Покистонга келган Эрон музокарачилари, Ерга қайтган астронавтлар ва қайта очилган «Ал-Ақсо» масжиди – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

АҚШ–Эрон музокаралари

Бугун — 11апрел куни Покистон пойтахти Исломободда АҚШ ва Эрон ўртасида урушни тугатиш бўйича музокаралар ўтказилиши режалаштирилган. Айни вақтда вице-президент Ж. Д. Вэнс бошчилигидаги АҚШ делегацияси Исломободга йўл олган.

Парламент спикери Муҳаммад Боқир Ғолибоф ва ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчи бошчилигидаги Эрон делегацияси эса жума куни Покистонга етиб келган.

Ғолибоф аввалроқ Вашингтон Эрон активларини блокдан чиқаришга ва Ливанда ўт очишни тўхтатишга рози бўлганини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, ушбу ваъдалар бажарилмагунча музокаралар бошланмайди.

Ғолибоф, шунингдек, агар Вашингтон «ҳақиқий келишув» таклиф қилса ва Эроннинг ҳуқуқларини тан олса, келишувга тайёрлигини билдирди.

Теҳрон музокаралардаги кун тартибига янги санкцияларни бекор қилиш ва Ҳўрмуз бўғози устидан ўз ваколатларини тан олдириш талабларини ҳам киритган. Эрон у ерда транзит тўловларини йиғиш ва ўтиш йўлини назорат қилиш мақсадида. Бу минтақавий кучлар мувозанатининг кескин ўзгаришини англатади.

Оқ уй Эроннинг талабларига дарҳол муносабат билдирмади, бироқ Трамп ижтимоий тармоқларда эронликлар тирик қолганининг ягона сабаби музокаралар эканини ёзди.

Покистонга йўл олган Вэнс ижобий натижа кутаётганини айтди, аммо қўшимча қилди: «Агар улар бизни ўйин қилмоқчи бўлишса, музокаралар жамоаси бунга унчалик мойил эмаслигини кўради».

Шанба куни Исломободда мисли кўрилмаган хавфсизлик чоралари кўрилди. Покистон бош вазири Шаҳбоз Шариф «ҳал қилувчи» деб атаган музокаралар арафасида кўчаларга минглаб ҳарбийлаштирилган ходимлар ва қўшинлар чиқарилди.

Музокаралар билан бир қаторда жума куни ҳам Ливан жанубида Исроил ҳужумлари давом этди. Набатия шаҳридаги ҳукумат биносига берилган зарба натижасида Ливан хавфсизлик кучларининг 13 аъзоси ҳалок бўлди. «Ҳизбуллоҳ» бунга жавобан Исроил шимолидаги шаҳарларга ракета зарбалари берганини маълум қилди.

Астронавтлар Ерга қайтди

Жума куни Artemis II миссиясининг тўрт кишилик экипажи Ерга қайтди. Деярли 10 кун давом этган ушбу миссия инсониятнинг ярим асрдан кўпроқ вақт ичида Ой яқинига амалга оширган илк парвози бўлди.

NASAʼнинг «Orion» капсуласи Жанубий Калифорния қирғоқларидан узоқ бўлмаган жойга – Тинч океанига парашютлар ёрдамида оҳиста қўнди.

Кема командири Рид Вайзмен қўнишдан сўнг дарҳол: «ҳолатимиз барқарор, экипажнинг тўрт аъзоси ҳам соғ-саломат», дея хабар берди.

Капсула Ер атмосферасига товуш тезлигидан 33 баробар юқори тезликда кирди. Бу жараёнда ишқаланиш натижасида капсула сиртидаги ҳарорат 2760° даражага етган.

Миссия давомида астронавтлар Ердан қарийб 407 минг узоқликка етиб борди. Парвоз давомида жами 1 миллион 117 минг кмдан кўпроқ масофа босиб ўтилди. Бу парвоз 2028 йилда астронавтларни Ой юзасига қайтаришни мақсад қилган Artemis дастурининг илк экипажли синов парвози эди.

«Ал-Ақсо» қайта очилди

10 апрел куни Шарқий Қуддусдаги «Ал-Ақсо» масжидида 100 мингдан ортиқ мусулмон жума намозини адо этди. Масжид АҚШ ва Эрон ўртасида келишилган сулҳдан сўнг, пайшанба куни қайта очилган эди.

Қуддуснинг Эски шаҳрида жойлашган муқаддас қадамжолар 28 феврал куни бошланган урушдан кейин ёпилганди. Фаластин аҳолиси бу йил ҳатто муқаддас Рамазон ойида ҳам «Ал-Ақсо»га кира олмаган эди. Масжид ва черков ҳудудлари қарийб 40 кун давомида ёпиқ турди.

Бу ерда мусулмонлар учун «Ал-Ақсо» масжиди, яҳудийлар учун Ғарбий девор ва христианлар учун Муқаддас қабр черкови жойлашган. Уларнинг барчаси Исроил томонидан босиб олинган ва аннексия қилинган ҳудуд — Шарқий Қуддусда жойлашган.

Сулҳдан сўнг Исроил расмийлари уруш туфайли жорий этилган фавқулодда ҳолат билан боғлиқ чекловларнинг аксариятини бекор қилди.

Венгрияда сайловлар

12 апрел — якшанба куни бўлиб ўтадиган Венгрия парламенти сайловлари амалдаги бош вазир Виктор Орбаннинг 16 йиллик бошқаруви учун энг катта синов бўлиши кутилмоқда.

Венгриядаги энг аниқ ижтимоий сўровнома ўтказувчи Медиан ташкилоти мухолифатдаги Тисза партияси парламентда учдан икки қисмли кўпчилик ўринга эга бўлишини башорат қилмоқда. Бошқа кўплаб сўровнома ўтказувчилар ҳам мухолифатнинг кичикроқ устунлигини тахмин қилмоқда. Жуда кам сонли муассасалар эса Орбаннинг Фидес партиясини бироз олдинда деб кўрсатмоқда.

Медиан прогнозига кўра, Тисза парламентдаги 199 та ўриндан 138 тадан 143 тагача ўринни қўлга киритишни кутиши мумкин. Бу Венгриянинг мавжуд сиёсий йўналишини бутунлай ўзгартириб юборади: Тисзага мамлакат конституциясини ўзгартириш, қонунларни бекор қилиш ва янгиларини киритиш учун зарур бўлган учдан икки қисмли кўпчилик овозни таъминлайди.

Таҳлилларга кўра, венгерларнинг қарийб 38 фоизи Орбан ҳукумати фаолиятидан умуман қониқмайди, яна 13 фоизи эса анча норози. Тахминан 25 фоиз сайловчилар Орбандан мамнун.

Марказий Европадаги бу сайловлар халқаро кучлар эътиборини ҳам тортган. АҚШ Орбанни қўллаш учун Вэнсни Будапештга юборди. Доналд Трампнинг шахсан ўзи венгер сайловчилари билан телефонда гаплашди. Кремл ҳам Орбанни Евроиттифоқдаги «одами» сифатида кўради ва уни ўзига хос тарзда қўллаяпти. Европа ва Украина эса якшанба куни Орбандан қутулишга умид қилмоқда.

Хитой–Тайван муносабатлари

Жума куни Тайван мудофаа вазирлиги орол яқинида Хитой ҳарбий самолётлари ҳаракатланаётганини қайд этди. Бу воқеа Хитой етакчисининг Тайван мухолифати етакчиси билан учрашуви вақтида содир бўлди.

10 апрел куни Хитой раҳбари Си Жинпинг Пекинда Тайваннинг энг йирик мухолиф партияси — Гоминдан раиси Ченг Ли-вун билан учрашди. Учрашувда Си Хитой ўз ҳудуди деб ҳисоблайдиган Тайваннинг мустақиллигига «мутлақ тоқат қилмаслигини» таъкидлаган.

Ченг ўз ташрифини кескинликни юмшатишга қаратилган ярашув миссияси сифатида талқин қилди. У Си Жинпингга Тайван бўғозида тинчликни «тизимлаштириш» борасида партиявий ҳамкорликка умид қилишини айтган.

Тайван мудофаа вазирлиги эса ўтган 24 соат ичидаги Хитой ҳарбий фаоллиги ошиб, 16 та ҳарбий самолёт орол яқинида учганини билдирди.

«Сиёсий музокаралар учун босим ўтказиш воситаси сифатида Тайванга қарши ҳарбий мажбурлашдан фойдаланиш ҳар доим Хитойнинг «асосий тактикаси» бўлиб келган. Шундай қилиб, биз бир томондан уларнинг тинчлик ҳақидаги хабарларини кўраётган бўлсак, иккинчи томондан улар Тайванга тинимсиз босим ўтказиш учун ҳарбий куч ишлатишда давом этмоқда», деди Тайваннинг Хитой бўйича сиёсат юритувчи органи.

Хитойнинг Тайван ишлари бўйича идораси ҳозирча ҳарбий фаоллик юзасидан берилган сўровларни изоҳсиз қолдирди.