Англияда пойга бошланди. «Арсенал»га нима бўляпти?

Кеча «Арсенал» 31-турнинг кўчирилган ўйинини сўнгги ўринда бораётган «Вулверҳэмптон»га қарши ўтказди ва 2:0 ҳисобидаги устунликни бой берди. Энди йўқотилган очколар бўйича ҳисоблаганда «Манчестер Сити» билан орадаги фарқ атиги 2 очкони ташкил қилмоқда. Олдинда даъвогарларнинг «Этиҳад»да ўзаро учрашуви ҳам борлигини инобатга олсак, чемпионлик пойгаси бошланди. Табиийки, аввалроқ бундай рақобатни бой берган «Арсенал»да қўшимча босим юзага келиши мумкин. Ахир атиги бир ой олдин Артета шогирдлари таъқибчиларидан орадаги фарқни ҳатто 9 очкога етказиши, бугунги кунда масалага амалий томондан нуқта қўйиши мумкин эди-ку? «Арсенал»га нима бўляпти?

«Арсенал»га нима бўляпти?

«Арсенал» охирги 7 ўйиннинг атиги иккитасини ўз фойдасига ҳал қилди холос. 4 дуранг ва 1 мағлубият. Таққослаш учун айтамиз, жамоа чемпионлик пойгасида иштирок этган 2022/23 мавсумида шунча очко йўқотиши учун январдан апрелгача вақт кетганди. Соврин учун янаям яқин келган 2023/24 мавсумида эса январдан то мавсум охиригача атиги 1 дуранг ва икки мағлубият қайд этган холос, қолган барча ўйинларда ғалаба қозонганди. Қуйида сўнгги 7 ўйин бўйича баъзи фактларни тилга оламиз:

— «Ливерпул»га қарши (0:0) ўз майдонида ўтган ўйиннинг 1-таймида устунлик қилган бўлса-да, 2-таймда тўп назорати 35-65, меҳмонлар фойдасига. Чемпионлик учун курашаётган жамоа 2-таймнинг то 90+ дақиқаларигача рақиб дарвозасига бирорта ҳам зарба бера олмади.

— «Ноттингем Форест»га қарши ўйиннинг (0:0) 1-таймида бирорта ҳам аниқ зарба берилмади.

— «Манчестер Юнайтед»га қарши уй учрашувида (2:3) катта устунлик билан ҳисобни очган бўлса-да, 30-дақиқадан то 55-дақиқагача, яъни рақиб 2:1 ҳисобида олдинга чиқиб олгунча устунлик бутунлай топшириб қўйилди: зарбалар нисбати 1:7. Зеро «МЮ» бу стадионда 9 йилдан бери АПЛда ғалаба қозона олмаётган, охирги 4 ўйинни ютқазган эди.

— «Лидс» (4:0) билан ўйинда ишончли ғалаба, лекин шу ўйинда ҳам 1-таймда стандарт вазиятдан урилган голдан ташқари, атиги 1 марта узоқдан зарба берилди холос.

«Сандерленд» (3:0) ҳам йирик ҳисобда мағлуб этилди, аммо ҳисоб 42-дақиқада очилган ушбу ўйиннинг 1-таймида тўп назоратида меҳмонлар устунлик қилди. Услубан тўпни рақибга бериб қўядиган, мавсумда фақат 4 учрашувда тўп назоратида устунлик қилган «Сандерленд»га ҳам «Эмирейтс»да тўп топшириб қўйилди.

— «Брентфорд» билан (1:1) ўйинда рақибнинг xG бўйича устунлиги – 0.91. «Арсенал» учун мавсум антирекорди.

— Ниҳоят «Вулверҳэмптон» (2:2) билан ўйинда жамоа 2:0 ҳисобида олдинга чиқиб олгач, 56-дақиқадан то ҳисоб тенглашгунча, яъни 90+ дақиқаларгача «Арсенал» атиги 1 та зарба берди холос.

Жамоада инқирозми?

Албатта, йўқ. Юқоридаги статистик кўрсаткичлар «бармоқдан сўриб олингандек» туюлади, зеро ҳозир ҳам «Арсенал» турнир жадвалида пешқадам, Лига кубоги финалига чиқди, Чемпионлар Лигаси гуруҳ босқичини 1-ўринда якунлади. Рақиб – «Манчестер Сити»да ҳам ҳаммаси жойида эмас, ўзи 2026 йил ғалати бошланди, Пеп Гвардиола ҳам янги йилда 5 ўйинда ғалаба қозона олмади. Унда шунча негатив қаердан?

Ҳамма гап шунда, «Арсенал» натижаларидаги ёмонлашув «Ливерпул» ёки «Манчестер Сити» бошдан кечирган инқирозларга ўхшамайди. Футболчилар спорт формасининг тушиб кетиши, ғоя етишмаслиги ёки жароҳатлар билан ҳам боғлиқ эмас. «Арсенал» бемалол ўзи назорат қилиши мумкин бўлган, ҳаммаси ўз қўлида ҳисобланган, ғалаба учун барча имкониятларга эга бўлган ўйинларни бой бермоқда. Рақиблар жамоанинг бирор очиқ муаммосини топиб, худди Слотга қарши узун паслар иш бера бошлагандек, фойдалана олаётгани йўқ – ҳаммаси «Арсенал»нинг мавсумдаги доимий сценарийси остида кечяпти. 4:0 ютилган ўйинда ҳам, 2:2 билан тугаган баҳсда ҳам «Арсенал» ўша-ўша.

Шунинг учун ҳам Артетага нисбатан танқидлар кўпайиб боряпти – мураббийнинг ўта эҳтиёткорлиги, ҳаммасини назорат қилишга уриниши жамоадаги курашиш кўникмасига путур етказмоқда. Назоратдаги жараёнда режадан ташқари бирор ҳодиса рўй берса, жамоа ўзини йўқотиб қўймоқда. Оддий мисол, юқорида тилга олинган «МЮ»га қарши ўйин – меҳмонлар ҳатто марказдан ҳам ўта олмаётган бир пайтда Субименди битта хато қилди ва ҳисоб тенглашди. Шунинг ўзи «Арсенал»нинг довдирашига, ўзига кела олмаслигига етарли бўлди. Ёки бошқача мисол – кеча «Вулверҳэмптон» ҳисобни тенглаштиргач, 90+ дақиқаларда «Арсенал» бор кучи билан олдинга ташланди ва ҳатто бемалол гол ҳам уриб қўйиши мумкин эди. Жамоада ҳатто қандайдир берилган 1-2 дақиқада хавфли вазиятлар яратиш салоҳияти бор экан, пассив ўйиннинг сабаби қаерда?

Сўнгги мавсумлар босими

Юқорида айтилган «Вулверҳэптон»га қарши ўйиннинг сўнгги дақиқаларига клуб афсоналаридан бири Пол Мерсон ҳам эътибор қаратди. Ростдан ҳам сўнгги мавсумлардаги 2-ўринлар, яъни рақобатни бой бериш комплекси жамоани ҳам, Артетани ҳам ўзгартириб қўйгандек. Илгари жамоага доимий «тўртинчилик» мақоми берилганди, аммо бунда 2-ўринлар қадар негатив фон йўқ. Чунки «Арсенал» мавсумни қандай бошлашидан қатъи назар, оқибатда барибир кучли тўртликка кира олар, белгиланган мақсад – Чемпионлар Лигаси йўлланмасига эга чиқарди. Юқорироқ ўринлар учун кураша олмаслик табиий қабул қилинар, «МЮ», «Челси» ёки «Манчестер Сити»нинг харажатлари, имкониятлари анчагина каттароқ эди. 2-ўрин эса пойгада ютқазиш ҳиссини беради, бундай мавсумлар кўпайган сари футболчилар учун ҳам, мухлислар учун ҳам оғриқ беради.

Трансферлар босими

Ёзни энг фаол ўтказган жамоалардан бири – «Арсенал». «Ливерпул» кўпроқ сарфлаган бўлса-да, жуда кўп футболчилар тарк этди ҳам. «Манчестер Сити» кўп футболчиларни жалб қилган бўлса-да, бу ўтган мавсумдаги инқирозга ечим қидирди. «МЮ» умуман 15-ўринни олган, бутун таркибни янгилаган тақдирда ҳам «Арсенал» турган босқичга етиб келолмасди.

«Арсенал» эса – АПЛ 2-ўрин соҳиби, ЕЧЛ яримфиналчиси мақоми устига яна бир қатор футболчилар сотиб олди. Трансферлар қандайдир оғриқли, муаммоли позицияга эмас, бундай позициянинг ўзи йўқ, ҳар бир чизиқ учун қўшимча амалга оширилди. Гёкереш, Эзе, Мадуэке, Инкапие, Нергор, Москиера – буларнинг бирортасида ҳам таркибда кафолатланган ўрин йўқлиги бунинг исботидир.

Яъни клуб чемпионатда содир бўлиши мумкин бўлган ҳар қандай кутилмаларга тайёрланди – футболчиларнинг спорт формаси тушиб кетадими, жароҳатлар кўпаядими, фарқи йўқ, ўша даражадаги ўринбосар бор. Асосий таркибга тушмаганлик учун зиддият чиқариши мумкин бўлган юлдузлар ҳам йўқлиги муҳитдаги токсик вазиятларнинг ҳам олдини олади. Хуллас, ҳаммаси ягона мақсад – чемпионлик учун. Лигада бу мавсум совринни олишга лойиқроқ бошқа жамоа йўқ. Айниқса «Ливерпул»нинг мавсум бошидаги инқирозидан кейин.

Аввалги мураббийларда мавсумларда бўлмаган бундай имконият шу сафар тақдим этилгач, камида мухлислар ва жамоатчилик нуқтаи назаридаги картина шундай бўлгач, табиийки, босим ўта юқори бўлади.

Мукаммаллик ва оммавий ёқтирмаслик босими

«Арсенал» доим ўзига хос услубга эга, чиройли ўйин кўрсатадиган жамоа бўлган. Арсен Венгер ёввойи Англия учун бироз бегона бўлган нафис футболни олиб кирди, мини-футболни эслатадиган «Хайбери»да Анри, Бергкамп, Пирес ва бошқа юлдузлар айнан мини-футболга хос гўзал ва нозик ҳаракатларни ижро этишарди. Ўзил, Санчес, Уилшир, Росицки, Касорла, Уолкотлар тўп сурган кейинги даврда ҳам гарчи чемпионлик қўлга киритилмаган бўлса-да, Англияда энг чиройли, романтик футболни айнан «Арсенал» кўрсатар эди. Микел Артета даврида ҳам бу йўқолмаганди аслида, 2022-2024 йиллардаги «Арсенал» яна ўша пайтларни эслатган энг ёқимтой жамоалардан эди.

Аммо қачонки чемпионлик босими пайдо бўлгач, курс ўзгарди. Жамоа ҳисобни қўриқлаш учун ўйнашга, стандарт вазиятларга кўпроқ эътибор қарата бошлади. Ўтган мавсумда жамоа чемпионлик пойгасидан эрта чиқиб кетганининг сабаби ҳам шу – «Арсенал» 14 ўйинда ҳисобни очган, олдинда борган бўлишига қарамасдан, шу устунликни сақлаб қолишга ҳаракат қилиб, очколарни бой бериб қўйганди. «Ливерпул»га қарши ўзаро ўйин ҳам яққол мисол.

Бу мавсумда бу қараш янада авжига чиқди. «Арсенал» шу қадар эҳтиёткорки, рақиб қарши ҳужумларидан қўрқиб, деярли марказдан ўйин қурмаяпти. Марказ орқали ўткир паслар камайиб, фақат қанотлар орқали ҳужум уюштирилмоқда. Биринчидан, қанотда тўп йўқотилганда рақибнинг ҳужумлари хавфли бўлмайди, иккинчидан, қанотлар орқали бурчак тўплари ва стандарт вазиятлар ишлаш эҳтимоли ошади.

Артетанинг циникка айланиши чемпионлик учун курашда табиий, ҳеч қайси жамоадан уларчалик соврин кутишмаяпти. Мавсум бошида қаторасига бир неча ўйин гол ўтказиш тугул, ҳатто рақибга зарба бериш имконияти берилмаган, қаторасига ғалабалар бўлиб турганда, муаммо эмас. Лекин бу мукаммаллик нейтрал мухлисларни ўзидан итаради, иккинчидан, рақиблар «Арсенал»га қарши муваффақиятли ўйинни челленж сифатида кўра бошлайди.

Маълум бир услубда ёки очиқ ҳужумкор футбол кўрсатадиган кучли жамоалар устидан ғалабалар ҳам катта воқеа, тўғри, аммо бунинг замирида қандайдир қарши усул топиш, ожизликдан фойдаланиш борлиги учун у қадар ишончли эмас. «Атлетико» «Барселона»ни, «Ренн» «ПСЖ»ни ютди, ҳа, муваффақиятли ўйин, қойил, шу холос.

«Арсенал» шундай жамоага айландики, ожиз нуқтани топа олмайсиз, уни ёпиб ўйинни ютиш мумкин бўлган асосий футболчи ҳам йўқ – «Арсенал»ни ютган жамоа қисман, баъзи жабҳаларда эмас, тўлиқ мукаммал ўйин кўрсатиши керак бўлади. Мукаммал ҳимояланиш, вазиятлардан мукаммал фойдаланиш ва ҳоказо. Бу янада қийинроқ чақириқ, демак ҳар қандай рақиб айнан «Арсенал»га қарши бошқача куч билан ўйнаши табиий. «Арсенал»нинг очко йўқотиши АПЛ учун катта воқеага айланаётгани ҳам қўшимча мотивация беради.

Футбол жамоатчилигида ҳам «Арсенал»га нисбатан муносабат ўзгарди. «Арсенал»нинг чемпионлиги кўпчиликни гўзал футболига ошуфта қилган романтик жамоанинг катта танаффусдан сўнг собиқ футболчиси қўл остида шоҳсупага қайтиши сифатида кўрилмаяпти ҳам. Албатта, аслида бошқаларнинг қандай қабул қилиши муҳим эмас, чемпионлик аввало, жамоа мухлислари учун керак ва қандай услуб билан қўлга киритилса ҳам, фарқи йўқ. Лекин жамоа кўрсатаётган услубга нисбатан салбий фикрлар бу услуб билан фақат ва фақат ютишни шарт қиладики, акс ҳолда совринга қўшилиб, жамоа ўша мафтункорлигидан ҳам айрилиб қолиши мумкин.

«Манчестер Сити» босими

Чемпионлик пойгаси аслида кеча эмас, «Энфилд»да бошланган. Ғалаба қозониш энг мушкул бўлган стадионда, сўнгги дақиқаларда ҳисобни тенглаштирган «Сити» футболчиларининг тўпни олиб майдон марказига қараб югуриши ҳақиқий чемпионлик пойгасидан дарак берганди. Юқорида трансферлар ва узоқ вақт давом этаётган лойиҳа сифатида «Арсенал»ни фаворит деган бўлсам-да, нозик бир жиҳатни ҳам тилга олиш керак. «Манчестер Сити» таркибида Англия чемпиони бўлган 10 нафар футболчи бор. «Арсенал»да атиги 1 нафар, у ҳам бўлса ўша чемпионликларни «Манчестер Сити» таркибида қўлга киритган Габриел Жезус. Қоғозда кўрсатиш қийин, лекин бу манчестерликларга жуда муҳим устунлик беради. Ўша «Энфилд»да тўпни олиб марказга югурган футболчи ҳам Бернарду Силва эди.

Энди Пеп Гвардиола бошчилигидаги «Манчестер Сити» одатда бундай пойгаларни қандай ўтказиши ҳақида. 2016/2017, 2019/2020 ва 2024/25 мавсумларда «Манчестер Сити» чемпион бўлолмаган ва чемпионлик учун курашмаган. 2017/18 ва 2020/21 мавсумларда жамоа рақибларидан анча ўзиб кетиб, совринни қўлга киритган, яъни росмана чемпионлик пойгаси бўлмаган. Энди айнан сўнгги турларгача кураш бўлган мавсумларни кўриб чиқамиз.

— 2018/2019 мавсумида «Манчестер Сити» «Ливерпул» билан рақобат қилган. Сўнгги 14 ўйиннинг барчасини ўз фойдасига ҳал қилган.

— 2021/2022 мавсумида яна «Ливерпул» билан кураш. Сўнгги 7 ўйинда фақат «Вест Ҳэм» билан дуранг. Лекин бу жамоани қониқтирарди. «Манчестер Сити»га охирги 2 ўйинда 4 очко етарли бўлиб, 37-турда сафарда «Вест Ҳэм» билан дуранг ўйнаган.

— 2022/2023 мавсумида «Арсенал» билан рақобат. Қаторасига 12 ўйинни, жумладан, «Арсенал» билан ўзаро ўйинни ҳам ўз фойдасига ҳал қилган. Чемпионликни расмийлаштиргач, охирги 2 турни юта олмаган.

— 2023/2024 мавсумда яна «Арсенал» билан пойга. «Манчестер Сити» қаторасига 9 ўйинни ютиб, чемпионга айланган.

Бундан келиб чиқадики, Пеп Гвардиола жамоаси сўнгги босқичда доим, агар ғалаба керак бўлса, ғалаба қозонган. Бирор марта мана шундай ўйинда очко йўқотиб қўймаган. Шу жиҳатдан «Арсенал»нинг кечаги «Вулверҳэптон»га қарши очко йўқотишининг таъсири катта эди. Айнан шу ўйиндан кейин соврин ютиш имконияти «Сити»нинг ҳам қўлига ўтди. «Манчестер Сити» энди «Арсенал»нинг очко йўқотишини кутмайди, ўз ўйинларини ютса, кифоя, ўртадаги икки очколик фарқ йўққа чиқади.

Эсингизда бўлса, ўтган ёзги мавсумолди тайёргарликлар пайтида Микел Артета футболчиларнинг диққатини тест қилиш мақсадида профессионал ўғриларни ёллаган эди. Бу тадбирдан қандай фойда чиққан, билмадим-у, ишқилиб энг катта ўғирлик баҳорда содир бўлиб, «Арсенал» совринни ўғирлатиб қўймасин-да...