British Petroleum’нинг Ўзбекистонга кириши: Устюртдаги битим энергетика бозори учун нимани англатади?

«Ўзбекнефтгаз» бош геологининг айтишича, лойиҳанинг асосий мақсади биринчи босқичда янги захираларни аниқлаш ва истиқболли конларни очиш ҳисобланади. Асосий эътибор геология-қидирув ишларига қаратилади ва дастлабки босқич беш йил давом этиши таҳмин қилиняпти.

Тошкентда ўтаётган «Ўзбекистон нефт ва гази – 2026» халқаро энергетика ҳафталиги доирасида «Ўзбекнефтгаз», Озарбойжоннинг SOCAR ва Буюк Британиянинг нуфузли British Petroleum (BP) компанияси ўртасида Устюрт минтақасидаги олтита истиқболли блок бўйича маҳсулот тақсимотига оид битим имзоланди.

Гап Қорақалпоғистон ҳудудида жойлашган Бойтерак, Теренгқудуқ, Бирқори, Ҳарой, Қорақалпоқ ва Қулбой блоклари ҳақида кетмоқда. Келишувга кўра, лойиҳадаги улушлар BP – 40 фоиз, SOCAR – 30 фоиз ва «Ўзбекнефтгаз» – 30 фоиз қилиб тақсимланди.

British Petroleum нима учун муҳим?

BP – дунёдаги энг йирик энергетика компанияларидан бири. Компания фақат капитал эмас, мураккаб геологик ҳудудларда ишлаш тажрибаси, юқори технологияли разведка усуллари ва катта масштабдаги қазиб олиш инфратузилмасини ҳам олиб киради. Масъулларнинг таъкидлашича, унинг Ўзбекистонга кириши бир неча жиҳатдан аҳамиятли.

Биринчидан, бу Ўзбекистон энергетика бозори халқаро трансмиллий компаниялар учун янада очилаётганини англатади.

Иккинчидан, сўнгги йилларда мамлакатда газ қазиб чиқариш ҳажми пасайиб, ички истеъмол ўсиб бораётган бир шароитда ҳукумат янги захиралар излашни стратегик вазифага айлантирди. Қиш мавсумларидаги энергетик муаммолар, импорт ҳажмларининг ортиши ва саноат эҳтиёжлари Тошкентни янги шериклар жалб қилишга мажбур қилмоқда.

Учинчидан, BP’нинг келиши Ўзбекистоннинг геосиёсий аҳамияти ошиб бораётганини ҳам кўрсатади. Чунки Марказий Осиё бугун транспорт ва энергетик хавфсизлик нуқтаи назаридан ҳам йирик давлатлар диққат марказида турибди.

Устюрт – ҳали тўлиқ очилмаган ҳудуд

Мутахассислар фикрича, Устюрт платоси Марказий Осиёдаги энг истиқболли нефть-газ ҳудудларидан бири ҳисобланади. Аммо бу ерда ишлаш осон эмас. Иқлим қаттиқ, инфратузилма чекланган, геологик қидирув эса катта маблағ ва юқори технология талаб қилади. Шу сабабли бу каби ҳудудларга одатда молиявий ва технологик имконияти юқори бўлган компаниялар кириб келади.

«Ўзбекнефтгаз» бош геологи Нодир Убайдуллаевга кўра, лойиҳанинг асосий мақсади янги захираларни аниқлаш ва истиқболли конларни очиш ҳисобланади.

“Ҳозирги босқичда асосий эътибор геология-қидирув ишларига қаратилган ва дастлабки босқич беш йил давом этади”, – дейди у.

“Бу фақат ресурс эмас, инсон капитали лойиҳаси ҳам”

Тадбирда қатнашган SOCAR раҳбарияти лойиҳани оддий тижорий келишув сифатида эмас, кенгроқ стратегик ҳамкорлик сифатида баҳолади.

“Ушбу лойиҳа ҳам Озарбойжон Республикаси президенти, ҳам Ўзбекистон президенти назоратида турибди. Биз зиммамиздаги масъулиятни яхши тушунамиз. Ўтган йили SOCAR’га билдирилган ишончни жуда юқори қадрлаймиз. Бу йил эса лойиҳага British Petroleum ҳам қўшиляпти. Ҳозирнинг ўзидаёқ жуда яхши, ижобий натижаларни кўряпмиз. Ҳамкасбларимиз билан янги истиқболли лойиҳаларни муҳокама қиляпмиз. Биз олиб кирадиган янги технологиялар ва ёндашувлар Ўзбекистон тараққиёти, янги кадрлар ва инсон ресурсларини ривожлантириш йўлида хизмат қилишига ишонамиз”, — деди SOCAR раҳбари Ровшан Нажаф.

BP нимани режалаштиряпти?

British Petroleum’нинг Озарбойжон, Грузия ва Туркия бўйича минтақавий президенти Жованни Кристофолига кўра, компания ҳозир “seismic campaign” – сейсмик тадқиқот босқичини олиб бормоқда.

Бу жараёнда ерости қатламлари, кон ҳажми ва геологик структура ўрганилади. Олинган маълумотлар эса дунёдаги энг кучли суперкомпьютерлар ёрдамида таҳлил қилинади. Компания вакиллари ҳозирнинг ўзидаёқ “жуда яхши маълумотлар” олинаётганини айтмоқда.

“Агар таҳлиллар кутилган натижани берса, илк қидирув қудуғини бурғилаш ишлари келаси йил бошланиши мумкин”, – дейди у.

Ўзбекистон нима ютмоқчи?

Қисқа муддатда бу келишувдан тез иқтисодий эффект кутиш қийин. Чунки ҳозирча асосий жараён – қидирув ва таҳлил.

Аммо узоқ муддатда лойиҳа:

•  янги газ захираларини аниқлаш;
•  миллиардлаб долларлик инвестиция жалб қилиш;
•  замонавий технологияларни олиб кириш;
•  маҳаллий мутахассислар малакасини ошириш;
•  ички бозор барқарорлигини таъминлаш;
•  экспорт имкониятларини кенгайтиришга хизмат қилиши мумкин.