Яна Трампни қўлламаган иттифоқчилар, Эстонияда ушланган рус жосуслари ва КХДРнинг ракета синовлари – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

АҚШ–Эрон музокаралари

Душанба куни АҚШ ҳарбийлари Эрон портларини блокада қилишни бошлади. Бу ҳолат Теҳроннинг ғазабини қўзғатиб, ўта муҳим сув йўли атрофидаги мавҳумликни янада кучайтирди.

Шунга қарамай, АҚШ президенти Доналд Трамп душанба куни Эрон у билан алоқага чиққанини ва келишув тузишни хоҳлаётганини айтди. У Теҳроннинг ядровий қуролга эга бўлишига имкон берувчи ҳар қандай битимни тасдиқламаслигини билдирди.

Якшанба куни АҚШ делегациясига бошчилик қилган вице-президент Ж.Д. Вэнс ҳам Покистондаги музокараларда «катта ютуқларга эришганини» айтди. У Теҳрон билан мулоқот орқали АҚШ қаерда «ён босиши» мумкинлиги ва қаерда қатъий туришини тушунтирган.

Унинг сўзларига кўра, ҳар қандай бойитилган ядровий материал Эрондан олиб чиқилиши ва ядровий қурол ишлаб чиқармаётганини текшириш механизми шартлиги ҳақидаги талаб – қатъий. Теҳрон «бизнинг йўналишимизда силжиди, шунинг учун баъзи ижобий белгилар бор дейишимиз мумкин, аммо улар етарлича силжимади», деди Вэнс тафсилотларни очиқламасдан.

Эроннинг БМТдаги делегацияси душанба куни ташкилотга мактуб йўллади. Унда Саудия Арабистони, БАА, Баҳрайн, Қатар ва Иорданиядан Эронга товон пули талаб қилинган. Теҳрон бу давлатлар АҚШ–Исроилнинг Эронга қарши урушида ўз ҳудудларидан фойдаланишга рухсат берганини даъво қилмоқда.

НАТО яна Трампни қўлламади

13 апрел куни НАТО иттифоқчилари Доналд Трампнинг Эрон портларини блокада қилиш режасига қўшилмаслигини билдирди. Бу қарор Трамп ғазабини қўзғатиши ва алянс ичидаги тарангликни яна ошириши кутилмоқда.

Трамп дастлаб АҚШ Ҳўрмуз бўғозидан ўтаётган кемаларни тўсиб қўйиш учун бошқа давлатлар билан ҳамкорлик қилишини айтган эди. Кейинчалик АҚШ ҳарбийлари блокада фақат Эрон портларига борадиган ёки у ердан келаётган кемаларга нисбатан қўлланишини аниқлаштирди.

Уруш 28 февралда бошланганидан бери Эрон сув йўлини деярли барча кемалар учун ёпиб қўйган. Теҳрон бўғоз устидан назоратни доимий қилишга ва ундан фойдаланадиган кемалардан бож йиғишга интилмоқда.

Европанинг қатор давлатлари, жумладан, Британия ва Франция каби НАТОдаги иттифоқчилар бўғозда ёрдам беришга тайёр эканликларини билдирди. Аммо бу – фақат ҳарбий ҳаракатлар барқарор тўхтаганда ва Эрон билан уларнинг кемаларига ҳужум қилинмаслиги ҳақида келишувга эришилганда амалга ошади.

«Биз блокадани қўллаб-қувватламаймиз», деди Британия бош вазири Кир Стармер. «Менинг қарорим жуда аниқ: қандай босим бўлмасин — ва бу босим анча сезиларли бўлди, биз бу урушга тортилиш ниятида эмасмиз», деди Британия етакчиси.

Ҳамкорлар жаҳон нефт таъминотининг бешдан бир қисми ўтадиган бўғозни очиш бўйича ўзларининг дипломатик ташаббуслари устида ишламоқда.

Педро Санчес Хитойга келди

14 апрел куни Хитой ва Испания етакчилари муносабатларни мустаҳкамлаш ҳамда глобал тинчлик ва тараққиётни ҳимоя қилиш ҳақида гаплашди. Пекинга келган Испания бош вазири Педро Санчес Хитой президенти Си Жинпинг билан учрашув ўтказди. Си учрашув чоғида ҳозирги халқаро тартибни «емирилаётган» деб атаган.

Си қонун устуворлигини қўллаб-қувватлаш, «ҳақиқий кўп томонлама ҳамкорликни биргаликда ҳимоя қилиш» учун мулоқот ва ишончни мустаҳкамлашга чақирди

Санчес эса халқаро ҳуқуқ қайта-қайта поймол этилаётганини таъкидлаб, тинчлик ва фаровонликни тарғиб қилиш учун яқинроқ алоқалар ўрнатишга чақирди.

Жорий йилда Британия, Канада, Франция ва германиялик ҳамкасблари ортидан Хитойга ташриф буюрган Санчес дунёнинг иккинчи йирик иқтисодиётини турли масалаларда каттароқ масъулиятни ўз зиммасига олишга ундади.

Душанба куни у иқлим ўзгаришидан тортиб хавфсизлик, мудофаа ва тенгсизликка қарши курашгача бўлган масалаларни санаб ўтди. Шунингдек, АҚШ ушбу жабҳаларнинг кўпидан чекинишга қарор қилган бир пайтда Европани ўз ҳаракатларини икки баравар оширишга чақирди.

Испания Европада савдони кенгайтириш ва Хитойни Трамп тасвирлаётган иқтисодий ва геосиёсий рақиб сифатида эмас, балки стратегик иттифоқчи сифатида кўриш тарафдорларидан бири бўлиб қолмоқда.

Шимолий Кореянинг янги синовлари

Шимолий Корея якшанба куни ўзининг «Чоэ Ҳён» эсминеци операцион самарадорлигини синовдан ўтказди. КХДР давлат ОАВларига кўра, синовларни мамлакат етакчиси Ким Чен Ин юқори мартабали қўмондонлар ҳамроҳлигида кузатган.

Хусусан, модернизация қилинган навигация тизимларининг аниқлигини текшириш мақсадида кемадан иккита стратегик қанотли ракета ва кемаларга қарши учта ракета учирилган.

Хабарда айтилишича, ўша куни Кимга қурилаётган яна иккита эсминец учун қурол-яроғ тизимлари режалари ҳақида маълумот берилган.

Пхенян сиғими 5000 тонналик ушбу ҳарбий кемада қуролларни илк бор 2025 йил апрел ойида синовдан ўтказган эди. Шундан сўнг Ким 2026 йилда яна иккита эсминец қуриш ва ҳар йили иккитадан кемани фойдаланишга топшириш режаларини эълон қилган.

Таҳлилчиларга кўра, Шимолий Корея глобал «стратегик чалғишлар»дан фойдаланмоқда ва Яқин Шарқдаги можародан хулоса қилмоқда.

Эстониядаги рус жосуслари

Эстонияда 2025 йил бошидан буён Россия махсус хизматларининг рекорд даражадаги кўп сонли кўмакчилари — 16 киши қўлга олинди. Бу ҳақда мамлакат хавфсизлик полицияси раҳбари Марго Паллосон ўз идорасининг йиллик ҳисоботида маълум қилди.

Ушбу шахсларнинг аксарияти Россия Федерал хавфсизлик хизмати учун ишлаган. Бир қисми эса илгари ГРУ номи билан машҳур бўлган Россия ҳарбий разведкаси агентлари бўлган. Қўлга олинганларнинг икки нафари Россия фуқароси, икки нафари Эстония фуқароси, яна икки киши қўшфуқароликка эга бўлган. Шунингдек, улар орасида Исроил, Молдова ва Украина фуқаролари ҳам бор.

«Россиянинг барча 16 нафар агенти фаолияти нисбатан эрта босқичда тўхтатилди деб айта оламиз. Улар Эстония хавфсизлигига жиддий зарар етказишга улгурмади», деди Паллосон.

Унинг қайд этишича, киритилган санкциялар Россиянинг пропаганда имкониятларини чеклаган. Шу боис бу фаолиятнинг катта қисми ижтимоий тармоқларга кўчган.

Европа Иттифоқи ҳам аввалроқ Россия дезинформациясига қарши курашда фейкларни фош қилишдан кўра, аҳолининг медиа-саводхонлигини оширишга эътибор қаратишга қарор қилгани хабар берилган эди.

Le Monde нашрига кўра, Россия чет элдаги тарғибот операциялари учун йилига қарийб 1,3 миллиард евро сарфлайди. Европадаги ушбу кампаниялар асосан Украинани қўллаб-қувватлашни тўхтатиш ҳамда АҚШ ва НАТОни обрўсизлантиришга қаратилган.