Gazdagi “katta uchlik”: zaxiralarning yarmidan ko‘pi qaysi davlatlar qo‘lida?

Ushbu infografikada mamlakatlar tabiiy gazning isbotlangan zaxiralari hajmi bo‘yicha saralangan; ko‘rsatkich trillion kub futda o‘lchanadi. Ma’lumotlar manbai — Energetika instituti tayyorlagan Statistical Review of World Energy 2025 hisobotidir.

Atigi uchta davlat — Rossiya, Eron va Qatar dunyodagi isbotlangan tabiiy gaz zaxiralarining yarmidan ortiq qismini o‘z qa’rida jamlagan.

Yetakchi uchlikdan tashqari, Turkmaniston, Saudiya Arabistoni, Birlashgan Arab Amirliklari va Iroq kabi mamlakatlar Yaqin Sharq va Markaziy Osiyoning global “gaz xaritasi”dagi o‘rnini yanada mustahkamlamoqda. Bu hududlar katta hajmdagi va nisbatan arzon o‘zlashtiriladigan zaxiralarga ega bo‘lib, bu ularga uzoq muddatli qazib chiqarishni qo‘llab-quvvatlash va suyultirilgan tabiiy gaz (STG) bozorida hal qiluvchi o‘yinchi bo‘lib qolish imkonini beradi.

AQSh dunyoda beshinchi o‘rinni egallaydi — bu oxirgi ikki o‘n yil ichidagi “slanets inqilobi”ning ta’sirini aks ettiradi.

Xitoy ham eng katta gaz zaxiralariga ega davlatlar qatoriga kiradi, biroq ichki talabning ulkanligi sabab, hatto sezilarli resurslar mavjud bo‘lgan taqdirda ham mamlakat importga kuchli darajada bog‘liq bo‘lib qolmoqda.

Zaxiralari nisbatan kamroq bo‘lgan davlatlar — jumladan Norvegiya, Buyuk Britaniya va Niderlandiya baribir rivojlangan infratuzilma va yirik iste’mol bozorlariga yaqinligi tufayli mintaqaviy darajada muhim rol o‘ynaydi. Shunga qaramay, Yevropada bir qator mamlakatlarning zaxiralari qisqarib borayotgani qit’aning import gaziga qaramligi ortib borayotganini ko‘rsatadi.

O‘zbekiston ham tabiiy gaz zaxiralari bilan boy mamlakatlardan biri. Mamlakatning isbotlangan tabiiy gaz zaxiralari hajmi taxminan 1,8–1,97 trillion kub metr atrofida baholanadi, bu esa O‘zbekistonni dunyoda 20-25-o‘rinlar atrofida turishini ko‘rsatadi.

Bu gaz zaxiralari mamlakatning energetika ta’minoti va sanoat uchun mustahkam bazani beradi, hamda uzoq muddatli foydalanish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.

O‘zbekiston gazni nafaqat ichki ehtiyoj uchun iste’mol qiladi, balki qo‘shni mamlakatlarga ham eksport qiladi. Mamlakatda ko‘plab gaz konlari mavjud bo‘lib, eng yiriklaridan biri — Gazli maydonidir.