«Россия кемаларини худди Қримдагидек Гренландияда ҳам чўктириш мумкин» – Зеленский

Зеленский Давосда чиқиш қилишдан олдин АҚШ президенти Доналд Трамп билан учрашиб, Украинадаги урушни якунлаш масаласини муҳокама қилди.

Украина раҳбари Европа ўз қуролли кучларини бирлаштириши ва Россиянинг яширин флоти танкерларини қўлга олиши лозимлигини айтди. У шунингдек агар Европа мамлакатлари Гренландия атрофидаги рус кемаларини чўктиришга қарор қиладиган бўлса, Украина ёрдамга тайёрлигини билдирган.

«Суғур куни»

Давосдаги нутқи бошида Зеленский Американинг бош қаҳрамон бир кунни қайта ва қайта яшайдиган «Суғур куни» номли машҳур филмига мурожаат қилган.

«Ҳеч ким ҳафталаб, ойлаб, йиллаб бир хил нарсани такрорлаб яшашни хоҳламайди. Шунга қарамай, биз ҳозир айнан шундай яшаяпмиз. Ўтган йили мен бу ерда, Давосда ўз нутқимни „Европа ўзини ҳимоя қила олиши керак“ деган сўзлар билан якунлаган эдим. Бир йил ўтди – ва ҳеч нарса ўзгармади», – деди Зеленский.

«Европа келажакни муҳокама қилишни яхши кўради, лекин бугунги кундаги ҳаракатлардан, келажагимиз қандай бўлишини белгилайдиган ҳаракатлардан қочади. Муаммо айнан шунда. Нима учун президент Трамп яширин флот танкерларини тўхтатиб, нефтини олиб қўя олади, Европа эса йўқ?» – дея савол қўяди Зеленский.

Зеленскийнинг Давосдаги нутқи билан деярли бир вақтда Франция Россия санкцияларни четлаб ўтиш учун фойдаланаётган «яширин флот»га алоқадорликда гумон қилинаётган Grinch танкерини ҳибсга олганини эълон қилди. Зеленский ижтимоий тармоқлар орқали французларга миннатдорчилик билдирди.

Украина президенти ўз нутқида сотувидан тушадиган пуллар урушни давом эттириш ва Европани беқарорлаштиришга сарфланадиган Россия нефти тўғридан тўғри Европа соҳиллари бўйлаб ташилаётганини эслатди.

«Шунинг учун Россия нефтини тўхтатиш ва мусодара қилиш, кейин эса Европа фойдаси учун сотиш керак», – деди Зеленский.

«АҚШга ишониб қолманг!»

Зеленский ўз нутқининг катта қисмини европаликлар қитъа хавфсизлигини таъминлашда ҳам, жаҳон сиёсатининг бошқа масалаларида ҳам тўлиқ АҚШга таяниб қолгани, доимо Вашингтоннинг позицияси қандай бўлишини ва у ўзгаришини кутиб туриши ҳақидаги тезисга бағишлади.

«Ҳозир НАТО Қўшма Штатлар ёрдамга келиши ҳақидаги ишонч билан яшамоқда. Агар келмаса-чи?» – дея юзланди Зеленский залда йиғилган Европа етакчиларига.

«Европага уни амалда ҳимоя қила оладиган бирлашган қуролли кучлар керак. Бугун Европадагилар агар таҳдид юзага келадиган бўлса, НАТО ишга тушиши ҳақидаги ишончгагина таянмоқда. Аммо ҳеч ким иттифоқ қандай ҳаракат қилишини амалда кўрмаган. Агар Путин Литвани босиб олишга ёки Полшага зарба беришга қарор қилса – ким жавоб қайтаради?» – деди Украина президенти.

Зеленский Буюк Британия ва Франциядан Украина хавфсизлиги кафолатларини ваъда қилгани учун жуда миннатдорлигини билдирган – аммо бу кафолатлар фақат ўт очишни тўхтатиш бўйича келишувга эришилгандан кейингина кучга кириши мумкин.

«Ҳаммаси жуда ижобий, лекин – ва ҳар доим „лекин“ бор – президент Трампнинг қўллаб-қувватлови талаб этилади. Ҳеч қандай хавфсизлик кафолати Қўшма Штатларсиз ишламайди. Аммо агар ўт очиш тўхтатилишигача бўлган вазият ҳақида гапирадиган бўлсак – унинг амалга ошишига ким ёрдам бера олади?» – деб сўради Зеленский.

Зеленский Трампнинг Гренландияни АҚШнинг бир қисмига айлантириш нияти ҳақидаги саволга тўхталиб, европаликлар нима қилишни билмаётгани ва «ҳамма Америка тинчланишини кутаётгандек» тасаввур уйғонганини айтди.

Украина президенти европаликларни ҳатто шундай инқироз пайтида ҳам Гренландияга арзимас миқдордаги ҳарбийларни юборишгани учун койиди.

«Сиз Гренландияга 30 ёки 40 аскар юбориш орқали нимага эришмоқчисиз? Бу қандай сигнал беради? Путинга, Хитойга бу қандай сигнал? Ва энг муҳими – бу сизнинг яқин иттифоқчингиз бўлган Данияга қандай белги беради?» – дея навбатдаги саволларни қўйди Зеленский.

«Сиз ёки минтақани Россия ва Хитойдан Европа базалари ҳимоя қилишини эълон қиласиз ва бу базаларни ўрнатасиз, ёки сизни жиддий қабул қилишмайди, чунки 30 ёки 40 аскар ҳеч нарсани ҳимоя қила олмайди», – дея давом этган Украина президенти.

Гренландия, Эрон, Беларус

Шундан кейин Зеленский зарур бўлганда Украина Гренландияни Россиядан ҳимоя қилишда Европага ёрдам бериши мумкинлигини айтди.

«Биз нима қилишни биламиз. Агар Россия кемалари Гренландия атрофида эркин сузаётган бўлса, унда Украина ёрдамга бориши мумкин. Бизда бу кемаларнинг ҳеч бири у ерда қолмаслигини таъминлаш учун тажриба ҳам, қуроллар ҳам бор – улар Қрим атрофида қандай чўккан бўлса, шундай чўкиши мумкин», – деган президент ва Украинадан сўрашса ва у НАТО аъзоси бўлса, бу ишни қила олишини қўшимча қилди.

Венесуэла раҳбари Николас Мадуро америкаликлар томонидан қўлга олиниши мавзусига тўхталаркан, Зеленский бу воқеани риторик тарзда Европанинг Россия раҳбари Владимир Путинга муносабати билан боғлади.

«Бу ҳақда турли фикрлар бўлган, аммо факт фактлигича қолмоқда: Мадуро – Ню-Йорк судида. Кечирасиз-у, лекин Путин ҳали ҳам судда эмас. Иккинчи жаҳон урушидан бери Европадаги энг катта урушнинг тўртинчи йилида уни бошлаган одам нафақат озодликда, балки ҳали ҳам Европада музлатилган пуллари учун курашмоқда», – деди Украина президенти.

Зеленский европаликларни Эронда намойишчилар қонга ботирилганида ёрдам бермагани, ҳатто муносабат ҳам билдирмагани, сиёсатчилар бу вақтда Рождествони нишонлаш билан машғул бўлгани учун айблади.

«Одамларнинг озодлик учун курашаётгани ва ҳеч нарса қилмаётганига қарасангиз, натижа доим ачинарли бўлади. 2020 йилда беларусларга ҳеч ким ёрдам бермаганди – ва энди Беларусдаги «Орешник» Европа Иттифоқининг аксарият мамлакатларига етиб бориши мумкин. Ҳаракат қилиш керак, деб кўп айтганмиз. Аммо Европа одатдагидек «балки қачондир кимдир нимадир қилиши»га умид қилади.

Европа етакчиликни қўлга олиш ўрнига АҚШ президенти ўзгаришига умид қилмоқда. Европа Иттифоқи етакчилари кучли бўлиш кераклигини айтишади, лекин буни улар учун бошқа биров амалга оширишини кутишади. Бугун АҚШ Тинчлик кенгашини тузди – Европа эса ҳатто ягона позицияни ишлаб чиқа олмади.

Европа урушларсиз яхшироқ дунё қуриши мумкин, аммо бунинг учун у кучли бўлиши керак. Украина унга кучлироқ бўлишга ёрдам беришга тайёр. Бугун биз мустақиллигимизни ҳимоя қилиш учун сизнинг кучингизга муҳтожмиз. Сизга эса Украина мустақиллиги керак, чунки эртага ўз қадриятларингизни ҳимоя қилишингизга тўғри келади. Ҳаракат қилиш керак. Дунё тартиби ҳаракатлар орқали ўзгаради. Ҳаракатсиз эртанги кун келмайди», – дея чиқишини якунлаган Украина етакчиси.

Трамп билан учрашув ва БААдаги уч томонлама музокаралар

Ўз чиқишидан олдинроқ Зеленский Давосда Трамп билан учрашган, шунингдек, жума куни Бирлашган Араб Амирликларида АҚШ, Украина ва Россия делегациялари иштирокида икки кунлик учрашув бошланишини эълон қилганди.

Зеленский «Суспілне» телеканалига берган изоҳида бу тинчлик келишувига тайёргарликни давом эттирувчи музокарачилар учрашуви бўлиши ва унда Украина номидан Миллий хавфсизлик ва мудофаа кенгаши котиби Рустем Умеров, Украина президенти офиси раҳбари Кирилл Буданов, унинг ўринбосари Сергей Кислица, президент мансуб бўлган «Слуга народа» партиясининг парламентдаги францияси раҳбари Давид Арахамия ва бош штаб бошлиғи Андрей Гнатов иштирок этишини айтган.

Бу вақтда америкалик музокарачилар – АҚШ президентининг махсус вакили Стив Уиткофф ҳамда Доналд Трампнинг куёви Жаред Кушнер – пайшанба куни Москвага учиб борди ва Путин билан учрашди.

Зеленский ижтимоий тармоқларда қолдирган постида Трамп билан учрашувини «самарали ва мазмунли» деб атаган ҳамда Америка президенти билан тинчлик битими бўйича ишларнинг боришини, шунингдек, АҚШнинг Украина ҳаво ҳужумидан мудофаасига ёрдамини муҳокама қилганини айтган.

«Бугун Украина учун ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари ҳақида ҳам гаплашдик – президент Трамп билан олдинги учрашув осмонни ҳимоя қилишда ёрдам берганди. Умид қиламанки, бу сафар ҳам бу борада кучайиб оламиз. Ҳаво ҳужумидан мудофаа кучларига етказиб берилган олдинги пакет учун миннатдорчилик билдирдим ва қўшимча ракеталар сўрадим», – дея ёзган Зеленский.