«НАТО аҳмоқона хатога йўл қўймоқда». Трамп АҚШ иттифоқчилар ёрдамига муҳтож эмаслигини айтди

Доналд Трамп НАТО бўйича иттифоқчиларини Вашингтонга Ҳўрмуз бўғози орқали танкерлар ва бошқа савдо кемалари ўтишини блокдан чиқаришда ёрдам беришдан бош тортгани учун кескин танқид қилди, шу билан бирга, у АҚШ ҳеч кимнинг ёрдамига муҳтож эмаслигини таъкидлаган.

Аввалроқ АҚШ президенти дунёнинг бир қанча мамлакатларидан, жумладан, НАТО аъзоларидан Ҳўрмуз бўғозидаги кемачилик хавфсизлигини таъминлаш учун ўз ҳарбий кемаларини юборишни сўраганди. Ушбу транспорт магистрали Эрон томонидан тўсиб қўйилиши нефт нархи кескин кўтарилишига олиб келган.

Сешанба куни Трамп ўзига тегишли бўлган Truth Social ижтимоий тармоғида узун постлар ёзиб, «НАТО бўйича „иттифоқчилар“нинг кўпчилиги АҚШнинг Эрон террорчилик режимига қарши ҳарбий амалиётига аралашишни истамаслиги» ҳақида хабардор қилганини билдирган.

Трамп бундан сира ажабланмагани, чунки НАТОга доим «фақат бир томонлама ҳаракат мавжуд бўлган кўча» сифатида қараганини айтган: «Биз бу давлатларни ҳимоя қилиш учун йилига юзлаб миллиард доллар сарфлаймиз, лекин улар биз учун, айниқса, оғир дамларда ҳеч нарса қилишмайди».

У АҚШ ва Исроил Эрон армияси, флоти ва ҳарбий-ҳаво кучларини яксон этгани, шунингдек, Эроннинг «амалда барча даражадаги» етакчиларини ўлдирганини такрорлаган.

«[Яқин Шарқдаги] ҳарбий муваффақиятларимиз туфайли, биз энди НАТО мамлакатлари ёрдамига «муҳтож» эмасмиз ва уларнинг ёрдамини хоҳламаймиз – биз ҳеч қачон бунга муҳтож бўлмаганмиз», дея ёзган Трамп.

У бу гаплар Япония, Австралия ва Жанубий Кореяга ҳам тегишли эканини таъкидлаган.

Беш мамлакатга илтимос

Кейинроқ, Оқ уйнинг Овал кабинетида Ирландия бош вазири Михол Мартин билан учрашув чоғида Трамп НАТО давлатларини урушдаги позицияси учун танқид қилишда давом этди.

«Бизга ҳеч кимнинг ёрдами керак эмас», – дейди АҚШ президенти журналистлардан бирининг саволига жавобан.

«Ўйлайманки, НАТО жуда аҳмоқона хатога йўл қўймоқда. Ҳамма бизнинг фикрга қўшилади, лекин ҳеч ким ёрдам беришни истамайди. Ва биз, АҚШ, буни ёдда тутишимиз керак, чунки бу биз учун жуда ғайритабиий кўринмоқда», – деган у.

НАТОдаги иттифоқчиларига қарши жавоб чораларини кўриши эҳтимоли ҳақидаги саволга жавобан, у бундай режалари йўқлигини айтган.

Аввалроқ Axios нашри Трамп Ҳўрмуз бўғозини ҳимоя қилиш бўйича халқаро коалиция тузиш устида ишлаётгани ва Эроннинг муҳим аҳамиятга эга бўлган Харк оролини эгаллаб олиш имкониятини кўриб чиқаётгани ҳақида ёзганди.

Аммо ОАВ Буюк Британия, Франция, Германия ва Жанубий Корея ўз ҳарбий кемаларини бўғоз ҳудудига юборишга тайёр эмаслигини маълум қилди.

Доналд Трамп Financial Times нашрига берган интервюсида агар алянсдаги иттифоқчилар унинг чақириғига жавоб қайтармаса ёки рад этса, «бу НАТО келажаги учун жуда ёмон бўлиши»ни айтган.

Урушдан кейин «эртанги кун» нима қилиш бўйича режаси қанақалиги ҳақидаги саволга Трамп шундай жавоб берган: «Агар Вашингтон урушни ҳозироқ тугатса ҳам, Теҳронга вайрон қилинган нарсаларни тиклаш учун 10 йил керак бўлади».

«Аммо биз ҳозирча кетишга тайёр эмасмиз. Аммо биз яқин келажакда кетамиз, биз жуда яқин келажакда кетамиз», – деган АҚШ президенти барибир урушдан кейинги ҳаракатлар режаси ҳақида ҳеч нарса демасдан.

Доналд Трамп Truth Social ижтимоий тармоғида 14 март куни ёзган постида Хитой, Франция, Япония, Жанубий Корея, Буюк Британия, шунингдек, бошқа мамлакатлар Ҳўрмуз бўғозидан кемалар ўтиши хавфсиз бўлиши учун ўз ҳарбий кемаларини юборишига умид билдирганди. Шу билан бирга, у бу борада қандайдир келишувлар борлигини айтмаган.

Иттифоқчилар нималар деди?

Орадан бир кун ўтар-ўтмас, бу чақириқ йўлланган давлатларнинг аксарияти Ҳўрмуз бўғозини ҳимоя қилиш учун флот юбориш режаси йўқлигини билдирди.

«Бу бизнинг урушимиз эмас, биз уни бошламаганмиз», – деди 16 март куни Германия мудофаа вазири Борис Писториус. Германия канцлери Фридрих Мерц ҳам шунга ўхшаш фикр билдирди ва бундай ҳаракат учун унинг мамлакатида на БМТ, на Европа Иттифоқи, на НАТО мандати борлигини қайд этди.

Шу куни Брюсселда Европа Иттифоқи давлатлари ташқи ишлар вазирлари учрашуви бўлиб ўтди. Европа дипломатияси раҳбари Кая Каллас маълум қилишича, иштирокчиларнинг аксарияти ҳозир Қизил денгизда савдо кемаларини ҳимоя қилаётган Aspides денгиз миссияси мандатини Форс кўрфазига кенгайтиришга қарши чиққан.

«Ҳеч ким бу урушга фаол равишда тортилишни истамаяпти ва ҳамма бу уруш нималарга олиб келиши мумкинлигидан хавотирда», – деди у.

Франция президенти Эммануэл Макрон 17 март куни мамлакати АҚШ ва Исроил бошлаган Эронга қарши урушни танламаганини, шунинг учун Ҳўрмуз бўғозини ҳимоя қилиш операциясида иштирок этмаслигини билдирди. Унинг сўзларига кўра, бу муаммо куч ишлатиш йўли билан эмас, балки дипломатик йўл билан ҳал этилиши керак.