50 yoshgacha bo‘lganlarda saraton: olimlar kasallikning eng keng tarqalgan sababini aniqladi

The Independent nashrining yozishicha, 2023 yilda Angliyada 20-49 yosh guruhida 31 mingga yaqin saraton kasalligi aniqlangan (taxminan har ming kishiga bittadan). Taqqoslash uchun, 50-79 yoshdagi odamlar orasida 244 ming holat (har yuz kishidan biri) qayd etilgan. Yosh bemorlar orasida ko‘krak bezi saratoni (8,5 ming holat), undan keyin ichak saratoni (3 ming) va melanoma (2,8 ming) eng ko‘p tarqalgan.

Saraton tadqiqotlari instituti va London Imperial kolleji shuni aniqladiki, xavf omillarining aksariyati - chekish, spirtli ichimliklar iste’mol qilish, qizil go‘sht iste’mol qilish - barqaror qolgan yoki kamaygan. Ammo semizlik darajasi 1995 yildan beri barqaror o‘sib bormoqda.

Biroq, mualliflarning ta’kidlashicha, hatto tana vazni indeksining (TVI) oshishi ham yoshlar o‘rtasida saraton kasalligining ko‘payishini to‘liq tushuntira olmaydi. Ehtimol, bu ma’lum va hali o‘rganilmagan bir nechta omillarning uyg‘unlashuvidir.

ICR professori Mons Garsiya-Klosasning ta’kidlashicha, yoshlarda ichak saratoni holatlarining taxminan 15 foizi semizlik bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Umuman olganda, 40-50 foiz holat ortiqcha vazn, past jismoniy faollik, spirtli ichimliklar va chekish kabi omillarning birgalikdagi ta’siri bilan izohlanadi.

Tadqiqotchilarning hisob-kitoblariga ko‘ra, 2001-2019 yillar oralig‘ida ichak saratoni holatlarining qariyb 20 foizga o‘sishini aynan TVI oshishi bilan izohlash mumkin.

London Imperial kolleji professori Mark Gyunter semizlik saratonning taxminan 19 turi bilan bog‘liqligini ta’kidladi. Ayniqsa, ortiqcha vaznli odamlarga xos bo‘lgan insulin darajasining oshishi o‘smalarning o‘sishini rag‘batlantirishi mumkin. Surunkali yallig‘lanish ham muhim rol o‘ynaydi.

Olimlar saraton kasalliklarining ko‘payishining barcha biologik va ekologik sabablarini yaxshiroq tushunish uchun keng ko‘lamli uzoq muddatli tadqiqotlar o‘tkazishga chaqirmoqda. Shu bilan birga, ular saratonning sabablari hali o‘rganishni talab qilsa-da, semizlikka qarshi kurash allaqachon sog‘liqni saqlashning ustuvor yo‘nalishiga aylanishi kerakligini ta’kidlaydi.

Tadqiqot doirasida Angliyaning 2001-2019 yillardagi milliy onkologik reyestri ma’lumotlari tahlil qilindi. Saratonning 11 turi aniqlangan bo‘lib, ularning chastotasi 20-49 yoshdagi odamlar orasida ortib bormoqda va ular turmush tarzi bilan bog‘liq: qalqonsimon bez saratoni, ko‘p sonli miyeloma, jigar, buyrak, o‘t pufagi, ichak, oshqozon osti bezi, endometriy, og‘iz bo‘shlig‘i, ko‘krak bezi va tuxumdon saratoni.

Shu bilan birga, og‘iz bo‘shlig‘i saratonidan tashqari, bu saratonlarning barchasi ortiqcha vazn bilan bog‘liq. Ularning aksariyati uchun kasallanish darajasi yoshlar orasida ham, keksalar orasida ham o‘sib bormoqda. Ichak va tuxumdon saratoni bundan mustasno bo‘lib, ular faqat yoshroq guruhlarda o‘sishni ko‘rsatmoqda.

Tadqiqot mualliflarining ta’kidlashicha, yosh ayollar orasida tana vazni indeksi (TVI) bilan bog‘liq bo‘lgan ichak saratoni holatlarining umumiy soni ushbu omil bilan bog‘liq bo‘lmagan holatlar sonidan pastligicha qolmoqda. Bu esa kasallanishning o‘sishi faqat semizlik bilan izohlanmasligidan dalolat beradi.

Bunday tendensiyalar erkaklar orasida ham qayd etildi.

Boshqa ehtimoliy sabablar qatoriga ultra qayta ishlangan oziq-ovqat, antibiotiklar va atrof-muhit kiradi. Biroq, Buyuk Britaniyada bu omillarning aksariyati barqaror bo‘lib qolmoqda yoki hatto pasaymoqda, bu esa barcha ehtimoliy sabablarni har tomonlama tahlil qilish zarurligini ta’kidlaydi.

Professor Garsiya-Klosas yangi ma’lumotlarni kutmasdan, saraton kasalligining o‘sishini to‘xtatish uchun davlat darajasida semizlikka qarshi faol kurashish muhimligini ta’kidladi.

Britaniya saraton tadqiqot markazi rahbari Mishel Mitchell yoshlar o‘rtasida saraton kasalligining ko‘payish tendensiyasini tasdiqladi. Uning ta’kidlashicha, bu tadqiqot semizlikning rolini aniqlashtirsa-da, to‘liq javoblarni bermaydi, chunki diagnostikaning yaxshilanishi ham statistikaga ta’sir qiladi. Samarali profilaktika uchun Mitchell kompleks choralar ko‘rishga chaqiradi: zararli oziq-ovqat reklamasini cheklash, foydali mahsulotlar savdosini rag‘batlantirish va chekishga qarshi kurashish.