Ажримдан кейин эркак аёлни уй билан таъминлаши шартми? Қонун таҳлили

Ижтимоий тармоқларда оилавий ажримдан кейин эркак аёлни уй-жой билан таъминлаши қонунан шарт экани ҳақида турли талқинлар пайдо бўлди. Айримлар янги қонунга кўра, эркак ҳатто номида уй-жой бўлмаса ҳам ажримдан кейин аёлга квартира олиб бериши ёки ижара ҳақини тўлаши шарт, деган фикрни илгари сурмоқда. Хўш, амалда қонун нима дейди?

Қонунга қандай ўзгартиш киритилди?

2025 йил 24 январда Олий Мажлис Қонунчилик палатаси томонидан қабул қилинган, 21 февралда Сенат маъқуллаган ва 9 апрелда президент томонидан имзоланган қонун билан Ўзбекистон Республикасининг Уй-жой кодексига қўшимча киритилди. У оила ва хотин-қизларни қўллаб-қувватлаш тизимини такомиллаштиришга қаратилган.

Янги нормага кўра, турар жойдан фойдаланишга оид низолар судда кўриб чиқилаётганда, суд тарафларнинг келишуви асосида қуйидаги қарорларни қабул қилиши мумкин:

• турар жой мулкдори ташаббуси билан уйга мажбурий тартибда киритилаётган шахсни мулкдорга тегишли, мутаносиб шароитларга эга бўлган бошқа турар жойга жойлаштириш;
• ёки ижарага олинган турар жой учун ижара ҳақини тўлаш мажбуриятини мулкдор зиммасига юклаш.

Бу эркак учун мажбуриятми?

Қонун мазмунидан келиб чиқиб айтиш мумкинки, ижтимоий тармоқларда тарқалган “эркак ажрашгандан кейин аёлга, албатта, уй олиб бериши шарт” деган даъво тўлиқ ҳақиқатга тўғри келмайди.

Чунки бу норма барча ҳолатларда автоматик қўлланмайди. Қарор суд томонидан ҳар бир иш бўйича алоҳида қабул қилинади ва тарафларнинг келишуви мавжуд бўлиши шарт.

Яъни эр-хотин яшаган уй эрнинг номида бўлмаса ёки ажримдан кейин аёл ва болалар уй-жой масаласида қийналса, келишув асосида суд уй эгаси зиммасига бошқа муносиб уй-жой билан таъминлаш ёки ижара пулини тўлаб бериш мажбуриятини юклаши мумкин.

Қонун нимани кафолатлайди?

Янги норма орқали давлат ажримдан кейин аёл ва болаларнинг кўчада қолиб кетмаслигини, уларда камида хавфсиз яшаш жойи бўлишини кафолатлашни кўзламоқда. Бу, айниқса, уй-жой аёл номида бўлмаган ҳолатларда ижтимоий ҳимояни кучайтиришга қаратилган.

Хулоса қилиб айтганда, қонун эркакни ажримдан кейин аёлни уй-жой билан таъминлашга шартсиз мажбур қилмайди. Бу масала суд, ҳолат ва тарафлар келишуви асосида ҳал этилади.