейди, «НАТО бизга хавф туғдиряпти» дейди, «Биз ватан учун урушяпмиз, улуғватан уруши, «свяшенная война-а-а», 9 май, победа» деб ҳайқиришади. Лекин жангда ўлган эркакнинг совуқ жасади уларнинг уйига эмас, бояги ёш боласи билан қолган бева аёлнинг уйига боради.

Дунё асло урушга кўникиб қолмаслиги, уни тугатиш учун ҳаракат қилиши керак. Ҳеч қандай даъво болалар отасиз улғайиши, оилалар пароканда бўлишига арзимайди.