Jahon | 07:23
11312
3 daqiqa o‘qiladi

Inson uchun eng xavfli hayvonlar: o‘lim ko‘rsatkichi reytingi

Har yili hayvonlar taxminan bir yarim million odamning o‘limiga sabab bo‘ladi, yana yarim milliondan ortiq kishi esa odamlar o‘rtasidagi to‘g‘ridan to‘g‘ri to‘qnashuvlar natijasida halok bo‘ladi.

Foto: REUTERS/CDC/James Gathany

Yangi infografikada turli hayvonlar sababli halok bo‘ladigan odamlar soni bo‘yicha baholashlar jamlangan. Shuni hisobga olish kerakki, bu raqamlar taxminiy hisoblanadi va ularning ayrimlari bo‘yicha sezilarli noaniqlik mavjud.

Shubhasiz, hayvonlar orasidagi asosiy «qotillar» — chivinlardir. Ming yillar davomida ular inson uchun asosiy xavflardan biri bo‘lib kelmoqda va har yili taxminan 760 ming odamning hayotiga zomin bo‘ladi. Ushbu o‘limlarning 80 foizdan ortig‘i Anopheles turkumiga mansub chivinlar tarqatadigan bezgak bilan bog‘liq. Bezgak hozirgacha har yili qariyb yarim million bolaning o‘limiga sabab bo‘lmoqda.

Yana taxminan 100 ming kishi chivinlar tarqatadigan boshqa kasalliklardan vafot etadi. Ular qatoriga quyidagilar kiradi: denge isitmasi, sariq isitma, yapon ensefaliti.

Bu kasalliklarning ayrimlarini Aedes aegypti turiga mansub chivin tarqatadi.

Ilonlar insonlarda eng ko‘p uchraydigan fobiyalardan biri hisoblanadi va buning sabablari bor. Ular o‘limlar soni bo‘yicha ikkinchi o‘rinda turadi. Zaharli ilonlardan halok bo‘lganlar sonini aniq belgilash qiyin: bunday holatlarning ko‘pi qishloq hududlarida yuz beradi, u yerlarda esa o‘lim holatlarini qayd etish ko‘pincha to‘liq emas. Shunga qaramay, ehtimoliy baholashga ko‘ra, bir yilda taxminan 100 ming kishi halok bo‘ladi. Bu esa ilonlar ro‘yxatda ulardan pastda turgan barcha boshqa hayvonlar qo‘shib hisoblanganda ham ko‘proq odamni o‘ldirishini anglatadi.

Qolgan o‘limlarning katta qismi odamlar odatda uy hayvoni deb qabul qiladigan itlar hissasiga to‘g‘ri keladi. Biroq bu holatlarning aksariyati bevosita tishlashning o‘zi bilan emas, balki zararlangan hayvonlar tishlashi orqali yuqadigan quturish kasalligi bilan bog‘liq.

Chuchuk suv shilliqqurtlari har yili taxminan 14 000 odamning o‘limiga sabab bo‘ladi. Bu shistosomoz kasalligining tarqalishi bilan bog‘liq.

Ro‘yxat oxirida odatda dahshatli filmlar va shov-shuvli xabarlarda eng ko‘p uchraydigan hayvonlar — akulalar va bo‘rilar turadi. Aslida esa ularning hujumlari juda kam uchraydi. Bu ular kamroq xavfli degani emas. Ko‘pchilik odamlar sher bilan bir xonada bo‘lishdan ko‘ra, chivin bilan bir xonada bo‘lishni afzal ko‘rar edi. Farq shundaki, yirik yirtqichlardan qochish nisbatan oson, holbuki kasallik tarqatuvchi hasharotlar va parazitlardan yashirinish ancha qiyin.

Отабек Матназаров
Tayyorlagan Отабек Матназаров
Kun.uz yangiliklarini Google News'da kuzating
+ Obuna bo'lish

Mavzuga oid