50 ёшгача бўлганларда саратон: олимлар касалликнинг энг кенг тарқалган сабабини аниқлади

The Independent нашрининг ёзишича, 2023 йилда Англияда 20-49 ёш гуруҳида 31 мингга яқин саратон касаллиги аниқланган (тахминан ҳар минг кишига биттадан). Таққослаш учун, 50-79 ёшдаги одамлар орасида 244 минг ҳолат (ҳар юз кишидан бири) қайд этилган. Ёш беморлар орасида кўкрак бези саратони (8,5 минг ҳолат), ундан кейин ичак саратони (3 минг) ва меланома (2,8 минг) энг кўп тарқалган.

Саратон тадқиқотлари институти ва Лондон Империал коллежи шуни аниқладики, хавф омилларининг аксарияти - чекиш, спиртли ичимликлар истеъмол қилиш, қизил гўшт истеъмол қилиш - барқарор қолган ёки камайган. Аммо семизлик даражаси 1995 йилдан бери барқарор ўсиб бормоқда.

Бироқ, муаллифларнинг таъкидлашича, ҳатто тана вазни индексининг (ТВИ) ошиши ҳам ёшлар ўртасида саратон касаллигининг кўпайишини тўлиқ тушунтира олмайди. Эҳтимол, бу маълум ва ҳали ўрганилмаган бир нечта омилларнинг уйғунлашувидир.

ICR профессори Монс Гарсия-Клосаснинг таъкидлашича, ёшларда ичак саратони ҳолатларининг тахминан 15 фоизи семизлик билан боғлиқ бўлиши мумкин. Умуман олганда, 40-50 фоиз ҳолат ортиқча вазн, паст жисмоний фаоллик, спиртли ичимликлар ва чекиш каби омилларнинг биргаликдаги таъсири билан изоҳланади.

Тадқиқотчиларнинг ҳисоб-китобларига кўра, 2001-2019 йиллар оралиғида ичак саратони ҳолатларининг қарийб 20 фоизга ўсишини айнан ТВИ ошиши билан изоҳлаш мумкин.

Лондон Империал коллежи профессори Марк Гюнтер семизлик саратоннинг тахминан 19 тури билан боғлиқлигини таъкидлади. Айниқса, ортиқча вазнли одамларга хос бўлган инсулин даражасининг ошиши ўсмаларнинг ўсишини рағбатлантириши мумкин. Сурункали яллиғланиш ҳам муҳим рол ўйнайди.

Олимлар саратон касалликларининг кўпайишининг барча биологик ва экологик сабабларини яхшироқ тушуниш учун кенг кўламли узоқ муддатли тадқиқотлар ўтказишга чақирмоқда. Шу билан бирга, улар саратоннинг сабаблари ҳали ўрганишни талаб қилса-да, семизликка қарши кураш аллақачон соғлиқни сақлашнинг устувор йўналишига айланиши кераклигини таъкидлайди.

Тадқиқот доирасида Англиянинг 2001-2019 йиллардаги миллий онкологик реестри маълумотлари таҳлил қилинди. Саратоннинг 11 тури аниқланган бўлиб, уларнинг частотаси 20-49 ёшдаги одамлар орасида ортиб бормоқда ва улар турмуш тарзи билан боғлиқ: қалқонсимон без саратони, кўп сонли миелома, жигар, буйрак, ўт пуфаги, ичак, ошқозон ости бези, эндометрий, оғиз бўшлиғи, кўкрак бези ва тухумдон саратони.

Шу билан бирга, оғиз бўшлиғи саратонидан ташқари, бу саратонларнинг барчаси ортиқча вазн билан боғлиқ. Уларнинг аксарияти учун касалланиш даражаси ёшлар орасида ҳам, кексалар орасида ҳам ўсиб бормоқда. Ичак ва тухумдон саратони бундан мустасно бўлиб, улар фақат ёшроқ гуруҳларда ўсишни кўрсатмоқда.

Тадқиқот муаллифларининг таъкидлашича, ёш аёллар орасида тана вазни индекси (ТВИ) билан боғлиқ бўлган ичак саратони ҳолатларининг умумий сони ушбу омил билан боғлиқ бўлмаган ҳолатлар сонидан пастлигича қолмоқда. Бу эса касалланишнинг ўсиши фақат семизлик билан изоҳланмаслигидан далолат беради.

Бундай тенденциялар эркаклар орасида ҳам қайд этилди.

Бошқа эҳтимолий сабаблар қаторига ультра қайта ишланган озиқ-овқат, антибиотиклар ва атроф-муҳит киради. Бироқ, Буюк Британияда бу омилларнинг аксарияти барқарор бўлиб қолмоқда ёки ҳатто пасаймоқда, бу эса барча эҳтимолий сабабларни ҳар томонлама таҳлил қилиш зарурлигини таъкидлайди.

Профессор Гарсия-Клосас янги маълумотларни кутмасдан, саратон касаллигининг ўсишини тўхтатиш учун давлат даражасида семизликка қарши фаол курашиш муҳимлигини таъкидлади.

Британия саратон тадқиқот маркази раҳбари Мишел Митчелл ёшлар ўртасида саратон касаллигининг кўпайиш тенденциясини тасдиқлади. Унинг таъкидлашича, бу тадқиқот семизликнинг ролини аниқлаштирса-да, тўлиқ жавобларни бермайди, чунки диагностиканинг яхшиланиши ҳам статистикага таъсир қилади. Самарали профилактика учун Митчелл комплекс чоралар кўришга чақиради: зарарли озиқ-овқат рекламасини чеклаш, фойдали маҳсулотлар савдосини рағбатлантириш ва чекишга қарши курашиш.