Уй-жой олди-сотдиси билан рўбарў келмаган одамни топиш қийин бўлса керак. Мутахассисларнинг фикрича, харидор 5-10 дақиқа ичидаёқ уйни олиш-олмаслиги ҳақидаги қарорни чиқарар экан, унинг эътиборини биринчи навбатда уйнинг аҳволи ва шипнинг баландлиги тортаркан. Бу ҳақда Norma.uz ёзмоқда.
Уйга харидор топилди, дейлик. Ҳужжатларни расмийлаштириш санасини келишиб олдингиз, мана, шу босқичда кўпчилик сотувчилар бир хатога йўл қўйишади. Улар телефонни ўчириб қўйишади: қўнғироқ қилаётганларга уй сотилганини айтишади, ҳар қандай рекламани олиб ташлашади. Чунки улар харидор ўзи учун янада фойдалироқ бўлган вариантларни излаётган бўлиши мумкинлигини хаёлларига келтиришмайди.
Келишилган кунда харидордан дарак тополмаган сотувчи хавотирга туша бошлайди. Қўнғироқларга жавобан харидор ҳаммаси жойида экани, маблағни тўплаётганини маълум қилади (эртага қарзни қайтаришади, уч кундан кейин машинанинг пулини олиб келишади, эртага қариндошим қарз бериб туради, хуллас, баҳоналар кўп). Бир ой ўтар-ўтмас эса у бошқа уйни сотиб олгани ва ҳужжатларни ҳам расмийлаштириб улгурганини билдиради...
Шу боис сотувчи харидор тўлиқ ҳисоб-китоб қилмагунига қадар, олди-сотди шартномаси нотариус томонидан тасдиқланмагунича уй сотилиши ҳақидаги эълонни олиб ташламаслиги керак. Бундан ташқари, харидор билан уй олди-сотдиси бўйича тўлиқ келишувга келингандан кейин дастлабки тўлов масаласини дарҳол кўтариш зарар қилмайди.
Дейлик, харидор уйни олиши аниқ эканини тасдиқловчи дастлабки тўловни киритишга рози бўлди ва унинг суммаси ҳам келишиб олинди. Бу жараённи қандай қилиб тўғри ҳужжатлаштириш керак, кейин низолар келиб чиқмаслиги учун пулни қандай қилиб олиш/бериш керак.
Закалатми ёки аванс (бўнак)
Фуқаролик кодексининг 311-моддасида шундай дейилган: «Шартнома тузаётган тарафлардан бири шартнома тузилганлигини исботлаш ва унинг ижросини таъминлаш юзасидан берадиган пул суммаси закалат ҳисобланади. Закалат тўғрисидаги келишув закалатнинг суммасидан қатъи назар, ёзма равишда тузилиши керак. Шартномадаги тараф амалга ошиpиши керак бўлган тўловлаp ҳисобидан тўланган сумма закалат эканлигига, хусусан ушбу модданинг иккинчи қисмида белгиланган қоидага риоя қилинмаслиги оқибатида, шубҳа туғилган тақдирда, бу сумма, агар бошқа ҳол исботланган бўлмаса, бўнак сифатида тўланган деб ҳисобланади».
Фуқаролик кодексининг 312-моддасида эса закалат билан таъминланган мажбуриятни бекор қилиш ва бажармаслик оқибатлари келтирилган: «Мажбурият уни бажаришдан олдин тарафларнинг келишувига мувофиқ ёки бажаришнинг имкони йўқлиги оқибатида бекор қилинган тақдирда закалат пули қайтариб берилиши керак. Агар шартноманинг бажарилмаслиги учун закалат пули берган тараф жавобгар бўлса, закалат иккинчи тарафда қолади. Агар шартноманинг бажарилмаслиги учун закалат олган тараф жавобгар бўлса, у иккинчи тарафга закалатни икки баравар қилиб қайтариши шарт. Бундан ташқари, шартноманинг бажарилмаслиги учун жавобгар бўлган тараф, агар шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, закалат суммасини ҳисобга олган ҳолда иккинчи тарафга зарарларни тўлаши шарт».
