Чингиз Айтматовнинг асарларидан бирида қизиқ ўхшатиш бор: «Бу давлатлар ҳоккей ўйинида киритилган шайбага ҳам сиёсий тус беришади». Адиб осмонга учирилган ракеталар баҳси ҳақида мулоҳаза юритаётиб мана шу ўхшатишни келтиради. Ҳа, бу ўхшатиш АҚШ ва СССР муносабатлари ҳақида айтилади. Ҳозир худди шундай принципиаллик АҚШ ва Хитой муносабатларида учрамоқда. Бу икки мамлакат имкон пайдо бўлиши билан бир-бирини «чақиб олиш»га ҳаракат қилади. Айниқса, АҚШ. Коронавирус эса оддий нарса эмас, нақ инсоният бошига тушган энг катта балолардан бири. Хуллас бу мавзу ҳали «узоқ ёнади».
Хитой нимада айбланмоқда?
28 апрель куни АҚШда коронавирус юқтирганлар сони 1 миллиондан ошди. Вирус пайдо бўлган Хитойда эса касалланганлар сони 82 мингдан кўпроқ. Ўзини барча соҳада етакчи деб ҳисоблайдиган АҚШда эса табиий савол туғилмоқда: нега бизда кўп, уларда эса кам? Қанақасига вирус пайдо бўлган мамлакатда касалланганлар 100 мингга ҳам етмайди-ю, дунёнинг нариги чеккасида жойлашган АҚШда миллиондан ортиқ одам вирус юқтирди?
Албатта, икки мамлакатнинг карантин чораларини таққосласангиз, нега Хитойда касаллик жиловланганини тушуниб оласиз, лекин Америка ва айниқса, Трамп ўз айбини тан оладиган ҳолатда эмас. Улар ҳар қанақасига Хитойни айблашга уринишади. Қизиғи, бу учун жўяли асослар келтиришмоқда.
Bloomberg’нинг маълум қилишича, апрель ойи бошида АҚШ разведкаси Дональд Трампга Хитой касалликнинг ҳақиқий қамровини яширишга уринаётгани ҳақида ҳисобот киритади. Бу эса коронавирусни доим «Хитой вируси» деб атайдиган Трамп учун айни муддао бўлди. Бутун мамлакатда Трампни карантин чораларини ўз вақтида жорий этмаганликда айблашаётган бир вақтда Трамп ҳамма айбни Хитойга юкламоқчи.
Трамп 15 апрель куни АҚШ Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотига ортиқ пул бермаслигини эълон қилди. 18 апрелда эса у Хитойни вирус тарқалишида яна бир марта айблаб чиқди. АҚШ президентининг айтишича, ЖССТ касалликнинг тарқалишидан ўз вақтида огоҳлантирмаган.
ЖССТ узоқ вақт Уҳандаги лабораторияга кира олмаган бўлишига қарамай, Хитойдаги чораларни ўрнак қилиб кўрсатди. Бу эса коронавирусдан энг кўп жабр кўрган АҚШга ёқмагани аниқ. АҚШ давлат котиби Майк Помпеонинг айтишича, Хитой вирус мамлакатнинг ҳар бир провинциясида аниқланганига қадар касаллик одамдан одамга юқишини тасдиқламаган. Буни аниқлаш учун Уҳанга борган халқаро экспертларга эса касалларни текширишга рухсат беришмаган.
Помпеонинг фикрича, Хитой ЖССТ огоҳлантиргандан кейин ҳам касалликнинг қанчалик хавфли экани ҳақида маълумот бермаган. Шунингдек, Помпео Хитой коронавируснинг дастлабки намуналарини йўқ қилганини айтди. Шу сабаб энди касаллик эволюциясини назорат қилиш имконсиз ҳисобланади. АҚШ давлат котибининг сўзларига кўра, Хитой ўз намуналари билан танишишга бирор давлатга ҳам рухсат бермаган. Агар бу жуда жиддий айбловлар исботланса, чиндан Хитой оғир авҳолда қолиши мумкин.
