Tabiiy gaz bo‘yicha yetakchi davlatlar reytingi e’lon qilindi

AQSh Energetika axboroti boshqarmasi (EIA)ning so‘nggi ma’lumotlariga asoslangan yangi infografika ishlab chiqarish hajmi jahon energetika bozorlarining asosini shakllantirayotgan cheklangan sondagi davlatlar qo‘lida qanchalik jamlanganini ko‘rsatadi.

2024 yilda AQSh 1069 milliard kub metr (yoki 37 751 milliard kub fut) tabiiy gaz qazib oldi — bu Rossiya ko‘rsatkichidan 1,6 barobardan ham ko‘proq va deyarli Eron hamda Xitoyning umumiy qazib olish hajmiga teng. Boshqa hech bir davlat bu ko‘rsatkichlarga hatto yaqin ham kela olmaydi. AQSh va Rossiya o‘rtasidagi tafovut birinchi o‘nlikka kiruvchi ko‘plab davlatlarning umumiy qazib olish hajmidan ham ortiq.

Dastlabki to‘rtlikdan keyin hajmlar keskin kamayadi: hech bir davlat 212 milliard kub metr (yoki 7 500 milliard kub fut) ko‘rsatkichidan oshmaydi. Ikkinchi eshelonga Kanada va Qatar boshchilik qiladi, ulardan keyin esa suyultirilgan tabiiy gaz eksport qiluvchi hamda mintaqaviy yetkazib beruvchi davlatlar guruhi keladi. Bu keskin pasayish jahon ishlab chiqarishi yuqori pog‘onada naqadar kuchli darajada jamlanganini ko‘rsatadi.

Umuman olganda, ushbu davlatlar Shimoliy Amerika, Yevrosiyo, Yaqin Sharq va STG eksportining asosiy markazlarini qamrab olgan global gaz ta’minoti tizimining o‘zagini tashkil etadi.

2005 yildan buyon AQShda tabiiy gaz qazib olish qariyb uch baravarga oshdi — bunga gidrorazriv usuli sabab bo‘ldi, u slanets konlarini o‘zlashtirishni iqtisodiy jihatdan maqbul qildi. Ana shu sakrash AQShning boshqa ishlab chiqaruvchilardan ancha ilgarilab ketgani va quvur orqali yetkazib berishda ham, STG bozorida ham asosiy o‘yinchiga aylanganini ko‘p jihatdan izohlaydi.

Yaqin Sharqdagi so‘nggi keskinlik gaz infratuzilmasi va dengiz yo‘nalishlari ishiga salbiy ta’sir ko‘rsatdi — ayniqsa, jahon energetika savdosining eng muhim tugunlaridan biri bo‘lgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi hududida.

Ta’minot cheklangan sharoitda global bozorlar tobora yirik va ishonchli ishlab chiqaruvchilarga ko‘proq tayana boshlamoqda. Bu esa qazib olish hajmi va suyultirilgan gaz eksporti bo‘yicha yetakchilik qilayotgan AQShning rolini yanada kuchaytirmoqda.