Prezidentning IIVga e’tirozi, energetik mustaqillik va o‘pirilgan yo‘l - hafta dayjesti

Qoidabuzarlar Toshkentda 222 km/soat tezlikda mashina haydadi: buning uchun jinoiy jazo bo‘lishi kerak. Jahon savdo tashkilotiga a’zolik kechikishi mumkin: hukumat 8 yilgacha imtiyozli davr so‘rayapti. Gaz masalasi siyosiy kun tartibida: energetik mustaqillikni maksimal ta’minlash vazifasi qo‘yildi. Davlatga nisbatan ishonch masalasi: prezident internetda video chiqmaguncha qimirlamaydigan mas’ullarni tanqid qildi.

Tugayotgan haftaning O‘zbekiston hayotiga oid muhim xabarlari – Kun.uz dayjestida.

Kamera qarshisida – navbatdagi uzrlar

Avtomobilni haddan tashqari katta tezlikda boshqarish, haydash huquqi bo‘lmagan shaxsning mashina boshqarishiga yo‘l qo‘yib berish kabi yuqori xavfga ega huquqbuzarliklar uchun qonunlarda yozilgan jazolar mutlaqo preventiv emasligi borgan sari yaqqolroq ko‘zga tashlanyapti.

Avvalgi haftalardagi rezonansli voqealarga qaramay, odamda xavotir uyg‘otadigan, o‘zimiz va yaqinlarimizning ko‘cha-ko‘ydagi xavfsizligi borasida ko‘ngilga g‘ulg‘ula soladigan holatlar hamon ro‘y beryapti. Bu safar Mercedes-Benz G klassdagi shovvozlar Toshkent shahri ko‘chalarida naq 222 km/soat tezlikda harakatlanib, o‘z qilmishini internetda maqtandi.

Mas’ullar bu Geländewagen'dagi Ismatillo Komiljonov va Shahzod Ahmadjonov ismli ikki qoidabuzarni kamera qarshisida uzr so‘rattirib, jarimadan tashqari “mayda bezorilik” moddasi bilan 15 sutkaga qamagan bo‘lsa ham, bunday qoidabuzarlarga qarshi samaraliroq kurashish bo‘yicha jamoatchilik so‘rayotgan institutsional choralar masalasida sukut saqlayapti.

Bizningcha, aholi punktida, bo‘lganda ham millionlab odam yashaydigan shahar ko‘chalarida ruxsat etilganidan karrasiga yuqori tezlikda avtomobil boshqarish – jinoyat deb e’tirof etilishi, tarmoqlarda ko‘plab faollar yozganidek, bunday qilmish uchun jinoyatchi haydovchilik huquqidan uzoq vaqtga mahrum etilib, avtomobili jinoyat quroli sifatida musodara qilinishi kerak. Bunday keskin choralar bo‘lmas ekan, qoidabuzarlar tezlik uchun maksimal 6 mln so‘mlik, chegirma bilan 3 mln so‘mga tushadigan jarimani jazo emas, qoidabuzarlik qilishga imkon beradigan “chipta narxi” deb hisoblashda davom etaveradi.

So‘nggi kunlarda “mayda bezorilik” moddasi bilan qamalgan yana bir shaxs – farmatsevtika sohasidagi katta tadbirkorlardan biri Nozim Azizov. Uning 13 yoshli ikki egizak o‘g‘illari Lexus va boshqa avtomobillarni boshqarib, jamoat xavfsizligiga tahdid uyg‘otgan, bir necha marta hatto svetoforning qizil chirog‘idan o‘tib ketgan. Keyinroq Azizov bu masalada gaplashish uchun borgan mahalla odamlari bilan janjallashib ketgan. Oxir-oqibat ota ham, farzandlari ham uzr so‘rab chiqdi; otaga 5 sutka ma’muriy qamoq jazosi tayinlandi.

8 yilgacha o‘tish davri

26 mart kuni Kamerunda Jahon savdo tashkilotining eng oliy organi – Vazirlar konferensiyasi boshlanadi. O‘zbekiston ayni shu konferensiyada tashkilotga a’zo bo‘lib kirmoqchi edi. Lekin aftidan, jarayon cho‘zilishi mumkin. Bosh muzokarachi Azizbek Urunov buni O‘zbekiston tomoniga bog‘liq bo‘lmagan sabablar bilan izohladi.

“Ayrim mamlakatlar bor, hujjatlarimizni ko‘rish jarayonini cho‘zmoqda. Qaysi mamlakatlar ekanini ochiqlasam noto‘g‘ri bo‘ladi. Bor shunaqa mamlakatlar. Ular bilan gaplashib, shu jarayonni tezlashtirishga harakat qilyapmiz”, – dedi u.

Urunov tashkilotga a’zolikdan keyin ham import bojlari orqali ayrim sohalarni tashqi raqobatdan himoya qilish 3 yildan 8 yilgacha davom etishi mumkinligini aytdi.

“Umumiy olib qaraganda, ha, bojlar kamaytiriladi, lekin biz uchun ta’sirchan sohalar bor, ular bo‘yicha tariflarni erkinlashtirishda 3 yil, 5 yil, 7 yil, 8 yilgacha o‘tish davrini ham kelishgan joylarimiz bor. Ta’sirchan yo‘nalishlar deganda, bu qishloq xo‘jaligi, yengil sanoat, avtomobil sanoati kabilar bo‘lishi mumkin”, – dedi Urunov.

Prezident O‘zbekistonning energiya mustaqilligini maksimal ta’minlashni buyurdi

Oxirgi yillarda ko‘p bora tilga olinayotgan energetik mustaqillik masalasi 10 mart prezident huzurida muhokama qilindi. Prezident administratsiyasida neft-gaz sohasi bo‘yicha shu’ba mudiri Behzod Normatovning so‘zlariga ko‘ra, davlat rahbari O‘zbekistonning “energiya mustaqilligini maksimal ta’minlash” topshirig‘ini bergan. Topshiriq ijrosi doirasida nafaqat “O‘zbekneftgaz”, balki O‘zbekistondagi gaz zaxiralarining 25 foizini boshqarayotgan xususiy va xorijiy korxonalarning ham samaradorligini oshirish choralari ko‘riladi.

“O‘zbekiston hududida faoliyat yuritayotgan, hozirgi paytda zaxiralarimizning 25 foizini boshqarayotgan xususiy va chet el korxonalari bo‘yicha ma’lumot berildi. Ularning ham ishlari ko‘rib chiqish va faoliyatlari samaradorligini oshirish bo‘yicha topshiriqlar oldik.

[...] Prezidentimiz respublikamizda gazdan foydalanish, umuman, energiya tizimining samaradorligini qaytadan ko‘rib chiqish kerakligini, maksimal darajada O‘zbekistonning energiya mustaqilligini ta’minlash bo‘yicha qanaqa ishlar qilinishi kerakligi bo‘yicha topshiriqlar berdi”, – dedi Normatov “O‘zbekiston 24” telekanaliga bergan intervyusida.

Bu yig‘ilish – “O‘zbekneftgaz”da rahbar almashganidan keyin prezident huzurida mazkur soha bo‘yicha o‘tkazilgan oxirgi 2 oy ichidagi to‘rtinchi yig‘ilish bo‘ldi. Unda kompaniya rahbari Abdug‘ani Sanginov yil boshidan beri 11 ta yangi gaz qudug‘i ishga tushirilganini ma’lum qildi. Yig‘ilishdan ikki kun o‘tib, 12 mart kuni Ustyurtdagi yana bir quduqdan tabiiy gaz oqimi olingani, uni iste’molchilarga yetkazish “tez kunlarda” yo‘lga qo‘yilishi e’lon qilindi.

Gaz konlarini o‘zlashtirish bo‘yicha ayniqsa Xitoy kompaniyalari bilan hamkorlik faol yo‘lga qo‘yilyapti. 7 mart kuni “O‘zbekneftgaz” Xitoyning CNPC milliy korporatsiyasi tarkibiga kiruvchi XIBU kompaniyasi bilan shartnoma tuzdi. Unga asosan, 2026-2027 yillarda 30 ta quduqni burg‘ilash uchun 450 tonna yuk ko‘tarish quvvatiga ega 10 ta burg‘ilash dastgohlari olib kelinadi.

Shu fonda, O‘zbekistondagi eng taniqli xususiy pudratchilardan biri barcha energetika loyihalaridan chetlatilishi mumkinligi, unga qarashli o‘nlab kompaniyalar qarzlarni to‘lash uchun davlat tomonidan sotilishi haqida xabarlar tarqalyapti. Ushbu xabarlar yuzasidan hozircha rasmiy izohlar bo‘lmadi.

“Ichki ishlar xodimlarining qo‘pol muomalasi va tergov sifatidan norozilik ko‘p”

Davlat organlarining aholi murojaatlariga e’tiborsizligi sabab odamlarning davlatga bo‘lgan ishonchiga putur yetyapti. Bu haqda juma kungi selektorda prezident Shavkat Mirziyoyev aytib o‘tdi. Davlat rahbari kuni kecha ijtimoiy tarmoqlarda shov-shuv bo‘lgan holatni misol qilib keltirdi. Ma’lum bo‘lishicha, Sergeli tumanidagi Junariq kanali ustidan o‘tgan ko‘prik buzib tashlanganidan keyin, uzoqroqdagi boshqa ko‘prikka borishni xohlamagan o‘quvchilar kanal ustidan o‘tgan quvurdan ko‘prik sifatida foydalana boshlagan.

Yanvar oyida bir maktab o‘quvchisi kanalga tushib ketganidan keyin, fuqarolardan biri ko‘prikni tiklashni so‘rab murojaat qilgan, lekin 2 oy davomida birortayam mas’ul bunga e’tibor qaratmagan, fuqaroning murojaatiga yuzaki javob berib yuborilgan.

“Holat ijtimoiy tarmoqda tarqalganidan keyingina mablag‘ ham topilgan, ko‘prik ham qurilgan. Murojaatlar bilan ishlashdagi bunday kamchiliklar odamlarning davlatga bo‘lgan ishonchiga putur yetkazmoqda”, – dedi prezident.

Shavkat Mirziyoyev aholidan ichki ishlar tizimi bo‘yicha tushayotgan shikoyatlarga ham alohida e’tibor qaratdi.

“Ayniqsa, ichki ishlar xodimlarining qo‘pol muomalasi va tergov sifatidan norozilik ko‘p. Jo‘rayev, Ashrapov har ming kishiga nisbatan eng ko‘p ariza tushayotgan Denov, Urgut tumanlari, Samarqand, Qarshi, Namangan, Jizzax, Farg‘ona, Chirchiq shaharlariga borib, aholi muammolarini yechsa bo‘ladi-ku?” – dedi davlat rahbari.

Yig‘ilishda aholi murojaatlari bilan ishlash bo‘yicha hukumatda tezkor shtab tuzish, ichki ishlar xodimlarining kasbiy madaniyatini oshirish, sotsiologik tadqiqotlar ko‘lami va sifatini oshirish kabi qator choralar belgilandi.

Bir yilda 250 ta hokim yordamchisi korrupsiyaga qo‘l urdi

Odamlarning davlatga bo‘lgan ishonchini belgilaydigan yana bir omil – korrupsiya darajasi. Bu haqdagi muhokamalar markazida yana hokim yordamchilari turibdi. Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi Oliy sudga tayanib bergan ma’lumotlarga ko‘ra, 2025 yilda respublika bo‘yicha 153 ta jinoyat ishi doirasida 252 nafar hokim yordamchisi korrupsion jinoyatlar uchun javobgarlikka tortilgan.

O‘tgan yili korrupsiyada ayblangan 252 nafar hokim yordamchisidan 37 nafari ozodlikdan mahrum etilgan; 38 nafariga ozodlikni cheklash, 12 nafariga jarima jazolari tayinlangan. 160 nafar hokim yordamchisi korrupsion jinoyati uchun ahloq tuzatish ishlari jazosini olgan.

Oxirgi misollardan biri – Toshkentning Yashnobod tumanidagi mahallalardan birida ishlab kelgan hokim yordamchisi. U o‘tgan hafta o‘z xizmat mavqeyidan foydalangan holda 5 ming dollar olgan paytda qo‘lga tushgandi. Bu ish doirasida tuman hokimligidagi bo‘linma rahbari ham 600 dollar bilan ushlangan. Hokimlik xodimlari turar joyni noturar toifaga o‘tkazib berish va’dasi bilan firibgarlik qilishda ayblanyapti.

Bu hafta Raqobat qo‘mitasi ham 2025 yilga oid qiziq bir statistikani ochiqladi. Bu statistika korrupsiya eng ildiz otgan yo‘nalishlardan biri – davlat xaridlariga doir. Ma’lum bo‘lishicha, o‘tgan yili qo‘mita tekshirgan 23 mingta davlat xaridida raqobatga zid 28 mingta holat aniqlangan. Qonunbuzarliklar soni davlat xaridlari sonidan ham ko‘pligiga qaraganda, bir emas, bir nechta qoidabuzarliklar bilan o‘tayotgan davlat xaridlari juda ko‘p.

Raqobat qo‘mitasi o‘tgan yili qariyb 19 trillion so‘mlik 23 mingta davlat xaridini tekshirgan bo‘lsa, shundan 16 mingtasida raqobatga zid harakatlarni topgan. Masalan, 8600 ta holatda muayyan kompaniyalar uchun imtiyozli shart-sharoitlar qilib berilgan. Bu kabi holatlar uchun yil davomida qariyb 700 nafar mansabdor shaxs ma’muriy jarimaga tortilgan, deyiladi rasmiy xabarda.

Bu hafta yana nimalar ro‘y berdi?

Karmana tumani hokimi o‘qituvchilarni hokimlikka yig‘ib, qariyb 1 soat turg‘izib qo‘ydi. Shohrux Boltayev tumandagi 9-maktabga borib, o‘quvchilarga turli savollar bergan, she’r aytib berishni so‘ragan. Lekin hayajonlangan o‘quvchilar she’r aytib berolmagan. Bundan g‘azablangan hokim maktabning barcha o‘qituvchilarini avtobusga solib, tuman hokimligiga olib borishni buyurgan. U Kun.uz bilan suhbatda bu ishini “tumanda ta’lim sifatini ko‘tarishga harakat” deb izohladi. Maktab vazirligi amaldorlarning pedagoglar faoliyatiga aralashishini “qattiq qoralab”, holat o‘rganilayotganini ma’lum qildi.

Toshkentda 1,5 yil oldin qurilgan yo‘l o‘pirilib tushdi. Temur Malik ko‘chasi ustidan o‘tgan yo‘l o‘tkazgichning Buyuk ipak yo‘li ko‘chasiga olib chiquvchi qismidagi tirgak devor bir necha kunlik yog‘ingarchilikka bardosh berolmagan. Yo‘l o‘tkazgich 2024 yilda 128 mlrd so‘mga qaytadan qurilib, o‘sha yili mustaqillik bayrami arafasida foydalanishga topshirilgan edi. Toshkent shahar hokimligiga ko‘ra, hodisadan keyin o‘tkazilgan tekshiruvda ko‘prikning o‘zida hech qanday kamchilik aniqlanmagan. Hokimlik holat bo‘yicha atroflicha o‘rganish ishlari ketayotganini ma’lum qildi.

Xususiy qo‘llarga o‘tganidan keyin zararga kirib ketgan “Kvars” zavodi davlat ixtiyoriga qaytarilgach, yana foyda bilan ishlay boshladi. Moliyaviy hisobotiga ko‘ra, kompaniya 2025 yilni 1,3 mlrd so‘m sof foyda bilan yakunlagan. Qayd etish kerak, “Kvars” AJ xususiylashtirilmasidan avval yiliga 50-60 mlrd so‘m sof foyda bilan ishlab kelgan, lekin 2023 yil fevralida “Quvasoysement” AJga sotilganidan keyin o‘sha yili 22 mlrd so‘m, 2024 yilda esa 142 mlrd so‘m (!) zararga kirib ketgan edi. Kompaniyani bo‘lib to‘lashga olgan xaridor pulni to‘layvermagach, ayrim voqealardan keyin zavod 2025 yil fevralida davlat ixtiyoriga qaytarilgan.

O‘zbekistonda oxirgi ikki oyda 45 ta jinoiy guruh fosh etildi. IIV xabariga ko‘ra, yanvar–fevral oylarida kriminogen vaziyatni barqarorlashtirish uchun 6 mingdan ortiq tezkor tadbirlar o‘tkazilgan va ularda 45 ta jinoiy guruh faoliyatiga chek qo‘yilgan. 12 mart kungi yig‘ilishda prezident uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurashni kuchaytirish, xususan jangovar sport turlari bo‘yicha yashirin tarzda uyushtirilayotgan noqonuniy janglarga barham berishni buyurdi. Shuningdek, moliyaviy piramidalar va onlayn firibgarliklar uchun javobgarlik kuchaytirilishi kutilmoqda.

Elektr va gazga noqonuniy ulanganlik uchun jazo og‘irlashtirildi. 11 mart kuni imzolangan qonunga asosan, elektr energiyasi, issiqlik, gaz va suv tarmoqlariga o‘zboshimchalik bilan ulanish yoki ulardan noqonuniy foydalanganlik uchun ma’muriy va jinoiy javobgarlik kuchaytirildi. Masalan, svetga noqonuniy ulanganlik uchun jarima jismoniy shaxslar uchun 4–6 mln so‘mdan 6–8 mln so‘mgacha oshirilyapti. Mansabdor shaxslar esa endi bunday qilmish uchun 12 mln so‘mgacha jarimaga tortilishi mumkin. Qonun 3 oydan keyin kuchga kiradi. Eslatib o‘tamiz, ushbu huquqbuzarlikni ma’muriy jarimadan keyin takroran sodir etish jinoyat hisoblanadi.

Muallif – Komron Chegaboyev
Boshlovchi – Bobur Akmalov
Tasvir ustasi – Shohruz Abdurayimov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova