БМТ ҳисобот берди: давлатлар 2030 йилгача қўйилган мақсадларга секин эришмоқда

Барқарор ривожланиш мақсадлари БМТ эълон қилган глобал дастур. Ташкилот 2026 йил учун ҳисоботини эълон қилди. Маълум бўлишича, дунёдаги урушлар, пандемия, иқтисодий беқарорлик сабаб дунё ҳамжамияти ўз олдига қўйган мақсадларига эришиши қийинлашиб бормоқда. Kun.uz БМТнинг Ню Йоркдаги бош қароргоҳида ҳисобот юзасидан ташкил этилган матбуот анжуманида қатнашди.

2030 йилга эса 4 йил қолди ва хулосалар ўта ижобий эмас. Камбағаллик, очарчилик, жамоат соғлиғи, таълим, гендер тенглиги, тоза сув ва санитария, энергетика, иқлим ўзгариши, тинчлик институтлари бўйича хулосалар бу йилги ҳисоботдан ўрин олди. Гап шундаки, дунё бўйича айниқса пандемиядан кейин давлатлар ўзига келолмаяпти, айниқса Африкада вазият оғир, камбағаллар сони кўпаймоқда.

Энг ташвишли йўналишлардан яна бири - бу очарчилик. Сайёрамизда юз миллионлаб одамлар ҳаттоки тўйиб овқатланмайди, урушлар ва қурғоқчилик эса озиқ-овқат хавфсизлигини ёмонлаштирмоқда.

Соғлиқни сақлаш бўйича баъзи ютуқлар бор, болалар ўлими камайган. Лекин кўплаб давлатларда бу тизим заифлигича қолмоқда.

Мактабларга қатнов яхшиланган, аммо ўқувчиларнинг билим даражаси паст. Аёлларнинг иқтисодий фаоллиги ошиб бормоқда, лекин сиёсат ва бошқарувда уларнинг улуши ҳалиям етарли эмас.

Тоза сув ва санитария ҳисоботнинг алоҳида бўлими. БМТга кўра, миллиардлаб одамлар яхшироқ ичимлик сувига эга бўлди, аммо хавфсиз ичимлик сувисиз яшаётганлар сони ҳам миллионлаб.

Энергетика бўйича энг яхши натижалардан бири давлатлар ўзини ўзи тиклайдиган энергия манбаларидан фойдаланишни аста кенгайтирмоқда.

Хўш, иқлим ўзгариши-чи? БМТ бу борада нима дейди? Kun.uz матбуот анжуманидан фойдаланган ҳолатда бу масалани кўтарди.

- Хайрли кун, мен Ўзбекистондан юқори даражадаги сиёсий форумга келдим ва ушбу матбуот анжуманида иштирок этишни истадим. Орол денгизи инқирози ва иқлим ўзгариши минтақамиз, айниқса, мамлакатлари экологик чора-тадбирларни ижтимоий қўллаб-қувватлаш билан мувозанатлашга ҳаракат қилаётган Марказий Осиё учун жиддий таҳдиддир. БМТ инқироздан энг кўп зарар кўрган минтақага халқаро ёрдам, молиявий кўмак ва инвестицияларни жалб қилишга ёрдам бериш учун қандай аниқ қадамларни қўймоқда?

- Хўш, биринчи навбатда, БМТ аъзо давлатлар сифатида иқлим билан боғлиқ ҳаракатларни молиялаштириш мажбуриятларни бўйнига олади ва ҳозирги ҳисобот билан қайта тасдиқламоқда. Ўйлайманки, биз ҳаракат қилдик, лекин иқлим ўзгариши 1,5 даражадан ошиб кетишининг олдини ололмасак, 2 даражадан пастда сақлолмасак, оқибати оғир кечади. Биз масъул давлатларга қараяпмиз, уларга қазилма ёқилғидан воз кечишни тавсия қилдик. Яшил иқтисодиётга ўтишсин, бу сиёсий мажбурият.

Агентликлар, жамғармалар ва дастурлар учун бизнинг овозимиз мамлакатлар даражасида энг яхши эшитилади. Албатта, давлатларнинг имкониятларидан келиб чиқиб, чидаганларича иқлим ўзгаришига қарши курашни таъминлаймиз. Биласизми, биз лойиҳаларимизни давлатлар даражасида амалда қила олишимиз муҳим. Бизнинг кўплаб раҳбарларимиз қисқа муддатга тайинланади, ишларимиз институционал характерга эга. Шунинг учун ҳам бизга ривожланишга пул тикадиган ҳамкорлар керак, улар оммабоп инвестициялар эмас, улар жозибадор ҳам эмас, лекин инсоният учун муҳим.

Сиз айтаётган масалалардан баъзилари минтақавий аҳамиятга эга. Масалан, Непалдаги қор ва музликларнинг эриши давлатнинг қуйи оқимида яшовчиларга қандай таъсир қилишини ўзлари тушуниши керак. Биз жазирамани кўряпмиз, музлар эриётганини кўряпмиз, ҳеч ким бундан ҳимояланмаган.

Биласизми, айтишларича, ривожланаётган мамлакатларда бир-бирига зид талаблар мавжуд бўлганда, бу жуда қийин вазифа. Менимча, халқаро ҳамжамият биз камроқ ташвишли бўлишимиз учун, одамлар эртанги кунни кўрадими ёки йўқми деб ўйламайдиган дунёда яшашимиз учун зарур бўлган ресурслардан қўрқмаслиги керак. Буни амалга ошириш учун уларда пул бор, дейди БМТ бош котиби ўринбосари Амина Муҳаммад.

АҚШ, Ню Йорк, БМТ бош қароргоҳидан Kun.uz учун махсус тайёрланди.