2018 йилнинг 16 апрель куни россиялик тележурналист Сергей Медведев ўзининг «Загадки века…» («Аср жумбоқлари…») дастурида «Пахта иши» ҳақида сўз юритди. Унда ўзбек халқига нисбатан жинояткорона хатти-ҳаракатларнинг бош айбдори Тельман Гдлянга сўз берилди ва қайд этиш керакки, у ўзининг асл башарасини намоён этди.
Ўз вақтида, совет ОАВларидаги чиқишларда «Пахта иши» Кремлдаги қариб-қартайиб мияси суюлган эски партиячи чолларнинг оддий бир хатоси сифатида тан олинган эди. Лекин бу шунчаки маъмурий хато эдими? Бунга жавобни пахта ва шунга ўхшаш ишлардан сўнг СССРда рўй берган сиёсий таназзулни таҳлил қилиб олиш мумкин. Моҳиятан бу СССРдан ажралиб чиқиши таҳдиди бўлган ҳудудларда онгли равишда «бошқарилувчи бошбошдоқлик» яратиш учун фойдаланилган сиёсий технологиянинг натижаси эди.
1983 йилдан 1989 йилгача — олти йил мобайнида СССР прокуратурасининг Гдлян бошчилик тергов гуруҳи Ўзбекистонда бўлиб, ўзбек халқини террор қилиб, юзлаб ҳужжатларни қалбакилаштириб, қамоқхоналарда ноқонуний ўтирганларнинг ҳеч қандай айби бўлмаган ёш фарзандлари ва рафиқаларини ҳам ҳибсга олишган. Тергов остидагиларни ўз жонига қасд қилиш даражасигача етказиш ҳолатлари ҳам бўлган.
Фото: kp.ru
Лекин адолат қарор топди. В.И.Илюхин бошчилик тергов гуруҳи Ўзбекистон қишлоқларида меҳнат қилувчи меҳнаткашларга нисбатан сохта тарзда уюштирилган жиноят ишларини тергов қилишда Т.Гдлян гуруҳи томонидан содир этилган қўпол қонунбузарликлар фактини исботлади.
Гдлянчилар гуруҳи терговчилари томонидан фуқароларни пора тариқасида олинган бойликларни сақлашда иштирок этишда ёлғон гувоҳлик беришга мажбурлаш йўли билан сунъий далиллар тўплаш фактлари ўз исботини топди. «Далил» тўплашда иш шунга бориб етганки, жиноятларга ҳеч қандай алоқаси бўлмаган инсонлар ўз яқинларини асраб қолиш учун ўзларининг шахсий омонатлари, болалари ва невараларининг тўйига атаб олиб қўйилган тилла ва бошқа тақинчоқларни топширишган, қариндошлари ва танишларидан қарз олишган. Шунингдек, одамлар қамалмаслик учун пул тўплаб, дўконлардан қимматбаҳо нарсалар сотиб олиб, уларни гўёки жиноят йўли билан орттирилган бойлик сифатида топширишгани ҳам аниқланган. Бундай «мусодара»лар ўшанда бутун Ўзбекистон бўйлаб юз берган. Т.Гдлян шахсан ўзи одамларни таҳдид, шантаж, ноқонуний ушлаш, қамоққа олиш ва таҳқирлаш воситасида кўрсатма беришга мажбурлаб, терговнинг ноқонуний усулларини амалиётга жорий этган.
1989 йилнинг 25 майида Москвада СССР бош прокуратураси томонидан Т.Гдлян бошчилик тергов гуруҳи томонидан йўл қўйилган қонунбузарлик ҳолатлари фактлари бўйича жиноят иши қўзғатилган. Унинг ўзини тергов ҳаракатларини амалга оширишда коррупция ва бошқа қоидабузарликларда айблашган.
